Her yaştan katılımcıya açık olan festival, bilimi toplumla buluşturmayı, bilimsel düşünceyi gündelik yaşamın parçası haline getirmeyi ve hak temelli bir anlayışla bilimsel bilgiye erişimi, demokratikleştirmeyi amaçlayan öncü bir etkinlik olarak yola çıkıyor.

Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nin amacı bilim insanları, iletişimciler, sanatçılar, sivil toplum temsilcileri ve öğrenciler arasında etkileşim alanları yaratarak disiplinler arası diyaloğu teşvik etmek ve Türkiye’de bilim iletişim kültürünün güçlenmesini sağlamak olarak duyuruldu. Bilim odaklı etkinliklerin yanı sıra sinema, müzik ve tiyatro etkinlikleri açısından da festival zengin bir içeriğe sahip olacak. Çocuklara yönelik çok sayıda atölye de Hypatia Festivali kapsamında hayata geçirilecek.

Sahte Bilime Karşı Kolektif Mücadele

Onlarca bileşen ve güçlü akademik kuruluyla öne çıkan festival sahte bilim, hurafeler ve dezenformasyonla mücadelede daha güçlü bir toplumsal bilinç oluşturabilmenin temellerini atmaya hazırlanıyor.

Bilim Ekrandan Çıkıyor, Hayata Dokunuyor

Hypatia Bilim Platformu kurucusu ve Festival Organizasyon Komitesi Sözcüsü Nurcan Seven, bilim iletişiminin son yıllarda dijital alanda çok etkili hale geldiğini ve milyonlara erişmeye başladığını ifade ederek Hypatia Bilim ve İletişim Festivalinin, bu dinamizmi ekranlarda takip edilen bir olgu olmaktan çıkarmayı ve güçlü şekilde sosyal yaşamla buluşturmayı hedeflediğini söyledi. Seven, festivalin odak noktasında Hypatia ismine ve misyonuna uygun olarak kız çocukları ve genç kadınların olacağının da altını çiziyor.

Dr.Umut Yıldız: Doğru ve anlaşılır bilginin topluma ulaşması hayati önem taşıyor

Bilim iletişiminin önemini "Pandemi sürecinde yaşadığımız aşı karşıtlığı, bugün yaşadığımız iklim krizine kadar pek çok konuda, doğru ve anlaşılır bilimsel bilginin topluma ulaşması hayati önem taşıyor.” sözleriyle vurgulayan festivalin organizasyon sürecinin önemli isimlerinden Astrofizikçi Dr. Umut Yıldız “Hypatia bilim ve iletişim festivali de bu köprüyü kurmanın en etkili yollarından biri olduğundan dolayı bilimseverleri burada buluşmaya bekliyoruz.” diyerek katılım çağrısı yaptı.

Bebar Bilim’den Cengiz Çalışkan: Artık bu potansiyeli hayata geçirme vakti

En etkili bilim iletişim platformlarından birisi olarak YouTube’da 1.35 milyon abonesiyle öne çıkan Bebar Bilim’in kurucusu Cengiz Çalışkan da “Türkiye’de bilim iletişimi dijital platformlar aracılığı ile geleceğe dair ümidimizi yeşertecek bir düzeye ulaştı. Bu sayede bilime, akla, mantığa inanan, bilim ve teknoloji gündemini takip eden milyonlarca insan bir araya geldi. Ama artık bu potansiyeli hayata geçirme vakti.” sözleriyle bilim iletişiminin gücüne işaret etti ve “Bu noktada Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali çok önemli bir misyon üstleniyor” dedi. Çalışkan “Bu festival dijitalde toplanan müthiş enerjiyi dönüştürme fırsatı sunuyor. Siz de sizinle aynı pencereden bakan, insanı, doğayı, evreni merak eden insanlarla bir arada olmak istiyorsanız bu organizasyon tam sizin için. Herkesi bekliyoruz!” sözleriyle çağrı yaptı.

Program: Paneller, Atölyeler, Film Gösterimleri ve Söyleşiler, Gökyüzü Gözlemleri ve Bilim Sokağı

Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde 10 ana başlıkta 50’den fazla etkinlik planlanıyor. Günde iki defa düzenlenecek ana oturumlar dışında eş zamanlı paneller, söyleşiler, bilimsel atölyeler, film gösterimleri, yarışmalar, gökyüzü gözlemleri ve astrofotoğraf etkinlikleriyle dolu dolu bir program katılımcıları bekliyor. Alanda kurulacak olan “bilim sokağı”nda bilim iletişim platformları, sivil toplum kuruluşları, bilim merkezleri, yayın evleri, bilim odaklı yayın organları, öğrenci kulüpleri olmak üzere onlarca kurum masalar kurarak çalışmalarını tanıtacak, katılımcılarla buluşacak.

Katılımcılar yalnızca izleyici değil; etkinliklerde birlikte üretmenin parçası olacaklar.

“Dünyada ve Türkiye’de Bilim İletişimi: Toplum İçin Bilim ve Bilim Merkezleri & Eğitimde Bilimsel Yaklaşımlar ve Toplumsal Erişim” başlığı festivalin açılış ana oturumu olacak. Festivalde ana konular olarak etkinlik konusu olacak bazı başlıkları ise şunlar:

“Bilim ve İletişimde Toplumsal Cinsiyet Eşitliği”, “Ekoloji ve İklim Krizine Bilimsel Yaklaşım”, “Kent Yönetiminde Bilimsel Yaklaşım ve Planlama Ajansları Deneyimleri”, “Evrim Teorisi Özel Oturumu”, “Yerin Altından Uzayın Derinliklerine: Bilim ve Geleceğimiz”, “Yapay Zeka Teknolojileri ve Felsefesi & Bilinçli Toplum / Toplumsal Sorumluluk”,”Kuantum Yılı Özel Oturumu: Kuantum Fiziği ve Toplumsal Etkileri – Bilim, Teknoloji ve İnsanlık”, “Medyanın Dijital Dönüşüm Sürecinde Yapay Zeka: Dezenformasyonla Mücadelede Yeni Dönem ve Yeni Nesil Gazetecilikte Doğrulama ve Bilim Haberciliği”

Kimler Katılıyor?

Festival; bilim insanlarından öğrencilere, sanatçılardan gazetecilere, iletişimcilerden üniversite kulüplerine kadar geniş bir katılımcı profiline sahip. Bilim İletişim Platformları ve bilim-sanat-teknoloji alanlarında çalışma yürüten pek çok sivil toplum kuruluşu da festivale aktif destek veriyor.

Organizasyon ekibinde kimler var?

Öncülüğünü Hypatia Bilim Platformu’nun yaptığı festival çalışmalarına katılan bilim iletişim platformları Kozmik Anafor, Tek Çare Uzay, Bebar Bilim, Akademik Link, Bilimin Ucunda, Uzay Çağında Yolculuk, AstraPera, Psibilim, Bilim Virüsü, TardiScope ve CancerDisinfo. Öte yandan Q-Turkey (Kuantum Teknolojileri Türkiye), İnfodemiLab, SistersLAB, SeferiKeçi, dokuz8AKADEMİ, Türkiye Matematik Kulübü gibi platform ve sivil toplum kuruluşları da organizasyonun önemli bileşenleri durumunda.

Bilim iletişiminin Türkiye'deki kurucu unsurlarından sayılabilecek olan ‘Bilim ve Ütopya’ ile ‘Bilim ve Gelecek’ Dergileri de festival katılımcıları arasında yer alıyor. Türkiye Matematik Kulübü de etkinlik bileşenlerinden birisi olarak liselerden, üniversitelere kadar geniş bir alanda festivalin çalışmalarına destek veriyor. Festivale ruhunu veren en önemli özelliklerden birisi de Türk Tabipler Birliği’nin çok yönlü olarak Festivalin içinde yer alıyor olması. Toplumsal Afet Platformu Derneği de Türkiye’nin gündeminden hiç düşmeyen afetlerle mücadele deneyimleri üzerinden bir atölye çalışması düzenleyecek. Türkiye Barolar Birliği, KESK, Eğitim-Sen gibi emek ve meslek örgütleri ile sendikaların yanı sıra kent konseyleri de festivale katılım sağlayacak.

Festival bilim merkezlerinin Türkiye buluşmasına da ev sahipliği yapacak

Festivalin geleceğe yönelik öne çıkacak en önemli özelliklerinden birisi de Türkiye çapında giderek yaygınlaşan bilim merkezlerinin festivale güçlü katılım sağlayacak olmaları. Festivalde atölyeler, forumlar düzenleyecek olan bilim merkezleri, bilim sokağında kuracakları tanıtım masalarıyla çalışmalarını da katılımcılarla paylaşacaklar. Bilim merkezlerinin Türkiye çapında deneyimlerinin, ihtiyaçlarının, taleplerinin ve görevlerinin tartışılacağı bir forum da düzenlenecek etkinlikler arasında yer alıyor.

Güçlü Akademik Danışma Kurulu

Festivalin içeriklerini belirleyen akademik kurul, Türkiye’den ve dünyadan tanınmış isimlerden oluşuyor. Kurul şu isimlerden oluşuyor:

Prof. Dr. Çiler Dursun, Prof.Dr.Filiz Aydoğan Boschele, Doç.Dr. Suncem Koçer, Dr.İren Dicle Aytaç, Dr.Işıl Şakraker Özmen, Dr. Ayşegül Tümer, Doç.Dr. İlknur Doğu Öztürk, Prof. Dr. Mete Atatüre, Dr. Umut Yıldız, Prof. Dr. Sedat Gündoğdu, Prof.Dr. Behçet Yalın Özkara, Prof.Dr. Sertaç Öztürk, Prof. Dr. Erkan Saka, Prof.Dr. Özgür Karcıoğlu, Prof.Dr. Barış Çoban, Prof.Dr. Sinan Alçın, Dr. Tufan Kıymaz, Dr. Ömer Kamacı, Dr. Yusuf Karlı gibi bilim insanları bulunuyor. Festival programını titiz bir çalışmayla oluşturan akademik kurul üyeleri organizasyonda da aktif görev alıyor. Akademik kurul ve organizasyon grubu üyeleri çektikleri videolarla festivale katılım çağrısı yapıyor.

Bilim ve Medya Okuryazarlığı Bir Arada

Festivalin ana misyonlarından bir diğeri ise sahte bilim ve dezenformasyonla mücadelede bilim ve medya okuryazarlığını güçlendirmek. Çok sayıda gazeteci de buluşmada yer alarak bilim haberciliğini, özellikle yapay zeka alanındaki gelişmelerin ve dijitalleşmenin gazetecilik ve içerik üretimi açısından sunduğu olanakları kadar yarattığı sorunları çok yönlü olarak ele alacak. Bilim iletişiminde ve bilim haberciliğinde yerel medya da festivalde düzenlenecek olan atölyelerle ele alınacak. Festivalde bilimsel metodolojiye ve eleştirel düşünmeye dayalı içerikler sayesinde, bireylerin sahte bilgiye karşı daha dirençli hale gelmesi hedefleniyor.

“Cumhuriyet Değerleriyle Bilimsel Düşünceyi Buluşturacak kolektif, katılımcı ve erişilebilir bir bilim ve iletişim kültürünün temellerini atıyoruz”

Festival organizasyon komitesi sözcüsü ve Hypatia Bilim Platformu kurucusu Nurcan Seven, “Gençlerin bilimin ışığıyla özgür ve sorgulayan bireyler olarak yetişmesini, Cumhuriyet değerleriyle bilimsel düşüncenin buluşmasını hedefleyen bu festival, sadece bir etkinlik değil; Türkiye’de kolektif, katılımcı ve erişilebilir bir bilim ve iletişim kültürünün temellerini inşa etmenin anahtarı olmaya aday” sözleriyle festivalin kalıcı olacağını vurguladı.

“Yerelden ulusala, ulusaldan uluslararası arenaya uzanan etkin bir bilim iletişimi ağı kurmak için güçlerimizi birleştiriyoruz.” sözleriyle buluşmanın temel amacını ifade eden Seven, başta önümüzdeki yıl uluslararası boyutu ve yerel katılımı çok daha güçlü bir formatta hayata geçirilecek olan ikinci festivalin tarihi olmak üzere yıl boyunca hayata geçirilecek çok sayıda etkinliğin, konferansın, çalışmanın kararlarının bu festivalde alınacağını açıkladı.

Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali bu yıl gücünü Hypatia Bilim Festivali’yle birleştiriyor

Bu festivalin bir diğer önemli yönü de 9 yıl boyunca başarıyla hayata geçirilen Olimpos Gökyüzü ve Bilim Festivali’nin de bu yıl ara verilerek Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’ne güç verecek olması. Bu durumu “Bu yıl, 10. festivalimizi 2026’da daha büyük bir coşkuyla gerçekleştirmek için bir mola veriyoruz. Ancak gökyüzü yolculuğumuza mola vermiyoruz! Festival ruhumuzu bu kez Seferihisar’a, Hypatia Uluslararası Bilim ve İletişim Festivali’ne (3-7 Eylül) taşıyoruz.” sözleriyle vurgulayan Festival organizasyon komitesi yürütmesi üyelerinden Kozmik Anafor kurucusu Hilal Fidan şöyle devam etti:

Hilal Fidan (Kozmik Anafor): Kozmik Anafor olarak, kardeş platformumuz Hypatia Bilim’in ev sahipliğini yaptığı bu dopdolu festivalin astronomi başlığında katkı sunmak ve katılımcılarla bir araya gelmek için sabırsızlanıyoruz. 9 yıllık festival deneyimimiz bize şunu gösterdi: Bilim meraklılarının, bilim merkezlerinin ve bilim insanlarının bir araya geldiği fiziksel buluşmalar, dijital platformlarda yakalanması zor bir etkililik, enerji, dayanışma ruhu ve işbirlikleri doğuruyor. Bu buluşmaların etkisi gerçekten çok büyük! İşte bu yüzden bu sene yine teleskoplarımızla, hocalarımızla, astrofotoğraf ve radyo astronomi atölyelerimizle Seferihisar’dayız.”

Bilim Kurgu Galasından Kolektif Müzik Atölyesine festivalde yok yok

Festival zengin bir kültür sanat ve sinema içeriğine de sahip olacak. EkoFilm Platformu, Evrensel Bilim Kurgu ve Fantastik Film Festivali, StoryMagez gibi sinema ve film platformları da festivale etkin şekilde katılım sağlayacak ve tüm program boyunca çok sayıda film gösterimi, söyleşi ve atölye hayata geçirilecek. ‘Bir Zamanlar Gelecek:2121’ film gösterimi ve söyleşisinin yanı sıra ‘Öz / Kuantum’un Öyküsü’ isimli belgeselin galası da festival alanında gerçekleştirilecek. Son dönemde bu alanın önde gelen isimlerinden olan Yönetmen Uğur Yağcıoğlu festivalin en özgün yönlerinden birisi olacak olan bu gelişmeyi "Anlam arayışımızın iki yoldaşı bilim ve sanatı aynı potada buluşturmaya çalıştığımız Öz / Kuantum’un Öyküsü belgesel filmimizin galasını Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde yapmaktan büyük bir mutluluk duyuyoruz." sözleriyle duyurdu.

Boğaziçi Caz Korosu kurucusu Koro Şefi Masis Aram Gözbek de festivale katılarak tüm katılımcıların yer alacağı kolektif bir etkinliğe imza atacak. Festival kapsamında 6 Eylül Cumartesi günü İlkay Akkaya bir konser verecek. Çeşitli amatör topluluklar da sanatsal ürünleriyle festivalde yer alacak.

Hypatia Bilim Festivali bilimin yanı sıra kültür sanat, sinema ve müzik alanında da önemli etkinliklere sahne olacak. Boğaziçi Caz Korosu kurucusu şef Masis Aram Gözbek de Hypatia Festivali'ne katılarak tüm katılımcılarla bir atölye çalışması hayata geçirecek. Aram Gözbek festivalle ilgili duygularını ve orada hayata geçireceği çalışmayı şu sözlerle duyurdu:

"Koroda şarkı söyleyen herkesin kalp atışlarının da eş zamanlı hale geldiğini duymuş muydunuz? Ne çok şey ifade ediyor, değil mi? Birlikte şarkı söyleyebilmenin değiştirici ve dönüştürücü gücünü, bu uyumun ne kadar kırılgan ama bir o kadar da güçlü olabileceğini, her şeye rağmen tutkularımızın peşinden koşmayı, yolda olmayı, riskler almayı, hangi engellerle karşılaştığımızı ve bizi daha nelerin beklediğini konuşacağız. Yapay zekâ çağında duygularımızın rolünü, onlarla ne yapmamız gerektiğini ve bunun insan sesiyle olan bağlantısını sorgulayacağız."

Katılım ve Kayıt Bilgileri

Beş tam gün ve dört gece devam edecek olan festivalin taslak programı şekillenmeye başladı ve festival katılımı için de kayıtlar başladı. Ayrıntılı bilgi ve başvuru formuna www.hypatiabilimfestival.com adresinden ulaşılabiliyor ancak festival kaydı için linkteki formu doldurmak gerekiyor. Kayıt yaptıranlara konaklamalı veya günübirlik seçenekler sunuluyor. Ayrıca erken kayıt ve öğrenci indirimleri de mevcut. Festivale ekonomik durumu iyi olmayan gençlerin de katılmasını mümkün kılmak üzere “Askıda Bilet” uygulaması da yapılacak.İlk etapta 50 genç için askıda bilet uygulaması yapılacak.

Kim ne dedi?

Prof.Dr. Çiler Dursun: Bilim, insanlığı özgürleştirmek için vardır. İnsanı ve toplumları daha iyi bir geleceğe götürecek başka bir bilim, olanaklıdır. İste Hypatia bilim festivalinde bu olanağın sınırlarında bir araya geleceğiz. Doğaya ve evrene akıl, etik ve vicdan zemininde bakmak için buluşarak keyifli bir deneyime ortak olacağız . Siz de gelsenize..

"Doğrul anlaşılır bilimsel bilginin topluma ulaşması hayati önem taşıyor, Hypatia Bilim ve İletişim festivali bu köprüyü kurmanın en etkili yollarından biri"

Dr.Umut Yıldız (Astrofizikçi-Tek Çare Uzay):

Bilim iletişimi, sadece bilginin aktarımı değil; toplumu bilinçlendirme, merakı tetikleme ve bilime olan güveni artırma sürecidir. Pandemi sürecinde yaşadığımız aşı karşıtlığı, bugün yaşadığımız iklim krizine kadar pek çok konuda, doğru ve anlaşılır bilimsel bilginin topluma ulaşması hayati önem taşıyor. Hypatia bilim iletişimi festivali de bu köprüyü kurmanın en etkili yollarından biri olduğundan dolayı bilimseverleri burada buluşmaya bekliyoruz.

"Hikayemden hikayenize paraleller çizebilmeniz, ışığınızı parlak tutabilmeniz için Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde sizlerle buluşacağım."

Dr.Ayşegül Tümer:

Bir Keloğlan masalı gözlerimi gökyüzüne çevirdi küçükken. İstanbul’da bugünkü kadar ışık kirliliği yoktu; gece gökyüzü hâlâ ilham verebiliyordu. Ortaokulda evimiz internet ile buluştu. NASA’da çalışırsam evren ile ilgili istediğim her şeyi öğrenebileceğimi keşfettim. NASA’ya e-posta gönderdim, cevap verdiler. Işık yandı. Hedef temiz ve açıktı. Hedefe giden yolun ise haritası yoktu. 25 sene boyunca bu ışığı güçlüklere rağmen nasıl canlı tuttuğumu ve uluslararası astrofizik camiasında nasıl sağlam bir yer edindiğimi sizlerle paylaşacağım. Hikayemden hikayenize paraleller çizebilmeniz, ışığınızı parlak tutabilmeniz için Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde sizlerle buluşacağım.

"Festival Bilim ve Kültür dünyasında var olan kadınların bir araya gelmesi için çok kıymetli bir alan açıyor"

Dr. İren Dicle Aytaç (Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi) : Kadının emeğinin evde de atölyede de üniversitede de değersizleştirilmeye çalışıldığı bir düzende yaşıyoruz. Bu görünmezlik, kültürden sanata, bilim dünyasından medyaya kadar her alanda farklı biçimlerde ama aynı yapısal eşitsizlikle sürüyor. Hypatia Bilim ve İletişim Festivali, bu eşitsizliklere rağmen ve tam da onları dönüştürme amacıyla bilim ve kültür dünyasında var olan kadınların bir araya gelerek sözlerini, deneyimlerini ve üretimlerini paylaşabilecekleri çok kıymetli bir alan açıyor. Bilimkurgu sinemasından bilim haberciliğine, akademiden sivil topluma uzanan bir çeşitlilikle, daha eşitlikçi bir bilinci birlikte kurmak için orada olacağız!

"Bilim sadece bilim değildir, güç ve söz sahibi olmaktır. Mazlumun yanında olma cesareti ve imkanıdır"

Dr. Ömer Kamacı: (İTÜ Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü-Bilimin Ucunda kurucusu) Arada kalmış toplumların yeni dünyaya uyum sağlamasında tek yol akıl ve aklın en sistematik sorun çözme yöntemi olan bilimdir. Bilimle ve teknikle değer üreten bir toplum, kendi ahlak yapısını bir seçenek olarak sunabilir Dünya'ya. Yani bilim sadece bilim değildir; güçtür, söz sahibi olmaktır. Mazlumun yanında olma cesareti ve imkanıdır. Bu yolun en kritik virajı Bilim iletişimi, bilimin bol jargonlu yapısının basitleştirerek geniş kitlelerin ilgisine sunulması, toplumun bilimi sahiplenmesine teşvik edilmesidir. Hypatia Bilim ve İletişim Festivali bu amaçla önemli bir görev üstlenmekte, bilimi ayağınıza getirmektedir. Bu güzel organizasyona herkesi bekliyoruz.

"Bilimsel, özgün ve doğru bilginin toplum ile buluşması ise ancak bilim iletişimi ile mümkün."

Doç.Dr.İlknur Doğu Öztürk:

Evreni ve yaşamı anlamaya yönelik sistemli bilgi üretmeyi sağlayan bilim, insanın düşünce dünyasına ve fiziksel yaşamına yön veriyor. Çağımızda bilgi güç ve en önemli niteliği doğruluğu. Bilimsel, özgün ve doğru bilginin toplum ile buluşması ise ancak bilim iletişimi ile mümkün. İletişim, bilimsel bilginin toplum tarafından daha kolay anlaşılmasını ve benimsenmesi sağlıyor. Bilim iletişimi ile zor ve karmaşık konular daha kolay algılanır, anlaşılır ve aynı zamanda eleştirel düşünme beslenmiş olur. Hypatia Bilim ve İletişim Festivali de bilimsel bilgiyi ve bilgi üretenleri biraraya getiriyor. Bilimsel bilgiyi herkes için erişilebilir hale getirerek bir dönüşüm yaratmayı amaçlıyor.

Safsata ve komplo teorilerine karşı entelektüel direnç oluşturmak için...

Dr.Tufan Kıymaz (Bilkent Üniversitesi):

Sahte bilimle mücadelede en ön safta yer alan bilim iletişimi, toplumun bilimle sağlıklı bir bağ kurabilmesi ve bireylerin epistemik erdemlerini geliştirip eleştirel düşünme alışkanlıklarını pekiştirerek safsata ve komplo teorilerine karşı entelektüel direnç oluşturmaları açısından çok önemli bir alan. Bilim iletişimcileri, bilim insanları ve toplumun diğer kesimlerini buluşturan böyle bir festivalin ülkemiz için büyük bir kazanım olduğunu düşünüyorum.

"Sahte bilimle mücadelenin en etkili yolu, güçlü, sürekli ve anlaşılır bir bilim iletişimi kurmaktır."

Prof.Dr. Sertaç Öztürk - İstinye Üniversitesi - CERN

Bilime büyük bir güven duyarız. Aşılar geliştirir, hava durumunu tahmin eder, depreme dayanıklı binalar inşa ederiz. Bilim sayesinde hayatlar kurtarılır. Ancak bu denli güçlü bir aracın, kimi zaman belirli çıkarlar uğruna manipüle edilmesi de kaçınılmazdır. Kuantum üfürükçüler, yıldızlardan ya da kartlardan medet umanlar, mistik paranoyaklar... Hepsi, sahte bilimin günümüzdeki öncüleridir. Sahte bilimle mücadelenin en etkili yolu, güçlü, sürekli ve anlaşılır bir bilim iletişimi kurmaktır. İşte bu nedenle, Hypatia Bilim ve İletişim Festivali'ni çok değerli buluyor ve bu etkinliğe katkı sunacak olmaktan mutluluk duyuyorum.

"Bu festival dijitalde toplanan müthiş enerjiyi dönüştürme fırsatı sunuyor. Siz de sizinle aynı pencereden bakan, insanı, doğayı, evreni merak eden insanlarla bir arada olmak istiyorsanız bu organizasyon tam sizin için."

Cengiz Çalışkan - Bebar Bilim

Türkiye’de bilim iletişimi dijital platformlar aracılığı ile geleceğe dair ümidimizi yeşertecek bir düzeye ulaştı. Bu sayede bilime, akla, mantığa inanan, bilim ve teknoloji gündemini takip eden milyonlarca insan bir araya geldi. Ama artık bu potansiyeli hayata geçirme vakti. Bu noktada Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali çok önemli bir misyon üstleniyor.

Bu festival dijitalde toplanan müthiş enerjiyi dönüştürme fırsatı sunuyor. Siz de sizinle aynı pencereden bakan, insanı, doğayı, evreni merak eden insanlarla bir arada olmak istiyorsanız bu organizasyon tam sizin için. Herkesi bekliyoruz!

"Bilim Virüsü olarak Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali'nde biz de varız!"

Şule Yücebıyık - Bilim Virüsü:

Bilim Virüsü olarak Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali'nde biz de varız!
Bilimsel bilgi, toplumla buluştuğunda gerçek dönüşüm başlar. Bilim Virüsü’nün kurucusu olarak, bilimin yalnızca uzmanlara değil herkese ait olduğuna inanıyor; bilim iletişimiyle bilgiyi herkese bulaştırmayı hedefliyoruz. Festival kapsamında, hem bilim iletişimi hem de toplumsal cinsiyet eşitliği üzerine konuşmalar yapacak, çocuklar için özel olarak hazırladığımız “Benim Bruno’m Atölyesi” ile bilimi eğlenceyle buluşturacağız. 3-7 Eylül’de Seferihisar’da gerçekleşecek bu ilham dolu festivalde, hep birlikte bilimi konuşmaya, paylaşmaya ve çoğaltmaya bekliyoruz! ‎

"Hypatia Bilim İletişimi Festivali çok kritik bir zamanda, çok kritik bir rol oynayacak."

Doç.Dr.Suncem Koçer (Koç Üniversitesi-İnfodemiLAB ):

Bilim iletişimi başlıklı pek çok tartışmaya ve uygulamaya tanık oluyoruz. Ancak bu tamlamadaki “iletişim” genellikle göz ardı ediliyor veya yanlış tanımlanıyor. İletişim, çok boyutlu, karmaşık ve sosyal bir süreçler bütünü. Bilimsel bilginin görünürlüğü ve erişilebilirliği, onun toplum tarafından benimsenmesinde kritik bir rol oynar; bunu hepimiz kabul ediyoruz. “Nasıl anlattığın, ne anlattığın kadar önemli” sözüne itirazımız olmaz sanırım. Ama “nasıl” sorusunun cevabını vermek hiç kolay değil. İletişim, toplumsal bir olaydır ve en az toplum kadar karmaşık bir konu. Bilim, bir eforlar bütünüyle ortaya çıkıyorsa, bilimsel bilginin erişilebilir kılınması, aktarımı ve kullanımının sağlanması da en az bu kadar büyük ve kolektif bir eforun sonucunda ortaya çıkabilir. Bu nedenle, Hypatia Bilim İletişimi Festivali çok kritik bir zamanda, çok kritik bir rol oynayacak.

Bilim iletişimini, bilim üreticilerinden halka tek taraflı bir aktarılmış gibi, son derece muhafazakâr bir şekilde tanımlarken ve bu tanım bu alandaki sorunların başında gelirken, Hypatia Bilim İletişimi Festivali'nin bu tanıma da müdahale edeceğini düşünüyorum. Zira bilim iletişiminin paydaşları, tüm iletişim anlarında çoğul ve karmaşık yapıda. Yani, politika yapıcılardan sahtebilimcilere, disiplinlerarası köprülerden, hakikati anlamsızlaştıran siyasi retoriğe ve kimlikler arasındaki hiyerarşilere kadar bu çoğulluğu ve karmaşıklığı görerek, hesaba katarak bir iletişim modeli kurmak zorundayız. Böylece, bilim iletişimini birbirinden kopuk alanlarda dolaşan anlaşılmaz teknik terimlerin tercümesi olmak yerine, anlamın ortaklaşa üretildiği, insanlık tarihinde olduğu gibi yaratıcılığın ön planda olduğu bir alan hâline getirebiliriz. Hypatia Bilim İletişimi Festivali, bu yolda neşenin de merkezde olduğu çok güzel bir durak olacak.

"Bilim İletişimi'nin yaygınlaşmasının dinamikleriyle yurttaş haberciliğinin doğuş ve güçlenme dinamikleri benzer.."

Gökhan Biçici (dokuz8HABER Genel Yayın Yönetmeni)

Bilim İletişimi'nin yaygınlaşmasının dinamiklerine baktığımızda yurttaş haberciliğinin doğuşuna ve güçlenmesine neden olan koşullara benzer bir süreç görüyoruz. Yurttaş haberciliği medyada tekelleşmeye, sansüre ve baskılara karşı bir yurttaş reaksiyonuydu, 'Bilim İletişimi' de dünyada ve Türkiye'de bilime yönelik çok yönlü saldırının artmasına ve bilimsel temelli yaklaşımların başta eğitim olmak üzere kamusal yaşamdan uzaklaştırılmak istenmesine karşı bir yurttaş reaksiyonu olarak öne çıkmaya başladı.

Böylesi festivallerin ve benzeri etkinliklerin dijital alanda milyonlara ulaşan bilim iletişimi dinamiklerinin sosyal bir güce dönüşmesinde tarihi bir rol oynayabileceğini düşünüyorum. Hypatia Bilim Platformu, hem tarihsel olarak temsil ettiği karakterin misyonuyla, hem de bugün bilim iletişim plaftormları içinde temsil ettiği yaklaşımla kendisine yakışanı yapıyor. "Hypatia'nın yürüyüşü" tarihsel ve güncel olarak devam ediyor ve bize de bu yürüyüşe güç vermek, eşlik etmek düşüyor.

"Bilim iletişiminin pandemiyle birlikte daha da kritik bir rol üstlendiği çağımızda bilim haberciliği üzerine konuşmayı sorumluluk sayıyorum."

Çağla Üren (Gazeteci - Bilim ve Teknoloji Editörü):

New York Times'ın o dönemki tıp yazarı Lawrence K. Altman, 1981'de "41 homoseksüelde görülen nadir kanser" başlıklı makalesini yazana dek bilim dünyası AIDS'i büyük ölçüde göz ardı ediyordu. HIV virüsü bu makalenin uyandırdığı yankının ardından iki yıl sonra tanımlanabildi. Bilim iletişiminin pandemiyle birlikte daha da kritik bir rol üstlendiği çağımızda bilim haberciliği üzerine konuşmayı sorumluluk sayıyorum. Hypatia Bilim'in Seferihisar'daki bilim kampında bu konuyu birlikte tartışmayı dört gözle bekliyorum.

"Dijital alanlarda sadece bilgi vermek ne yazık ki yetmiyor. Güvenli, kapsayıcı, empatiyle çerçevelenmiş bir bilim iletişimi hayal etmek gerekli."

Gülin Çavuş (CancerDisinfo)

Dijital alanlar, bizi birbirimize yakınlaştırma ihtimali sunduğu gibi tam tersini de yapabiliyor. Dünyayı değiştireceğine inanılan bilimsel bir gelişme, heyecanlı bir uzay yolculuğu, başka bir grup için güvensizliğin beslendiği yeni bir durum yaratıyor.

Hal böyleyken, dijital alanlarda sadece bilgi vermek ne yazık ki yetmiyor. Güvenli, kapsayıcı, empatiyle çerçevelenmiş bir bilim iletişimi hayal etmek gerekli. Topluluğu merkeze koyarak bilimi daha yakın bir hale getirirken birbirimize de yakınlaşacağımıza inanıyorum. Hypatia Bilim Festivali’nin en önemli katkısı bu nedenle “gerçek” insanlardan oluşan bir topluluğu bir araya getirecek olması. Heyecanlıyım!

"Mikroplastik Araştırma Grubu olarak yerimizi alacağız"

Prof. Dr. Sedat Gündoğdu (Çukurova Üniversitesi):

Plastik kirliliği artık tüm canlılığı derinden etkileyen bir fenomen. Bugün plastik kirliliğinden nasibini alamamış ne bir kara parçası ne de bir su kütlesi yok denilebilir. Tüm dünya bu kirlilikten eşit derecede olmasa da etkileniyor. Türkiye ise daha derinden etkileniyor. Türkiye hem Akdeniz'in en kirli sahillerine sahip hem de en fazla plastik çöp ithal eden ülke. Hal böyleyken bu duruma dair doğru bilgiye ulaşmak da imkansızla eş değer. Biz de Mikroplastik Araştırma Grubu olarak doğru bilginin izinde 3-7 Eylül’de düzenlenecek Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’ndeki yerimizi alacağız.

"Yapay zekâ, insanla etkileşerek kendi zekâsını katlayıp ortak zekamızı aşma yolunda ilerliyor. Rönesans’tan bile derin bir dönüşümün eşiğindeyiz."

Dr. Zuhal Hazar:

Yapay zekâ, insanla etkileşerek kendi zekâsını katlayıp ortak zekamızı aşma yolunda ilerliyor. Bu durum, Rönesans’tan bile derin bir dönüşümün eşiğinde olduğumuz anlamına geliyor. 3-7 Eylül’de düzenlenecek Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde bu kırılmayı bilimsel ve felsefî açıdan tartışacağımız bir panel gerçekleştiriyoruz. Merak ediyorsan, sen de katıl aramıza!

"İkinci kuantum devrimini, toplumsal etkileriyle birlikte tartışacağımız etkinliklerle Festivaldeyiz"

Dr. Yusuf Karlı (Cambridge Üniversitesi - QTurkey):

Kuantum fiziği, doğayı algılama biçimimizi kökten değiştirerek bilgiyle kurduğumuz ilişkiyi de yeniden tanımladı. Bu yeniden tanımlama, sadece fizik değil, aynı zamanda iletişim, iletişim güvenliği ve ekonomiye kadar birçok alanı dönüştürme potansiyeline sahip. 3-7 Eylül’de düzenlenecek Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde ikinci kuantum devrimini, toplumsal etkileriyle birlikte tartışacağımız etkinliklerle QTurkey olarak biz de yer alıyoruz.

"QTurkey ekibiyle birlikte Kuantum cihazlarının nasıl yapıldığını, “neden hâlâ çalışmıyor bu?” dediğimiz anları ve Hollanda’daki kuantum ortamını tüm samimiyetimle paylaşacağım. Ayrıca yanımda gerçek bir kuantum cihazı da getiriyorum"

Figen Yılmaz (QuTech, TU Delft -QTurkey)

Kuantum fiziği kulağa karmaşık geliyor olabilir ama aslında işin içinde bolca sabır ve bolca kahve var. Ben QuTech’te süperiletken kuantum devreleriyle uğraşıyorum—yani minik ama inatçı kubitleri tasarlıyor, üretiyor ve mutlak sıfıra yakın sıcaklıklarda donduruyorum (evet, gerçekten donduruyorum). 3-7 Eylül tarihlerinde İzmir’de düzenlenecek Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde, QTurkey ekibiyle birlikte ben de bu muhteşem etkinlikte olacağım. Kuantum cihazlarının nasıl yapıldığını, “neden hâlâ çalışmıyor bu?” dediğimiz anları ve Hollanda’daki kuantum ortamını tüm samimiyetimle paylaşacağım. Ayrıca yanımda gerçek bir kuantum cihazı da getiriyorum—dokunmak yok ama yakından bakmak serbest. Görüşürüz İzmir!

"Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivalinin, dünya ve Türkiye ölçeğindeki bu saldırılar karşısında, bilimi ve nesnel gerçekliği temel alarak, ülkemizin ihtiyacı olan “safsataya karşı bilim hareketine” dönüşmesini umuyorum."

Cemil Gözel (Bilim ve Ütopya Dergisi Genel Yayın Yönetmeni)

Dünyada ve ülkemizde bilim, emperyalizmden ve Ortaçağ düşüncesinden kaynaklanan bir saldırı altındadır.

Astroloji, enerji şifacılığı, sahte psikoloji, alternatif tıp gibi şarlatanlıklardan sosyal bilimlerde Batımerkezci safsatalara, kavram sahteciliğinden postmodern hurafelere, iklim krizi tartışmalarından aşı karşıtlığı propagandalarına, evrim karşıtlığından kaderciliğe kadar bu saldırıların amacı, bilimin hayatın merkezinden uzaklaştırılarak etkisizleştirilmesi ve genel düzlemde güvenilirliğinin sorgulanmasıdır.

Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivalinin, dünya ve Türkiye ölçeğindeki bu saldırılar karşısında, bilimi ve nesnel gerçekliği temel alarak, ülkemizin ihtiyacı olan “safsataya karşı bilim hareketine” dönüşmesini umuyorum. Bilimin hayatta en hakiki yol gösterici olduğunu benimseyen herkesi, bu festivale dikkat kesilmeye çağırıyorum.

"Gençlere yönelik bu tür etkinlikler her zaman önemlidir ama bugün çok daha değerli."

Ender Helvacıoğlu - Bilim ve Gelecek:

Hypatia Bilim ve İletişim Festivalini düzenleyen arkadaşları gönülden kutluyorum. Özellikle gençlere yönelik bu tür etkinlikler her zaman önemlidir ama bugün çok daha değerli. Çünkü ülkemiz bilime, bilimsel düşünceye, bilimsel çalışmaya değer verilmeyen bir dönemden geçiyor. Genç arkadaşlara bilimsel düşünce ve yöntemi kavratmak, doğru bilgiye nasıl ulaşabileceklerini öğretmek -moda deyimle- bir beka sorunu Türkiye için. Bol tartışmalı, verimli bir festival diliyorum. Bilime meraklı tüm gençleri bu etkinliğe davet ediyorum. Ben de bir abileri olarak orada yerimi alacağım elbette.

"Dijital araçları sadece tüketen değil, aynı zamanda tasarlayan ve dönüştüren bireyler olmalarını önemsediğimiz katılımcılarla bir araya gelmek bizim için çok değerli."

Nihal Güngör - SistersLab

Medya sadece bir aktarım aracı değil, aynı zamanda bir güç alanıysa bu alanın cinsiyet eşitliği perspektifiyle dönüştürülmesi elzemdir. SistersLab olarak 4 Eylül’de Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde “Bilim ve Medyada Toplumsal Cinsiyet Eşitliği” başlığında bir konuşma gerçekleştireceğiz. Bu konuşmada, bilimsel bilgiye erişimden temsil biçimlerine kadar pek çok başlığı, toplumsal cinsiyet eşitliği odağında birlikte tartışacağız. Ayrıca festival kapsamında kadınların teknoloji üretiminde aktif rol almalarını desteklemek amacıyla temel düzeyde bir Web Tasarımı atölyesi de düzenleyeceğiz. Dijital araçları sadece tüketen değil, aynı zamanda tasarlayan ve dönüştüren bireyler olmalarını önemsediğimiz katılımcılarla bir araya gelmek bizim için çok değerli. 3-7 Eylül tarihleri arasında Seferihisar’da düzenlenecek Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali, disiplinlerarası bir bakışla bilimin toplumsal yüzünü tartışmak için önemli bir alan açıyor. Bilgiyle, bilimle ve eşitlikle ilgilenen herkesi bu festivale davet ediyorum.

"teknolojik devrimin toplumsal ve küresel etkilerini birlikte tartışacağız"

Anıl Anayurt - Uzay Çağında Yolculuk:

Uzay ve roket teknolojileri, insanlığın sınırlarını gökyüzünün ötesine taşıyarak geleceği şekillendiriyor. Artık yalnızca gözlem yapan değil, uzaya erişim sağlayan ve orada varlık gösteren bir uygarlık haline geliyoruz. Bu dönüşüm, sadece bilimsel değil; savunmadan iletişime, enerjiden lojistiğe kadar pek çok alanı derinden etkiliyor. 3–7 Eylül’de düzenlenecek Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde, bu teknolojik devrimin toplumsal ve küresel etkilerini birlikte tartışacağımız etkinliklerle biz de yer alıyoruz.

"Bilimi yalnızca laboratuvarların sınırları içinde tutmak, potansiyelini yarım bırakmaktır."

Akın Karahan - Tardi Scope:

Bilim, paylaşıldıkça anlam kazanan ve toplumların ortak geleceğini şekillendiren en güçlü araçlardan biridir. Onu yalnızca laboratuvarların sınırları içinde tutmak, potansiyelini yarım bırakmaktır. Bilim iletişimi, bu potansiyeli tamamlamak için bilginin hayatın her alanına taşınmasını ve herkes için erişilebilir olmasını sağlar. Kriz anlarında bu iletişim hayati bir rol üstlenir; deprem, salgın dönemlerinde doğru bilginin yayılması, bilimin hayat kurtaran yanını görünür kılar.Ortak heyecanlarımızda da bilimin sesi bizi bir araya getirir; Türkiye’nin ilk astronotunu izlerken aynı anda gözyaşlarını tutamayan binlerce insan, teleskopla gökyüzüne bakan bir çocuğun gülümsemesiyle aynı coşkuyu paylaşır. Ve tüm bu örnekler, laboratuvarlardan sokaklara, sokaklardan hayallerimize uzanan o güçlü bilim yolculuğunun parçasıdır; işte bu yolculuğun en canlı ve kapsayıcı sahnelerinden biri de Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde hayat bulacak.

Bilim Kurgu sinemasının nabzı da Hypatia Bilim Festivali'nde atacak

Bilim denilince akla gelen başlıklardan birisi olan "Bilim Kurgu" sineması festivalde öne çıkan konu başlıklarından birisi olacak ve bir de galaya ev sahipliği yapacak. Son dönemde bu alanın önde gelen isimlerinden olan Yönetmen Uğur Yağcıoğlu festivalin en özgün yönlerinden birisi olacak olan bu gelişmeyi "Anlam arayışımızın iki yoldaşı bilim ve sanatı aynı potada buluşturmaya çalıştığımız Öz / Kuantum’un Öyküsü belgesel filmimizin galasını Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde yapmaktan büyük bir mutluluk duyuyoruz." sözleriyle duyurdu.

"Anlam arayışımızın iki yoldaşı bilim ve sanatı aynı potada buluşturmaya çalışıyoruz"

M. Uğur Yağcıoğlu - Yönetmen:

Anlam arayışımızın iki yoldaşı bilim ve sanatı aynı potada buluşturmaya çalıştığımız Öz / Kuantum’un Öyküsü belgesel filmimizin galasını Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde yapmaktan büyük bir mutluluk duyuyoruz. Çalıştığımız her filmde araştırma kısmı bizim için ayrı bir tutku. 2024’te seyirciyle buluşan AN filmimizin ön çalışmaları sırasında yolumuz kuantum fiziğiyle kesişti. Bu alanın kapılarını araladıkça, Kuantumla ilgili okudukça, izledikçe, konuştukça ve en değerlisi harika bilim insanlarıyla tanıştıkça Öz’ün bitirilmesi gereken bir film değil, hayatımıza katılması gereken bir süreç olduğunu fark ettik.

Sanatı derinleştirmek için çıktığımız bu yol, bizi tahmin ettiğimizden çok daha derin ve katmanlı bir sürecin parçası yaptı. Zamanla elimizde biriken bilgi, soru, sezgi ve ilhamı tek bir yerde toplamak istedik. İşte Öz / Kuantum’un Öyküsü bu arayışın, bu birikimin ve bu karşılaşmaların bir ürünü oldu. Festivalin yalnızca sunum tarafındaki bir parçası olmak değil, tüm etkinliklerin izleyicisi ve katılımcısı olmak da bizim için çok kıymetli. Yeni sorular, yeni ilhamlar ve yeni dostluklar için heyecanlıyız. Seferihisar’da görüşmek üzere!

"Bilim, evrenin sırlarını aydınlatırken; sanat, bu sırları duygularımıza tercüme ediyor. Her iki alan da insanlığın sınırlarını genişletirken birbirini tamamlayan birer güç oluyor."

Pınar Yağcıoğlu - Genel Koordinatör - Yapımcı

Bilim, evrenin sırlarını aydınlatırken; sanat, bu sırları duygularımıza tercüme ediyor. Her iki alan da insanlığın sınırlarını genişletirken birbirini tamamlayan birer güç oluyor. Bu yıl ilki düzenlenen ve güçlü bir başlangıç yapan Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde *Öz / Kuantum’un Öyküsü* belgesel film gösterimimizle biz de orada olacağız. Bilim ve sanatın kesişiminde buluşacak olmamız oldukça heyecan verici. Birbirinden değerli katılımcılar, sanatçılar, bilim insanları ve meraklılarıyla birlikte, bu eşsiz festivalde buluşmamıza çok az kaldı.

Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nin sunduğu bu eşsiz atmosfer geleceğe dair umutlarımızı da yeşertiyor. Bize bu ilham verici ortamı sağladığı için gönülden teşekkür ediyor; birlikte yarattığımız bu deneyimin, daha pek çok yeni keşif ve iş birliğine vesile olmasını diliyoruz.

Festivale güç verecek önemli isimlerden birisi de Türkiye'de bir ilk olarak bir süredir hayata geçirilen "Evrensel Bilim Kurgu ve Fantastik Film Festivali'nin direktörü Filiz Dağ.

"Bilim sadece anlaşılmak için değil, paylaşılmak için vardır. Bilim ve Sanata! diyoruz hep birlikte"

Filiz Dağ - Evrensel Bilim Kurgu ve Fantastik Film Festivali Direktörü:

Bilim sadece laboratuvarlarda değil; sokakta, sanatta, doğada, robotik kodlarda, dijital platformlarda ve uzayın derinliklerinde. İşte bu yüzden Hypatia Bilim ve İletişim Festivali, insanlıkla bilimin bilinçli bir şekilde buluşması için değerli girişimlerden biri daha. Adını tarihin ilk kadın bilim insanlarından Hypatia’dan alan bu festivale katılım sağlayan bizler, bilim yanında; eşitliği, eleştirel düşünceyi anlatmayı hedefliyoruz. Çünkü bugün, yapay zekâdan iklim krizine, dijital dönüşümden toplumsal cinsiyet eşitliğine kadar her konuda ortak bir bilince ve dayanışmaya ihtiyacımız var. Robotların yalnızca makineler değil, yeni bir diyalog biçimi olduğu bu çağda; uzayın sadece keşif değil, insanlığın kolektif hayali olduğu bir evrende; ve Dijital Rönesans’ın artık bir ütopya değil, güncel bir sorumluluk haline geldiği bu dönemde, Hypatia Festivali bize şunu hatırlatıyor: Bilim sadece anlaşılmak için değil, paylaşılmak için vardır. Bilim ve Sanata! diyoruz hep birlikte

"Bilim kurgu sinemasının, geleceği düşünmek kadar bugünü anlamak için de güçlü bir araç olduğuna inanıyorum."

Serpil Altın (Yönetmen, Senarist, Yapımcı)

Bilimle iletişimin yolculuğunu sosyal yaşamın her alanına taşımayı hedefleyen Uluslararası Hypatia Bilim ve İletişim Festivali’nde Bir Zamanlar Gelecek: 2121 filminin gösterilecek olması benim için büyük bir heyecan ve onur. 3 Eylül’de yapılacak gösterimin ardından izleyicilerle bir araya gelerek hem film üzerine sohbet etmek hem de geleceğe dair kurduğumuz ortak hayalleri ve kaygıları paylaşmak için sabırsızlanıyorum.

Bilim kurgu sinemasının, geleceği düşünmek kadar bugünü anlamak için de güçlü bir araç olduğuna inanıyorum. Bu festivalin, bilimi toplumla buluşturma çabası içinde Bir Zamanlar Gelecek: 2121’e yer vermesi, tür sinemasının düşünsel gücüne verilen değeri gösteriyor. Tüm izleyicileri bu buluşmaya davet ediyorum.

Eko Eko Eko belgesel serisi de Hypatia Festival'de

Festival'de öne çıkan konu başlıklarından iklim ve ekoloji alanı olacak. Bu çerçevede Eko Eko Eko Belgesel serisi de Hypatia Bilim katılımcılarıyla buluşacak. Serinin yapımcıları, yönetmeni de festivale katılarak birlikte filmi izleyecek ve ardından da bir söyleşi gerçekleştirecek.

"Eko Eko Eko belgesel serisi tıpkı Hypatia Bilim platformunun yaptığı gibi bilim iletişimini ekonomi-ekoloji ilişkisi çerçevesinde ele alan bir sanat yapıt"

İlkay Nişancı - Yönetmen

Eko Eko Eko belgesel serisi tıpkı Hypatia Bilim platformunun yaptığı gibi bilim iletişimini ekonomi-ekoloji ilişkisi çerçevesinde ele alan bir sanat yapıtı. Festivalde göstereceğimiz bölüm ise yıkanmak istemeyen çocukları anlatıyor. Ekoloji mücadelesini akıntıya kapılmadan yürüten çevre aktivistleri ve akademisyenlerin izinde mevcut akademinin de sorgulandığı bölümü birlikte izlemek ve sonrasında bu konu üzerine söyleşi yapmak için biz de orada olacağız.Günümüz akademisinde araştırmalar ne için yapılıyor? Toplum yararına araştırma yapmak için fon bulmak mümkün mü? A sınıfı dergiler neye hizmet ediyor? Belgeselin üstüne bu konuları tartışacağımız söyleşimize ilgilenen herkesi bekleriz.

"Gelin, çevrecilik, aktivizm ve bilimin nasıl buluşması gerektiğini birlikte tartışalım."

Hakan Fıçıcı - Yapımcı

Eko Eko Eko gibi bir belgesel yapmak Türkiye'de ekoloji mücadelesinin külliyatını 14 bölümlük bir belgeselde anlatmak, havanın, suyun, toprağın nasıl kirletildiğini Anadolu'yu gezerek göstermek bizim için bilim iletişimi adına çok kıymetliydi. Hypatia Bilim ve İletişim Festivali de içerikten bir bölümü izleyiciyle buluşturup tartışılmasına imkan vereceğinden bizi çok heyecanlandırıyor. Gelin, çarpık bir düzene karşı nasıl mücadele edileceğini bize dört farklı örnekle gösteren bölümümüzü beraber izleyip, çevrecilik, aktivizm ve bilimin nasıl buluşması gerektiğini birlikte tartışalım.

Masis Aram Gözbek de eşsiz bir kolektif müzik deneyimi için festivalde olacak

"Tüm farklılıklarımızla bir araya gelip tek bir ses çıkarmaya, yapay zekânın yapabildikleri kadar biraz da neleri yapamadığını konuşmaya, hep birlikte deneyimlemeye hazır mıyız?"

Masis Aram Gözbek (MAGMA & Boğaziçi Caz Korosu Kurucu Şefi ve Sanat Yönetmeni)

Koroda şarkı söyleyen herkesin kalp atışlarının da eş zamanlı hale geldiğini duymuş muydunuz? Ne çok şey ifade ediyor, değil mi? Birlikte şarkı söyleyebilmenin değiştirici ve dönüştürücü gücünü, bu uyumun ne kadar kırılgan ama bir o kadar da güçlü olabileceğini, her şeye rağmen tutkularımızın peşinden koşmayı, yolda olmayı, riskler almayı, hangi engellerle karşılaştığımızı ve bizi daha nelerin beklediğini konuşacağız. Yapay zekâ çağında duygularımızın rolünü, onlarla ne yapmamız gerektiğini ve bunun insan sesiyle olan bağlantısını sorgulayacağız.

Biz koroda aslında hep o hayalini kurduğumuz, hep birlikte huzur ve barış içinde yaşayabilme idealini kendiliğinden deneyimliyoruz. Nasıl mı? Çünkü koroda birbirimizi daha iyi dinlemeyi ve dolayısıyla daha iyi anlayabilmeyi, yardımlaşmayı, paylaşmayı, aynı anda nefes almayı, ortak bir amaç uğruna tek ses çıkarabilmeyi, bir olabilmeyi öğreniyoruz. Farklılıklarımızı zenginlik olarak görmeyi ve bir araya gelerek oluşturduğumuz harmandan keyif almayı deneyimliyoruz.

Peki ya bizler, tüm farklılıklarımızla bir araya gelip tek bir ses çıkarmaya, yapay zekânın yapabildikleri kadar biraz da neleri yapamadığını konuşmaya, "80 Milyonluk Bir Koro Olabilmeyi" hep birlikte deneyimlemeye hazır mıyız? O hâlde 3-7 Eylül’de Hypatia’da görüşmek üzere!

Eğitim programının ilk gününde dokuz8HABER Genel Yayın Yönetmeni Gökhan Biçici, dokuz8HABER deneyimini anlattı ve önümüzdeki seçim sürecinde Yerel Medya Koordinasyonu'nun yapacakları konusunda bilgi verdi. Gazeteci Mustafa Kara ise, "Dijital Çağda Haberin Dönüşümü, Habere Hak Odaklı Yaklaşım ve Seçim Sürecinde Habercilik" konulu sunumuyla, seçim sürecinde gazeteciliğin yaşayacağı riskleri anlattı, "haber kavramı" üzerine tartışma yürüttü. Gazeteci Bekir Güneş ise, "Seçim Sürecinde Yerel Medyanın Rolü" başlıklı sunumuyla deneyimlerini paylaştı.

Katılımcıların etkin katılımı ile yer yer forum havasında geçen ve farklı bölgelerden gelen gazetecilerin değerli tartışmalar yürüttüğü Seçim Haberciliği Eğitim Programı, 1 Şubat günü  Sibel Hürtaş'ın "Toplumsal Cinsiyet Odaklı Habercilik" sunumuyla başladı. Ardından Bağımsız Seçim İzleme Platformu'ndan Nejat Taştan "#Seçim2023'e doğru Seçim İzleme, İhlal Tespiti ve Raporlama-Bağımsız Seçim İzleme Platformu Deneyimleri" başlıklı bir sunum gerçekleştirdi.

2. gün programında ayrıca  "#Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu Çalışmaları, Mevcut Durum, Olanaklar, İhtiyaçlar ve Planlar" başlıklı bir forum yer aldı. Forumda söz alan yerel gazeteciler, yerel medyanın sorunlarıyla birlikte seçim sürecinde neler yapılacağını ele aldı. Forum öncesinde dar gruplar halinde bölgesel olarak yapılan atölyelerde, önümüzdeki 3 aylık sürede yapılacak haberler konuşuldu, iş bölümü ve çalışma programları çıkarıldı ve seçim günü için seçim güvenliğinin takibi başta olmak üzere atılacak adımlar tartışıldı. Atölyelerde konuşulan ve karar altına alınanların aktarılmasının ardından, #Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu'nun çalışmaları hakkında kapsamlı bir forum gerçekleştirildi. Bölgelerde neler yapılacağı, seçim sürecinde hangi haberlerin, nasıl takip edileceği ve seçim günü nasıl bir yayıncılık yapılacağı üzerine öneriler ele alındı.

Eğitim Programı'nın 3. ve son günü ise "Haber İçin Sosyal Medya ve Sosyal Medya Araçları" ve "Seçimlerde Yalan Haber, Manipülasyon ve Dezenformasyona Karşı Veri Doğrulama" başlıklı bir eğitimlerin yanı sıra İz Gazete Genel Yayın Yönetmeni Ümit Kartal tarafından "Yerel Medya ve Sürdürülebilirlik Deneyimleri" başlıklı sunum yapıldı. Eğitim Programı kapsamında katılımcılara sertifika verilen bir tören de gerçekleştirildi.

HER BÖLGEDE EĞİTİMLER

#Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu ve dokuz8AKADEMİ tarafından düzenlenen Yerel Medya ve Yurttaş Haberciler İçin Seçim Haberciliği Eğitim Programı daha önce de pek çok kentte gerçekleştirildi.  İzmir ve Karadeniz'in üç ayrı bölgesinde Hopa, Samsun, Ereğli’de düzenlen eğitimlerin İstanbul'da Türkiye Buluşması gerçekleştirmiş, 24-26 Ağustos’da Van’da bölge eğitim programı gerçekleştirilmişti. İzmir'de düzenlenen eğitim programı sonrası Ege Bölge Ağı kuruldu, hemen ardından Manisa'da bir günlük bir seçim haberciliği eğitim programı hayata geçirildi. Ardından Denizli ve Samsun'da da eğitimler gerçekleştirildi. Seçim haberciliği eğitimlerini tüm yurda yayması planlayan dokuz8AKADEMİ, bu amaçla bir eğitim seferberliği de başlattı. Seferberlik kapsamında somut bir yüz yüze eğitim planı olmasa da bu linkten başvuru yapmak, sıradaki yüz yüze ve online eğitimlerden haberdar olmak ve #Seçim2023 Yerel Medya Kooordinasyonu'nun çalışmalarına destek olmak mümkün. 

Ankara'da 31 Ocak-2 Şubat 2023 tarihleri arasında 3 gün sürecek Yerel Medya ve Yurttaş Haberciler İçin Seçim Haberciliği Eğitimi'ne, yerel gazeteciler, yurttaş haberciler, öğrenciler ve sivil toplum kuruluşu temsilcileri katılacak.  Eğitim programına İstanbul, Ankara ve İzmir'in yanı sıra Diyarbakır, Trabzon, Artvin, Hakkari, Adana, Mersin, Afyon, Antalya, Dersim, Elazığ, Siirt, Konya, Sakarya, Muş, Iğdır, Tekirdağ, Denizli, Samsun, Hatay, Denizli gibi pek çok kentten gazeteciler ve yurttaş haberciler katılacak.

Alanında uzman eğitimcilerin gerçekleştirdiği sunumlar arasında medyada dijital dönüşümden seçim haberciliğine, seçim izleme ve ihlal tespitinden sosyal medya araçlarının kullanımına pek çok başlık yer alıyor. Aralarında Prof. Dr. Erkan Saka, Sibel Hürtaş, Nejat Taştan, Gökhan Biçici, Mustafa Kara, Bekir Güneş, Sinem Saka, Nurcan Seven ve Ercan Yılmaz'ın yer aldığı uzman isimlerin vereceği Eğitim Programı kapsamında "#Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu Çalışmaları, Mevcut Durum, Olanaklar, ihtiyaçlar ve Planlar" başlıklı bir forum da düzenlenecek.

PROGRAMDA YER ALAN EĞİTİM BAŞLIKLARI

• #Seçim2023'e doğru: dokuz8HABER deneyimi penceresinden medyanın dijital dönüşümü, sonuçları, seçim sürecine etkileri ve sunduğu olanaklar

• Dijital Çağda Haber Kavramı, Haberin Dönüşümü ve Hak Odaklı Yaklaşım

• Seçim Sürecinde Yerel Medyanın Rolü  ve Deneyimler

• #Seçim2023'e doğru Seçim İzleme, İhlal Tespiti ve Raporlama-Bağımsız Seçim İzleme Platformu Deneyimleri

• Seçimlerin Anlık Takibi için Mobil Odaklı Video Haberciliğe Giriş

• Seçimlerde Yalan Haber, Manipülasyon ve Dezenformasyona Karşı Veri Doğrulama

• Toplumsal Cinsiyet Odaklı Habercilik

• Haber için Sosyal Medya ve Sosyal Medya Araçları

• Youtube Haberciliği

HER BÖLGEDE EĞİTİMLER

#Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu ve dokuz8AKADEMİ tarafından düzenlenen Yerel Medya ve Yurttaş Haberciler İçin Seçim Haberciliği Eğitim Programı daha önce de pek çok kentte gerçekleştirildi.  İzmir ve Karadeniz'in üç ayrı bölgesinde Hopa, Samsun, Ereğli’de düzenlen eğitimlerin İstanbul'da Türkiye Buluşması gerçekleştirmiş, 24-26 Ağustos’da Van’da bölge eğitim programı gerçekleştirilmişti. İzmir'de düzenlenen eğitim programı sonrası Ege Bölge Ağı kuruldu, hemen ardından Manisa'da bir günlük bir seçim haberciliği eğitim programı hayata geçirildi. Ardından Denizli ve Samsun'da da eğitimler gerçekleştirildi.

NASIL KATILABİLİRİM?

Seçim Haberciliği Eğitim Programı’na linkteki formu doldurarak başvurmak mümkün. Başvurusu kabul edilen katılımcıların ulaşım ve konaklama masrafları karşılanıyor, eğitim için herhangi bir ücret talep edilmiyor. Seçim haberciliği eğitimlerini tüm yurda yayması planlayan dokuz8AKADEMİ, bu amaçla bir eğitim seferberliği de başlattı. Seferberlik kapsamında somut bir yüz yüze eğitim planı olmasa da bu linkten başvuru yapmak, sıradaki yüz yüze ve online eğitimlerden haberdar olmak ve #Seçim2023 Yerel Medya Kooordinasyonu'nun çalışmalarına destek olmak mümkün.

Öncelikle dokuz8HABER’i “İz Bırakanlar Ödülü” için tebrik ediyoruz. Türkiye yaklaşık 4 ay sonra tarihinin en önemli seçimlerinden birisini yaşayacak ve siz de bu sürece yönelik ciddi bir hazırlık içindesiniz. Bu çerçevede de #Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu kuruldu ve çalışmalarını sürdürüyor. Seçime dönük bir yerel medya koordinasyonu neden kuruldu, seçim güvenliğiyle ilişkisi nedir, bu noktada okurlarımızın merakını giderebilir misiniz?

Türkiye’nin yerel medya dinamikleri içinde hızla öne çıkan İz Gazete’nin 7 yıllık hikâyesi bizi de heyecanlandırıyor ve bu noktada İz Gazete’yi, kurucusu Ümit Kartal’ı, adım adım bugünlere getiren emektarlarını tebrik ediyoruz. Varlığınız hem moral hem de güç veriyor ve tam sorunuzun yanıtına da burada geçebiliriz bence. #Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu, İz Gazete gibi önemli yerel medya dinamiklerinin Türkiye’nin kader seçimlerinde güvenilir haber akışını güvence altına almak üzere bir araya gelmesiyle kuruldu. Önce dokuz8Haber’le ilgili biraz bilgi vereyim ve oradan seçim çalışmalarına geçeyim isterseniz.

Elbette, nedir dokuz8HABER’ni hikâyesi?

Dokuz8Haber, Gezi eylemlerinden bugüne yurttaşların ve gazetecilerin sansüre karşı haber alma ve haber yapma hakkı için verdikleri mücadelenin hem bir ürünü hem de bu mücadeleyi başarıya ulaştırabilmenin önemli bir aracı olarak doğdu. “Yurttaş haberciliğinin dinamizmi gazeteciliğin birikimi buluşuyor” sloganıyla yola çıktık. Bu buluşmanın ve buluşmayla ortaya çıkan sinerjinin kurumsallaştırılması çabasının temsilcisi olduk. Dokuz8Haber, 2018’e kadar yurttaş haberciliği tabanlı ve Twitter tabanlı anlık haber akışı odaklı çalışmalar yürüttü. 2018 yılından itibaren yurttaş haberciliğinden yerel medyaya, araştırmacı gazetecilikten veri haberciliğine, mobil odaklı video habercilikten, podcast üretimine kadar geniş bir çerçevede düzenli haber içeriği üreten bir medya platformuna dönüşmeye başladı. Yine dokuz8’i yayıncılıktan çok öteye geçerek bir medya platformu haline getiren en temel özelliğimiz medya alanına yönelik sistematik eğitim ve araştırma çalışmaları oldu. Kuruluşumuzdan bugüne Türkiye'nin 81 ilinden 3000’e yakın gazeteci, sivil toplum temsilcisi, öğrencinin katılımıyla,1000’den fazla dersten oluşan 100’ü aşkın farklı eğitim programı hayata geçirdik. Bu noktada Türkiye'de en fazla eğitim yapan medya platformu durumundayız. Yine medyanın dijital dönüşüm sürecini anlamaya yönelik araştırmalar da hayata geçirdik, raporlar yayınladık. Bunlardan en önemlilerinden birisi yerel medya veri tabanı çalışmamız oldu ve buna da www.yerelmedyavt.com adresinden ulaşabilirsiniz. Şu ana kadar 6 farklı araştırma hayata geçirdik ve tüm bu çalışmaların birikiminin ürünü olarak Ekim 2021'de Dokuz8Akademi’nin kuruluşun ilan ettik. Bugün dokuz8HABER ve dokuz8Akademi, DokuzMedya üst kimliği altında çalışmalarını sürdürmektedir. Önemle belirtmek istediğim bir noktada da dokuz8HABER Türkiye Gazeteciler Sendikası’yla ilk dönem toplu iş sözleşmesini de imzalamış ve bağımsız medya mecralarında içerisinde sendikalı ve Toplu Sözleşmeli az sayıda yerden de birisidir. Türkiye’nin yeni bir siyasal dönemine açılan kapısı olacağını ön gördüğünüz #Seçim2023’te oynamaya talip olduğumuz rolle birlikte de medyanın da yeniden inşa edileceği bir dönemin kurucu öznelerinden birisi olmak istiyoruz.

‘GÜVENİLİR HABER AKIŞI ÖNEMLİ’

Bu noktada sanırım seçimlerin önemine ve bu alandaki çalışmalarınıza geliyoruz?

Evet, Türkiye Cumhuriyeti’nin 100’üncü yılında Cumhuriyetin yakın tarihinin kaderini belirleyecek bir seçim yaşayacağız. Türkiye’nin kader seçimi demekte bir sakınca olduğunu düşünmüyorum ve bu seçimin sonucu önümüzdeki yılları, belki de on yılları belirleyecek kadar önem kazanmış durumda. Dolayısıyla 2023 seçimleri daha önce yaşadığımız hiçbir seçim deneyimine benzemeyecek, şu ana kadar yaşananlara baktığımızda bile bu durumu görebiliyoruz. Bugün Cumhurbaşkanı olan Erdoğan’ın tekrar aday olup olamayacağı, 14 Mayıs’ta yapılacak olan bir seçimin eski kanuna göre mi yoksa yeni kanuna göre mi gerçekleşeceği, meclisin üçüncü büyük partisi olan HDP’nin kapatılıp kapatılmayacağı, Türkiye’nin en büyük belediyesinin başkanı ve olası adaylardan olan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’na siyasi yasağın gelip gelmeyeceği ve hatta son grup konuşmasını düşündüğümüzde bu ülkenin ana muhalefet partisi lideri ve en güçlü Cumhurbaşkanı adayının can güvenliği bile tartışma konusu haline gelmiş durumda. Oysa bu saydıklarımın herhangi biri bile bir seçimin güvenliğini, meşruiyetini tartışmalı hale getirmeye yetecekken bugün biz hepsiyle ve muhtemelen daha yaşanacak nice benzerleriyle şimdiden yüzleşmek zorunda kaldık. Bu tabloda seçimlerin güvenliği hiç olmadığı kadar önem kazanmış durumda ve güvenilir haber akışı sağlamak seçim güvenliğinin en önemli başlıklarından birisi.

‘GÜÇ BİRLİĞİNDEN OLUŞTU’

Seçim güvenliği denilince akla genelde sandık güvenliği, oy sayımı gibi başlıklar gelir, haber akışının güvenliğiyle neyi kast ediyorsunuz, bunu açabilir misiniz?

Toplumun geleceğine karar vermesinin en önemli başlıklarından birisi demokratik seçimler sürecidir ve seçimlerde insanların sağlıklı kararlar verebilmesi demokratik tüm haklarından eksiksiz yararlanabilmelerine bağlıdır. Bu noktada yurttaşların olan bitene hakim olmaları; ekonomik, siyasal, sosyal gelişmelere ilişkin doğru, güvenilir haberlere, bilgilere ulaşabilmesi seçim sürecinde sağlıklı karar verebilmeleri açısından çok çok önemli, hatta belirleyici… Kaynağından ve güvenilir bilgiye erişmek toplumun en temel hakkı ve dolayısıyla Türkiye’nin belki de 15-20 yılını belirleyecek kadar önemli bir seçim döneminde bu hakkı güvence altına almak tarihsel bir önem taşıyor. Tam da bu noktada seçim sürecinde ve seçim gününde haber akışının manipüle edilmesi, sağlıklı haber akışının baskı altına alınması, hatta engellenmesi, özellikle iktidar merkezli dezenformasyon amaçlı troll ordularının toplumun doğru bilgiye ulaşmasını zorlaştırması toplumun demokratik katılım dinamiklerini tümüyle tahrip edebilecek sonuçlar yaratabilir. Nitekim bunun pek çok olumsuz örneğini de yakın tarihimizden biliyoruz. Dolayısıyla seçim güvenliğini sağlamanın en önemli boyutlarından birisi demokratik katılım sürecinin tahrip edilmesinin önüne geçmek üzere haber akışının güvenliğini sağlamak diye düşünüyoruz. Bu noktada da seçim güvenliğini garanti edecek en önemli araçlardan birisi haline geliyor medya. Yerinde haber takibi, demokratik katılım, insanların görüşlerini ifade edebilmesi ve olası ihlallerinin önüne geçilmesi açısından güçlü ve bağımsız bir medya önemli… Türkiye genelinde her yerde seçim sürecini izleyerek daha adil bir seçim olmasını sağlamak istiyoruz. Yerel gazeteciler ve yurttaş haberciler ve bu alanda çalışan aktivistleri bir araya getirerek seçim sürecini en verimli, demokratik hale nasıl getirebiliriz, adil ve demokratik seçimin önünde ne tür engeller varsa onu nasıl bertaraf ederiz, kamuoyuna duyururuz derdindeyiz. Bu ihtiyaçtan yola çıkarak bir çağrı yaptık ve Türkiye çapında bir tür güçbirliği yapan gazeteciler ve yurttaş habercileri olarak #Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu’nu kurduk. 

‘KADER SEÇİMİNE HAZIRLANIYORUZ’

2023 seçimlerinin özel önemini vurguladınız, ama bu noktada ilk seçim deneyiminiz de değil sanıyorum…

Evet, seçim güvenliği kapsamında güvenilir haber akışı sağlama boyutuyla Türkiye’deki ve hatta uluslararası ölçekteki en deneyimli ekiplerden birisiyiz. Dokuz8Haber 9 yıl önce ilk yayına bile 30 Mart 2014’e yönelik bir seçim izleme merkezi kurarak başlamıştı ve o günden bugüne gerçekleşen 8 seçimde de her biri bir öncekinden daha yaygın, etkin seçim haber takip ağları, izleme merkezleri kurduk. Elbette son üç seçim, yani 2017 referandumu, Haziran 2018 genel seçimleri ve 2019 yerel seçimleri seçim güvenliği açısından öne çıktı. Hatırlayacak olursak 2018 seçimleri öncesinde Doğan Haber Ajansı’nın Demirören’e dönüşmesi, OHAL sürecinde bazı haber ajanslarının kapatılması ve Anadolu Ajansı’nın tümüyle bir iktidar aparatına dönüşmesiyle ulusal haber akışı ciddi şekilde sekteye uğradı ve bu tablo yurttaşlardaki güvenlik kaygısını da arttırdı. “Seçimlerde güvenilir haberi nereden alacağız, seçim gecesi doğru bilgiye, veriye nasıl ulaşacağız?” sorusu milyonlarca yurttaş tarafından kaygıyla dile getirilmeye başlandı. Bu noktada 2018 ve 2019 seçimlerinin en önemli tartışma başlığının medya, Anadolu Ajansı ve TRT olması bir tesadüf değildi. Nitekim İstanbul seçimlerinde Anadolu Ajansı’nın saatlerde veri akışını kesmesi de bu kaygıları haklı çıkardı.

Biz de dokuz8HABER olarak o dönem Adil Seçim Platformu’na bir öneride bulunduk, çağrı yaptık. Ne de olsa Türkiye’nin en kötü koşullarda bile yerel medya dinamikleri var ve her kentte en az bir olmak üzere güçlü, ayağını yere basan, güvenilir yerel medya kuruluşlarımız var dedik. Biz eğer bu dinamikleri bir araya getirerek bir yerel medya havuzu, koordinasyonu kurabilirsek ülke çapında güvenilir haber akışını güvence altına alabiliriz dedik. 2014 seçimlerinden 2017’ye elde ettiğimiz yurttaş haber takip ağı deneyimi önemliydi. 2018 seçimleriyle birlikte harekete geçerek bu çalışmayı yerel medya merkezli bir çalışmaya dönüştürmek üzere adımlar attık. Aralık 2018’de yaptığımız çağrıyla 25 kentten 35 yerel medya kuruluşunun katılımıyla Ankara’da yaptığımız bir toplantıyla #Seçim2019 yerel medya koordinasyonunu kuruldu. 2019 yerel seçimlerinde de özellikle kritik metropol kentlerde ve İstanbul seçimlerde onlarca gazeteci ve yüzlerce yurttaş habercisiyle etkin bir takip gerçekleştirdik. Bu çalışmanın bir ulusal haber ajansına dönüşmesi yönünde karar da aldık ancak araya pandemi girdi. Sonrasında 2023 seçimleri yaklaştıkça ve sürecin önemi anlaşıldıkça bu çalışmayı güncelledik ve Ekim 2021’de İstanbul’da düzenlediğimiz bir etkinlikle #Seçim2023 yerel medya koordinasyonu ve yurttaş haber takip ağını ilan ederek çalışmalarını yeniden hızlandırdık. Sekiz seçimlerde biriktirdiğimiz tüm deneyimle Türkiye’nin kader seçimlerine hazırlanıyoruz diyebiliriz.

‘KRİTİK BİR YERE SAHİP’

Seçim güvenliği odaklı pek çok çalışma var, partilerden sivil inisiyatiflere kadar çalışmalar yoğunlaşıyor, sizin bu platformlarla herhangi bir iş birliğiniz var mı?

Bu ülkede sadece oy kullanmakla yetinemiyor insanlar. Türkiye toplumu ve yurttaşlar seçim güvenliği açısından kaygı içinde ama bu kaygıya yanıtı geri çekilmek, sinmek olmadı. Aksine yurttaşlar belki ellerinde kalan başlıca demokratik hak olan seçme ve seçilme hakkını, oy kullanma hakkını güvence altına almak üzere harekete geçti. Yüz binlerce, hatta milyonlarca yurttaş seçim sürecinin başından sonuna sağlıklı ilerlemesi, seçim gününde oy kullanılabilmesi ve kullanılan oyların, sandıkların güvence altına alınabilmesi için haftalar, aylar öncesinde harekete geçerek bir mücadele yürütüyor. Adil Seçim Platformu’ndan Seçim Güvenliği Platformu’na, Oy ve Ötesi’nden Bağımsız Seçim İzleme Platformu’na, Ankara’nın Oyları‘ndan İstanbul Gönüllüleri’ne ve Türkiye Gönüllüleri’ne geçmişte ve bugün faal olan çok sayıda inisiyatif Türkiye’deki seçim güvenliği çalışmalarını tarihte ve dünyada eşi benzeri çok az görülen boyutlarda bir tür sosyal harekete dönüştürmüş durumda. İşte #Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu ve Yurttaş Haber Takip Ağı da bu noktada kritik bir yere sahip. Şu anda en geniş sivil inisiyatif olan Seçim Güvenliği Platformu’nun bileşeni durumundayız. Bu platforma diğer seçim güvenliği inisiyatifleri de katılıyor ve partiler de gözlemci olarak süreci izliyorlar. #Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu adıyla bu platformun üyelerinden birisiyiz ve çalışmalarına etkin şekilde katılıyoruz, iş birliğini örüyoruz. Bağımsız Seçim İzleme Platformu’yla da 2017 referandumundan bugüne iş birliği halindeyiz, diğer tüm platformlarla da yakın temas halinde çalışmaya önem veriyoruz çünkü yerel medya koordinasyonunun etkin ve verimli çalışması tüm seçim güvenliği platformlarının da amaçlarına ulaşması için özel bir önem taşıyor. 

ÇALIŞMALARI VE HEDEFLER NELER?

Bugüne kadar ne tür çalışmalar yaptınız ve neler yapmayı planlıyorsunuz?

İlk seçim haberciliği eğitimini Kasım 2021’de İzmir yaparak bir eğitim serisine başladık. O gün bugündür çalışmalara büyük bir hızla devam ediyoruz. Şu ana kadar İzmir’de Ege, Adana’da Çukurova, Van’da Doğu ve Güneydoğu, Hopa’da Doğu Karadeniz, Samsun’da Karadeniz Bölge, Karadeniz Ereğlisi’nde Batı Karadeniz eğitimleri yaptık; Manisa, Denizli ve Samsun’da ayrıca eğitim ve buluşmalar gerçekleştirdik. Çok sayıda gazeteci ve yerel gazeteciyi sürece kattık ve eğitim verdik. Temmuz sonunda İstanbul’da bir Türkiye toplantısı düzenledik. Elbette onlarca kişi ve kurumla görüşmeler yaptık ve yapmaya devam ediyoruz. 31 Ocak-2 Şubat arasında Ankara’da en az 25 kentten 35 yerel gazetecinin katılımıyla önemli bir eğitim ve buluşma daha hayata geçireceğiz. Seçimlere kadar da en az 25 kentte daha bölgesel katılımla eğitim toplantıları, buluşmalar gerçekleştireceğiz. Yüz yüze eğitimlerden düzenli online eğitimlere kadar geniş bir çerçevede eğitimler serisiyle, ülke çapında örgütlenmeyi pekiştirerek #Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu’nu Türkiye’nin 973 ilçesine ve yurt dışı merkezlerine kadar yayacağız. Eğitim amaçlı video eğitim materyalleri de üreterek herkesin erişimine açacağız. Ocak sonunda ülke çapında hatta uluslararası ölçekte bir tanıtım ve dayanışma kampanyasıyla bu çalışmayı hedefe ulaştıracağız. Mart ayından itibaren de bu çalışmayı bir ajans türü örgütlenmeye dönüştürerek seçim kampanyasını başından sonuna etkin şekilde takip edebilir hale geleceğiz. Seçim günü de Türkiye’nin her köşesinden kaynağından, güvenilir haber akışı sağlayarak bu toplumu habersiz bırakmayacağız. Buradaki önemli bir nokta da Yön Radyo’yla da ulusal ölçekte iş birliği yaparak onlarca yerel radyonun katılımıyla “Radyolar ortak haber merkezi” ve yine yerel televizyonlarla iş birliği yaparak “Yerel TV’ler ortak haber merkezi” kuracağız. Seçim günü onlarca radyo ve yerel TV üzerinden milyonlara ulaşacağız ve bu birikim elbette isteyen tüm ulusal TV mecralarının erişimine de açık olacak. Bu noktada da hem gazetecilere, yurttaş habercilerine, sivil toplum kuruluşlarına, yani seçim güvenliğin mesele yapan herkese açık bir çağrı yapıyoruz ve “Türkiye habersiz kalmasın diye biz güçlerimizi birleştiriyoruz, siz de katılın” diyoruz.

Peki nasıl katılacak insanlar?

Dokuz8Haber’in dokuz8HABER.net adresinde yayın yapan haber portalında en üste konumlandırılmış olan bir başvuru formumuz var ve çağrı merkezimiz oradan formu dolduran herkesi en kısa süre içinde arıyor. Başvuran tüm gazeteciler, yurttaş habercileri, sivil toplum temsilcileri ve aktivistlerin öncelikle eğitim programlarına ve genel olarak da seçim haber takip sürecine katılımlarını sağlıyoruz. İnsanların hesaplarımızı takip etmeleri, YouTube kanalımıza abone olmaları da gelişmeleri anlık olarak takip etmelerini sağlayacaktır.

Daha güçlü bir seçim haberciliğinin alt yapısını oluşturmayı hedefleyen “Seçim Haberciliği Eğitim Programı”nda "pandemi sonrası dünyada medyanın dijital dönüşümü"nden "yeni medya ve dijital çağda haberin dönüşümü"ne, "haber için sosyal medya ve sosyal medya araçları"ndan "seçim izleme, ihlal tespiti ve seçim ihlallerini raporlama"ya geniş bir eğitim içeriği yer alıyor. Eğitim kapsamında seçimlerde yerel medyanın rolü, yalan haber ve doğrulama ve mobil odaklı video haberciliği gibi konular da uzmanlar tarafından anlatılıyor. Eğitim programı kapsamında Denizli Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Muhammet Karaçay da “seçim haberciliği” ile ilgili deneyimlerini paylaşacak.

Tamamen ücretsiz olan eğitim programına katılmak için bu linkten başvuru yapmak yeterli.

TÜRKİYE’NİN DÖRT BİR YANINDA EĞİTİM SEFERBERLİĞİ

Yerel Medya ve Yurttaş Haberciler İçin Seçim Haberciliği Eğitim Programı 4-6 Kasım 2021’de İzmir’de gerçekleşen ilk buluşmanın ardından Türkiye'nin pek çok bölgesini dolaştı. Karadeniz'in üç ayrı bölgesinde; 18-20 Kasım 2021’de Hopa, 6-8 Ocak 2022’de Samsun, 3-4 Mart 2022’de Karadeniz Ereğli’de düzenlen eğitimlerin ardından İstanbul’da bir “Türkiye Buluşması” gerçekleştirildi. 29-30 Temmuz günlerinde İstanbul’da düzenlenen buluşmaya Türkiye’nin dört bir yanından katılan gazeteciler ve yurttaş haberciler Türkiye’nin kader seçimine giderken hazırlıkları gözden geçirdi, atılacak somut adımları ele aldı.  Türkiye Buluşması’nı 24-26 Ağustos’da Van’da düzenlenen bölge eğitimi takip etti. 11-13 Kasım’da yapılan Ege Bölge Eğitimi’nin adresleri ise İzmir ve hemen ardından Manisa eğitimleri oldu. dokuz8AKADEMİ 22-24 Aralık tarihlerinde ise Çukurova Bölge Eğitimi'ni Adana'da gerçekleştirdi.

Türkiye'nin dört bir yanında düzenlenen seçim haberciliği eğitimlerine katılmak; #Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu ve Yurttaş Haber Takip Ağı'nın bir parçası olmak isteyenler hangi bölgede olurlarsa olsunlar bu linkten başvuru yapabiliyorlar.

EĞİTİM PROGRAMINDA YER ALAN KONU BAŞLIKLARI

• Pandemi sonrası dünyada medyanın dijital dönüşümü, yeni medya
• Dijital çağda haber kavramı ve haberin dönüşümü
• Youtube'da nasıl başarılı olunur?
• Yerel medya ve yurttaş haberciler için mobil odaklı video haberciliği
• Seçim izleme, ihlal tespiti ve raporlama
• Seçim sürecinde yerel medyanın rolü?
• Habere hak odaklı yaklaşım ve farklı alanlardaki uygulama örnekleri
• Haber için sosyal medya ve sosyal medya araçları
• Dijital çağda yalan haber ve doğrulama

NASIL KATILABİLİRİM?

Seçim Haberciliği Eğitim Programı’na bu linkteki formu doldurarak başvurmak mümkün. Başvurusu kabul edilen katılımcıların ulaşım ve konaklama masrafları karşılanıyor.

HER BÖLGEDE EĞİTİMLER

#Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu ve dokuz8AKADEMİ tarafından düzenlenen Yerel Medya ve Yurttaş Haberciler İçin Seçim Haberciliği Eğitim Programı daha önce de pek çok kentte gerçekleştirildi.  İzmir ve Karadeniz'in üç ayrı bölgesinde Hopa, Samsun, Ereğli’de düzenlen eğitimlerin İstanbul'da Türkiye Buluşması gerçekleştirmiş, 24-26 Ağustos’da Van’da bölge eğitim programı gerçekleştirilmişti.

z

OYUNLAR, İNTERAKTİF ETKİNLİKLER, TARTIŞMALAR

Fabel’den Max Valentin ve Gustav Edman’ın yürüttüğü “Electionville”, bir yerel demokrasi simülasyonu olarak öne çıktı. Oyun formundaki bu etkinlikte her grup yerel meclisteki bir siyasi partiyi temsil ederek, kararlaştırılan siyasi önceliklere göre kendi programını hazırladı. Çeşitli gündemlerde birbirleriyle işbirlikleri kuran partiler, kendi programlarını mümkün olduğu ölçüde hayata geçirmeye çalıştı.

Dr. Şirin Duygulu Elçim, güvenlikleşme çağında “sivil” kalmak üzerine bir sunum yaptı. STK’ların güvenlikçi söylemi temel alarak kendi söylem ve eylemlerini belirlediğini ifade eden Elçim’in sunumunun ardından katılımcılar oldukça verimli bir tartışma yürüttü. Güvenlikçi söylemin STK’ların söylem zeminini daralttığı ve kendi varoluşlarıyla tezat oluşturacak bir çizgiye onları sürüklediği ifade edildi.

SEÇİM İZLEME DENEYİMLERİ

Rusya ve Litvanya’da seçim izlemeleri gerçekleştiren seçim gözlemcisi Roman Udot, özellikle yapay zeka ve seçim-izleme alanındaki bilgilerini paylaştı, seçim izleme deneyimleri hakkında bilgi verdi. Şu ana dek Rusya ve çeşitli Kafkas ülkelerinde uyguladıkları yöntemleri ve bunların sonuçlarını aktaran Roman Udot, buradaki usulsüzlüklerin hangi temel mekanizmalarla gerçekleştirildiğini sunduğu verilerle gösteren Udot, kendi deneyimleri ışığında, bu mekanizmaların nasıl kayıt altına alınabileceği ve engellenebileceğine dair de çeşitli örnekler sundu. Türkiye’den de Bağımsız Seçim İzleme Platformu’ndan Nejat Taştan farklı seçimlerdeki deneyimlerini katılımcılarla paylaştı.

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi’nden Ayşenur Kılıç Aslan da, “Seçim İzleme ve Seçim Coğrafyası” başlıklı sunumuyla Türkiye’de seçim izlemesi yapan çeşitli kuruluşların eğilim ve özelliklerini anlattı. Bu konudaki çalışmalarını katılımcılarla paylaşan Ayşenur Kılıç Arslan, “bu kuruluşların siyaset-üstü bir karakter taşıyor oldukları iddialarına karşın, halen büyük ölçüde benzer fikir ve değerleri paylaştıklarını” dile getirdi.

ZENGİN PROGRAM, VERİMLİ TARTIŞMALAR

Turkey Mozaik Foundation’dan Yörük İlhan Kurtaran “bağımsız medya kurumlarının finansmanı”, Doç. Dr. Erkan Saka, “dijital dünyadaki yenilikler”, Gazeteciler Cemiyeti’nden Ozan Acar “Alternatif Medya”, “Gözlemevi’nden Handan Uslu “internet ekosistemini araştırmak”, İz Gazete’den Ümit Kartal “Alternatif Yerel Medya, İhtimaller & Olanaklar”, BAMAD’dan Avukat Utku Kılınç “Özgür bir basın mümkün” başlıklı sunumlar gerçekleştirdiler. Ayrıca, iletişimci, küratör Yeşer Sarıyıldız “Web3’ün medyayı nasıl değiştireceği”, NFT sanatçısı Ender Diril ise “Yapay Zeka Sanatı: Tasarım mı, Güzel Sanat mı?” başlıklı sunumlarıyla dikkat çekti. Bu konuda Ukrayna’dan gelen Vira Degtiarova da bir sunum yaptı. Akademisyen Zeynep Merve Uygun ve Kuest Medya’dan Mustafa Aslan da ayrı ayrı verilerin hikayeleştirilmesi ve görselleştirilmesi üzerine birer oturum düzenledi.

Media BarCamp kapsamında Boğaziçi TV deneyimini Mert Ali Yaman, Hrant Dink Vakfı’nın KARDES projesini Atom Şaşkal anlattı. ALDA’dan Khrystyna Kvartsiana “Finansman Fırsatları” sunumuyla farklı seçenekleri katılımcılara aktardı.

GELECEK YIL İÇİN DAHA BÜYÜK HEDEFLER

Fabel CEO’su Max Valentin, Media BarCamp etkinliğini “nakonferans” olarak nitelendirerek, en önemli unsurun bağlantılar yaratmak, kafa dengi insanlarla tanışmak ve onlarla yeni düşünceler üretme şansını yakalamak olduğunu dile getirdi. “Gerçekten, bu açık-uçlu, yaratıcı ve en azından benim açımdan oldukça kapsayıcı olan format ile, burada bunu başardığımızı düşünüyorum” diyen Valentin, etkinlikte içeriğin büyük ölçüde katılımcıya kaldığını hatırlatarak, sözlerini şöyle sürdürdü: “Öncesinde biz belirli sunumları hazırladık, ama etkinlik esnasında, birçok yeni şey ortaya çıktı ve biz belirli eklemeler yaptık, diyaloğun nasıl ilerlediğine ve neyin önemli hale geldiğine göre, belirli konuları değiştirdik.”

Gelecek yıl ve sonrasında Media Barcamp düzenlemeyi umduklarını ifade eden Valentin, bu etkinliğin düşüncelerini ve projelerini sağlamlaştırmak için başkalarıyla bir araya gelme ihtiyacı duyan insanlar için, senelik bir buluşma noktası haline gelmesini istediklerini aktardı. Gelecek yıl 100’den fazla kişinin Media BarCamp’te olacağını kaydeden Valentin, “Ama en önemli nokta, katılımcıların gündemi/programı kendileri belirliyor olması” dedi.

İKİNCİ MEDIA BARCAMP MÜJDESİ

MEDAR Genel Sekreteri Gökhan Biçici de, “nakonferans” formatına vurgu yaparak, “daha esnek, daha yatay ilişkilerin önemsendiği insanlar arası, gruplar arası ve kurumlar arası ilişkilerin bu noktada çok daha esnek biçimlerde kurulabildiği bir etkinlik formatı” olduğunu hatırlattı. Biçici, etkinliğin yapıldığı TEOS Ormancı Tatil Köyü’nün de bu formata uygun olduğunu belirterek, “Media BarCamp ilk olmasına rağmen planlarımıza uygun ve başarılı biçimde tamamlandı. Katılımcılarla yaptığımız görüşmelerde onlardan aldığımız geri bildirimler de gayet mutlu oldukları, buradan mutlu ayrıldıkları yönünde. Ve hatta şimdiden şunu söyleyebilirim; önümüzdeki yıl Media Barcamp’in ikincisi yapılacak. Ve yine Eylül ayında, daha etkin, daha büyük daha başarılı, ilkinin deneyimlerinden de yola çıkarak daha etkin örgütlenmiş bir Media Barcamp yaşanacak.”

Eylül 2023'te yapılması planlanan Media BarCamp'e katılım ve süreci takip etmek için tıklamayı unutmayın.

MEDIA BARCAMP NEDİR?

Seferihisar’da yapılan Media BarCamp, Türkiye'de düzenlenen ilk BarCamp oldu. Bilgisayar teknolojisi ve yazılımı alanında ortaya çıkmış bir terim olan Barcamp, “içeriğin ve akışın belirli bir komite tarafından önceden belirlendiği geleneksel konferans formatlarından farklı olarak, katılımcıların katı kurallarla kısıtlanmadan özgürce bilgi üretmelerini ve paylaşmalarını sağlayan alternatif bir konferans formatı” olarak biliniyor. Farklı alanlarda çalışan aktivistlerin, projeler ve girişimcilik konusundaki deneyimlerini, başarılarını, kullandıkları araçları, faydasını gördükleri yaklaşmaları paylaşmak üzere bir araya geldiği bir alan olan Media BarCamp, Litvanya’da yaklaşık 20 yıldır yapılan Media BarCamp’ten alınan ilhamla ortaya çıktı. Proje hakkında detaylı bilgi için mediabarcamp.org adresini ziyaret etmek mümkün.

MEDIA BARCAMP’E KATILANLAR NE DEDİ?

Yörük Kurtaran (Turkey Mozaik Foundation, Sivil Toplum İçin Destek Vakfı)

“Bizim memlekette güven meselesi önemli. Ne yaptığından öte kim olduğunla başlıyor ilişkimiz. O yüzden burada insanların böyle bir alanda tanışıyor olmasını önemli buluyorum. Onun dışında tanışma sonrası zaten herkesin yaptığı bir iş var herhalde onu da iyi yapıyor diye düşünüyorum. O çerçevede de işini iyi yapan insanların farklı bir açıdan birbirlerini dinliyor olması, fikir alışverişinde bulunuyor olması da değerli diye düşünüyorum.”

Gustav Edman (Fabel Proje Müdürü)

“Ortam, insanlar ve her şey hoşuma gitti. Bence bu harika bir deneyim, bildiğin konular hakkında elde ettiğin uluslararası perspektifi gerçekten sevdim. Çünkü ben birçok noktada uzmanlığı olan biri olsam bile, farklı arka planlardan gelen insanlar bana oldukça farklı bir görüş kazandırdı. Ve oldukça farklı mesleklerden, gelen insanlar ve fikirlerle karşılaştım. Zihnim sürekli olarak yeni fikirler ortaya çıkardı. Buradaki en iyi zaman diliminin, her oturumun hemen sonrasında olduğu kanaatindeyim. Çünkü insanların kafalarında fikirleri var ve onu izleyen konuşma daima en ilgi çekici olan. Çünkü o anda, duyduğun her şeyi parçalarına ayırıyorsun ve yeni bir şey yaratıyorsun, yeni bir fikir veya yeni bir işbirliği/ortaklık, bunu gibi bir şey. Bu nedenle, bana göre en iyi zaman dilimi, her şeyin arasındaki o süre, çünkü o esnada düşünceleri işliyoruz/işlemden geçiriyoruz.”

Khrystyna Kvartsiana (ALDA)

“Media Barcamp’e dair en çok hoşuma giden şey, konumu ve buradaki genç insanlar oldu. Onlarla etkileşim kurma ve ülkelerimizi nasıl daha iyi hale getirebiliriz diye beyin fırtınası yapma şansına sahip olmak gerçekten verimli ve ayrıcalıklı hissettiriyor. Bu yüzden, buradaki tüm Türkiyeli, Ukraynalı ve diğer uluslararası katılımcılarla tanıştığım için çok mutluyum.”

Ozan Acar (Gazeteciler Cemiyeti)

Kendi çalışma alanım açısından etkinliği oldukça besleyici buldum. Bir sürü farklı insanla tanıştım. Çoğulcu bir ortam vardı burada. Her anlamda çoğulcu buldum. Tamam, işte sivil toplum örgütüyüz ama hepimiz işte farklı inançlardan farklı arka planlardan geliyoruz. Bunun böyle çoğulcu bir ortam olması da benim daha farklı perspektifleri görmemi, daha farklı perspektifleri daha iyi anlamama sebep oldu. Bu açıdan da benim şahsen yani kişisel olarak da besleyici oldu, ama bir yandan yaptığım iş itibariyle de besleyici oldu.

Doç. Dr. Erkan Saka (Bilgi Üniversitesi Medya Bölüm Başkanı)

“Medya çalışmaları açısından özgün bir etkinlik oldu. Uzun bir süredir bağımsız medya platformlarının bir sürü etkinliği oluyor, ama bunlar daha çok panel ya da atölye şeklinde oluyor. Burada atölyenin biraz daha ötesine geçildi. Hem daha fikir alışverişi hem daha eşitlikçi. Bu alanda olan bir sürü inisiyatifin birbirine sunum yaptığı bir etkinlik. Bu bakımdan daha geleneksel etkinliklerden farklı. Çok verimli ve güzel oldu.”

Mustafa Aslan (Kuest Media)

“Çok keyifli bir deneyimdi. Farklı yerlerden, farklı disiplinlerden insanlar var. Çalışırken insan kendisini yalnız hissedebiliyor ve yaptığı şeyden soyutlanmaya başlıyor. Böyle yerler neyi, niye yaptığımızı hatırlatması açısından bana çok keyif veriyor. Burası gelenekselin sadece sıkıcı değil aynı zamanda işlevinin de kaybolduğunu hatırlattı. Bizim şu an üzerinde çalıştığımız, ‘yeni medya’ dediğimiz şey sadece daha eğlenceli olduğu için yok, önceki versiyon işe yaramaz bir halde olduğu için de ortaya çıkmış bir şey. Kendi merkezine dair, özüne dair bir değişikliğe ihtiyaç vardı. Bizler onun için çalışıyoruz ve burası bana onu hatırlattı.

Ümit Kartal (İZ Gazete Genel Yayın Yönetmeni)

“Bu tarz etkinliklerin çok faydalı olduğunu düşünüyorum. Çünkü yerel ve ulusal medya, alternatif medya aynı zamanda bir arayış içerisinde. Bitmek tükenmek bilmeyen problemler, türlü sıkıntılar ve dünyadaki dönüşümler doğal olarak düzenli bir arayışı zorunlu kılıyor hepimiz için. Çok fazla, çok hızlı ve birkaç yerden baskı ve dönüşüm ile karşı karşıyayız. Burada hem ülkenin başkaca yerlerinden hem de Dünya’nın çokça bölgesinden temsilciler var. Onlarla deneyim paylaşmak bizim açımızdan da ve onların tecrübelerinden faydalanmak da bizim açımızdan kıymetli.”

Christian Rolf Feiland (Yabancı Medya Derneği Başkanı)

“Farklı ülkelerden, farklı sektörlerden, medyanın farklı sektörlerinden gelen insanlarla bağ kurmaktan çok keyif aldım. 25 yıldır Türkiye’deyim, bu nedenle hem pozitif hem de negatif açılardan en uçlarda yer alan deneyimler elde ettim. Uluslararası medyanın Türkiye’ye dair desteğinden çok memnunum. Oldukça dostça/samimi, ama konuya bağlı olarak insanlar bazen de oldukça sert tepkiler verebiliyor. Yani, Türkiye asla sıkıcı bir yer olmuyor.”

Derya Özkaynak (Daktilo 1984)

“Daha tasarı aşamasındayken bildiğim bir projeydi. Benim için çok heyecan verici. Çünkü özellikle COVID-19 döneminde hem genç insanların hem de sektörde bilinen ve deneyimli insanların deneyim aktarım sorunu oldu. “Nakonferans” yönteminde yapılması ve network etkinliği olması, yani sıkıcı bir konferans dinleyip sıkılarak bütün günü geçirmediğimiz, yeni insanlarla tanışıp uluslararası ve ulus içinde iş birliği imkanı tanıyan bir proje. Sadece gazeteciler için de değil bence, sivil toplumcular için de çok güzel bir etkinlik.”

Naomi Renee Cohen (Gazeteci, Yabancı Medya Derneği)

“Media BarCamp’i çok güzel ve verimli buldum. Aslında biraz da küçük olması hoşuma gitti, herkesle bire bir tanışabiliyoruz. Hem de sadece gazetecilerin olmaması hoşuma gitti. Mesela ben sadece gazetecilik yapmadığım için kaynaklarımı çeşitlendirmek için başka kişilerle de tanışmak istiyorum. Onlarla da tartışmak ve fikir alışverişi yapmak iyi geldi. Bu çeşitliliği çok beğendim.”

Ender Diril (NFT sanatçısı, kreatif direktör)

“Farklı alanlardan, farklı bilgi ve tecrübeye sahip olan kişilerle bir araya gelmek inanılmaz oldu. Çünkü kendi mesleğimle alakalı birleştireceğim çok farklı bilgilere sahip insanlara ulaşma şansı elde ettim. Özellikle sosyal medyanın psikolojik etkileri, oradaki dinamikler ya da işte online oyunların psikolojik olarak, beyinsel anlamda kişilere vermiş olduğu zararlar vs. derken bu senaryodan başlayıp çok daha farklı yerlere gidecek birçok sunuma şahitlik ettim. Açıkçası bayağı bir eğlenceli ve bilgilendirici oldu benim açımdan.”

Varduhi Balyan (Gazeteci, Agos Gazetesi)

“Media Barcamp’e gelirken asıl amacımın networking olduğunu söyleyebilirim. Networking deyince çok olumsuz da algılanabilir. Ama yeni insanlarla tanışıp onların ne yapıp ne ettiğini görmeyi amaçlıyordum aslında. Bu anlamda beklentim karşılandı. Ben insan hakları alanında çalışıyorum ve asıl olarak bir basılı gazetede çalışıyorum. Dolayısıyla farklı disiplinlerden daha video üzerinden, görsel anlatım üzerinden iş yapan çok insanla tanıştım. Sadece Türkiye’den değildi katılımcılar. Bu da iyiydi. Bu kısmı da tatmin ediciydi.”

Yeşer Sarıyıldız (İletişimci, yazar, küratör)

“Etkinlik benim için çok iyiydi; her zaman kendi aramızda tartıştığımız konuları farklı insanların bakış açıları ile dinlemek ya da onlarla tanışabilme imkanı ve kendi fanusumdan çıkabilmek açısından benim için çok güzeldi. Aynı zamanda hiç aklıma gelmeyen soruların da sorulduğunu gördüm, ona şahit oldum ve kafam açıldı diyebilirim. Bu yüzden çok mutluyum katıldığım için.”

Daria Meshcheriakova (Gazeteci, Ukrayna-Kosova)

“Konum çok iyi, Kosova’da halihazırda sonbahar geldi ve oldukça soğuk. Soğuk bir Avrupa sonbaharından, yeniden yaza doğru bir yolculuk gibi oldu. Katılımcıları beğendim, bilgililer ve Avrupa’nın birçok yerinden geliyorlar bildiğim kadarıyla, onlarla konuşmak oldukça ilgi çekici.”

İrem İlayda Zoodsma (Antropolog)

“Hollanda’daki üniversitem için politik bir makale yazıyorum. İnsan hakları alanında çalışma yürütmeyi düşünüyorum. Sanırım Media Barcamp’in en güçlü yanı buraya gelen insanların hepsi çok ilginç ve zekiler… Tek başına bu, yani katılımcılar, etkinliğin en güçlü tarafı. Onlar burayı iyi hale getiriyor.”

(Haber ve fotoğraflar: Gökhan Biçici, Mustafa Kara, Can Haldenbilen, Nurcan Seven, Mert Ali Yaman, Simge Çakır)

In the meeting, more than 30 journalists representing diverse media outlets received  training on a variety of topics including: digital transformation of news in the digital age, rights-based journalism approach, mobile journalism, data verification, the situation of local journalists in the East and Southeast, election security, election news monitoring, detecting the violations in elections.

dokuz8NEWS executive editor Gökhan Biçiçi explained that they established the #Election2023 Local Media Coordination with the aim of providing news flow from all 973 districts of Turkey and playing a meaningful role with the accumulation of their experiences in the past elections. Stating that around 150 media organizations agreed to take part in this coordination, Biçici gave information about the steps to be taken before and during the election. Expressing that radios and televisions can produce joint broadcasts during the election period, Biçici stated that #Election2023 Local Media Coordination has a purpose to build joint news centers in the ensuing period. Gökhan Biçici drew attention to the historical significance of the upcoming election and said that journalists and citizen journalists will be a part of the efforts to ensure an accurate coverage of the election process.

‘’Turkey is preparing for a vital election. With all this experience, dokuz8news will try to ensure that the Turkey society will reach reliable news from locals, especially in upcoming elections, by leading the establishment of a local media coordination in which at least one media organization from every district of Turkey is involved in the elections.’’

Nejat Taştan, one of the founders of the Independent Election Monitoring Platform, made a very comprehensive presentation on "Election Monitoring, Violation Detection and Reporting".  Taştan's presentation gives information about the violations experienced during the election process and the problems experienced on the election day. Nejat Taştan also shared information that will assist in the production of news in the election process with local journalists, and shared his own experiences in the past elections, particularly those related to the Independent Election Monitoring Platform.

Journalist Bekir Güneş talked about the problems of the local media, accompanied by data from MEDAR's local media database research, Assoc. Dr. Erkan Saka, on the other hand, gave information about the use of social media by local journalist in his presentation titled “Social Media Tools and Social Media Tools for News”.

The training program titled “Election Journalism for Local Media and Citizen Journalists” started with Gökhan Biçici's presentation on “Digital Transformation of Post-Pandemic Media and New Media”. The training continued with Mustafa Kara's presentation on "The Concept of News in the Digital Age and the Transformation of News" and "Rights-Based Approach to News and Application Examples in Different Fields" and ended with Nurcan Seven and Ercan Yılmaz's joint presentation on "Mobile Oriented Video Journalism".After these presentations, discussions took place  with the participation of local media representatives.

ELECTION JOURNALISM MEETINGS

The meeting held in Van was the most recent round of the Election-Focused Journalism meeting series whose first round had been done in Izmir on 4-6 November 2021. 

Following this meeting, dokuz8News and Local Media Coordination conducted trainings in Hopa, Samsun and Ereğli, three different provinces of the Black Sea in the first months of 2022. Election2023 Preparatory Meeting was held in Istanbul on 29-30 July last month. Election-focused Preparatory Meetings in different regions will continue in the coming months.

#Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu ve dokuz8AKADEMİ, Doğu ve Güneydoğu illerinden gazetecilerin katılımıyla Van’da bir toplantı düzenledi. Van ve ilçelerinin yanı sıra Şırnak, Diyarbakır, Şanlıurfa, Elazığ ve Bitlis’ten gazetecilerin katıldığı toplantı, 24, 25 ve 26 Ağustos günleri yapıldı ve kapsamlı eğitimlerin yanı sıra seçim takibi üzerine geniş tartışmalar yapıldı. Bölgedeki pek çok medya kuruluşunu temsilen 30’dan fazla gazetecinin katıldığı toplantıda, dijital çağda haberin dijital dönüşümü, hak odaklı habercilik yaklaşımı, mobil gazetecilik, veri doğrulama, Doğu ve Güneydoğu’da yerel gazetecilerin durumu konularında yapılan sunumların yanı sıra özellikle seçim güvenliği, seçim haber takibi, seçimlerde ihlal tespiti gibi başlıklarda eğitimler verildi.

BİÇİCİ: YERELDEN GÜVENİLİR HABER

dokuz8Haber Genel Yayın Yönetmeni Gökhan Biçiçi, 973 ilçenin tümünden haber akışı sağlama hedefiyle #Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu’nu kurduklarını anlattı ve geçmiş seçimlerin birikimiyle anlamlı bir rol oynamak istediklerini vurguladı. 150 civarında medya kuruluşunun bu koordinasyonda yer almayı kabul ettiğini aktaran Biçici, seçim öncesi ve seçim esnası birlikte atılacak adımlar konusunda bilgi verdi. Seçim döneminde radyolar ve televizyonların ortak yayınlar yapılabileceğini ifade eden Gökhan Biçici, #Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu’nun bu amaçla ortak haber merkezleri projesi olduğunu aktardı.

Gökhan Biçici, seçimlerin tarihi yanına dikkat çekerek, yerel gazetecilerin ve yurttaş habercilerin seçim sürecinde haber akışının teminat altına alınma çabasının bir parçası olacağını anlattı. Biçici, dokuz8HABER’in geçmiş seçimlerdeki deneyimlerinden örnekler vererek, ”Türkiye kader seçimlerine hazırlanıyor. Bütün bu birikimiyle dokuz8 haber seçimlerde Türkiye’nin her ilçesinden en az bir medya kuruluşunun dahil olduğu bir yerel medya koordinasyonunun kuruluşuna ön ayak olarak Türkiye toplumunun özellikle bu seçimlerde güvenilir habere yerellerden ulaşmasını teminat altına almaya çalışacak” diye konuştu. Adım adım modüler bir yaklaşımla seçim izleme bakımından pek çok adımı hayata geçirdiklerini ifade eden Gökhan Biçici, seçim tarihine paralel olarak “Hadi artık koşuyoruz” diyeceklerini vurguladı.

SEÇİM İZLEMEDEN SOSYAL MEDYAYA FARKLI SUNUMLAR

Bağımsız Seçim İzleme Platformu kurucularından Nejat Taştan "Seçim İzleme, İhlal Tespiti ve Raporlama" oldukça kapsamlı bir sunum yaptı. Taştan’ın sunumunda seçim sürecinde yaşanan ihlaller, seçim günü yaşanan sorunlar konusunda bilgiler yer aldı. Nejat Taştan, ayrıca seçim sürecinde haber üretimine yardımcı olacak bilgileri yerel gazeteciler ile paylaştı, bu konuda Bağımsız Seçim İzleme Platformu başta olmak üzere geçmiş seçimlerdeki deneyimleri aktardı.

Gazeteci Bekir Güneş, MEDAR’ın yerel medya raporundan veriler eşliğinde yerel medyanın sorunlarını anlattı, toplantı sonrasında çözüm yolları ve olanakların ele alındığı bir forum havasında geçti. Doç. Dr. Erkan Saka ise “Haber İçin Sosyal Medya ve Sosyal Medya Araçları” başlıklı sunumuyla yerel gazetecilerin sosyal medya kullanımı ile ilgili çarpıcı bilgiler verdi.

“Yerel Medya ve Yurttaş Haberciler İçin Seçim Haberciliği” adlı eğitim programında Gökhan Biçici'nin "Pandemi Sonrası Medyanın Dijital Dönüşüm ve Yeni Medya", Mustafa Kara'nın "Dijital Çağda Haber Kavramı ve Haberin Dönüşümü" ve "Habere Hak Odaklı Yaklaşım ve Farklı Alanlardaki Uygulama Örnekleri", Nurcan Seven ve Ercan Yılmaz'ın "Mobil Odaklı Video Haberciliği" sunumları da yer aldı. Bu sunumların ardından yerel medya temsilcilerinin katılımıyla tartışmalar yürütüldü.

SEÇİM HABERCİLİĞİ TOPLANTILARI

Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinden gazeteciler ve yurttaş habercilerin ücretsiz olarak katıldığı toplantı, ilki 4-6 Kasım 2021’de İzmir’de yapılan bir toplantı serisinin parçası olarak gerçekleştirildi. #Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu ve dokuz8AKADEMİ, ardından 2022’nin ilk aylarında Karadeniz'in üç ayrı bölgesinde Hopa, Samsun ve Ereğli'de eğitimler gerçekleştirdi. Geçtiğimiz ay 29-30 Temmuz tarihlerinde İstanbul'da Türkiye Hazırlık Toplantısı gerçekleştirildi. Seçim Eğitimi toplantıları ve farklı bölgelerdeki buluşmalar önümüzdeki aylarda da yoğun biçimde devam edecek.

Yerel medya kuruluşları, aktif habercilik faaliyeti yürüten veya yürütmek isteyen yerel gazeteciler, yurttaş haberciler, öğrenciler ve sivil toplum kuruluşu temsilcilerinin katılımına açık olan eğitim programının konu başlıkları arasında medyadaki dönüşüm ve teknik bilgilendirmelerin yanı sıra seçim güvenliği, seçim haber takibi, ihlal tespits gibi başlıklar öne çıkıyor.  Alanında uzman isimler tarafından verilecek eğitimler arasında, "Pandemi sonrası dünyada medyanın dijital dönüşümü, yeni medya", "Dijital çağda haber kavramı ve haberin dönüşümü", "Yerel medya ve yurttaş haberciler için mobil odaklı video haberciliği", "Seçim izleme, ihlal tespiti ve raporlama", "Seçim güvenliği kapsamında seçim haber takibinin önemi, öne çıkan yönleri ve dokuz8HABER deneyimi", "Habere Hak Odaklı Yaklaşım ve farklı alanlardaki uygulama örnekleri", "Haber için sosyal medya ve sosyal medya araçları", "Dijital çağda yalan haber ve veri doğrulama" başlıkları yer alıyor.

Üç gün sürecek Yerel Medya ve Yurttaş Haberciler İçin Seçim Haberciliği Eğitim Programı'na linkteki formdan başvurmak mümkün. Ücretsiz olan eğitim için yaptığı başvuru kabul edilen katılımcıların ulaşım ve konaklama masrafları karşılanacak.

dokuz8HABER Genel Yayın Yönetmeni Gökhan Biçici, 2014 Yerel Seçimleri sürecinde kurulan dokuz8HABER’in farklı seçimlerdeki deneyimlerini anlattı, Seçim 2019 Yerel Medya Koordinasyonu faaliyetlerini hatırlattı. Pandemi boyunca yeni dönemin hazırlıklarını yaptıklarını vurgulayan Biçici, “Biz hazırlığımızı Kasım başında yapılacak bir seçime göre yapıyoruz. Yıllara yayılan bir çalışma ile Türkiye’nin kader seçimine hazırlıksız yakalanmak istemiyoruz. Mart 2014’ten bu yana 8 seçimi yakından izledik. Türkiye’de haber odaklı seçim izlemesi yapan, seçim güvenliğinin bu cephesine konumlanmış olan özgün bir platformuz, 973 ilçede seçimi izleyecek gazeteciler ve onların etrafındaki yurttaş haberciler ile kapsamlı bir ağ hedefliyoruz” diye konuştu.

“SEÇİMDE HABERİ NEREDEN ALACAĞIZ?”

Hazırlık Toplantısı’nda her bir katılımcının etkin biçimde seçim sürecindeki rolünü tartışmasını istediklerini ifade eden Gökhan Biçici, sözlerini şöyle sürdürdü: “Birkaç ayda yapacaklarımız bir sonraki 10 yılı belirleyebilir. Seçimde haberi nereden alacağız? Ulusal haber ajansımız yok, ama Türkiye’nin her kentinde bu işi yapan bir kurumumuz var. Şimdi bir ulusal haber ajansını hedeflemek gerekiyor. Temel mesele sürdürülebilirlik ve finansman. Herhangi bir fona bağımlı olmadan bir olanak yaratmayı hedefliyoruz. Tam bağımsız bir medyayla bir başarı hikayesi yazmak istiyoruz.”

Gökhan Biçici, Ekim 2021’de yapılan etkinlikle duyurdukları çalışmada kısa süre içinde önemli adımlar attıklarını vurguladı. İzmir’de iki ayrı eğitim, Karadeniz’de ise Hopa, Samsun ve Karadeniz Ereğlisi’de üç ayrı eğitim yaptıklarını hatırlatan Gökhan Biçici, seçim duyuru sitesi sendennehaber.net’in de açıldığını söyledi. Seçim Güvenliği Platformu’nun bir parçası olduklarını ve sivil toplum odaklı iş birliği görüşmeleri yürüttüklerini anlatan Biçici, baskın bir seçim de dahil olmak üzere seçime hazırlıklı olmak için bir iki ay içinde çok sayıda eğitim planlandığını söyledi. Yerel Medya Veri Tabanı araştırmasının tamamlandığını ve erişime açıldığını dile getiren Gökhan Biçici, Van’dan Antalya’ya, Çukurova’dan Trabzon’a pek çok noktada yerel gazetecilerle buluşacaklarını vurguladı.

“HEYECAN VERİCİ BİR SÜREÇ”

Gökhan Biçici’nin sunumunun ardından toplantı forum biçiminde devam etti. Kuest Medya kurucusu Medeni Sungur, 973 ilçenin tamamında bir yerel gazetecinin yer almasının münhasır bir olay olduğunu belirterek, “Başka bir medya kuruluşunda böyle bir kabiliyet yok. Heyecan verici bir süreç” dedi. Samsun Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Mehmet Yazıcı da, Türkiye’de bir “ajans” sıkıntısı olduğunu ifade ederek, “Var olan ajansların bakış açıları, yönleri belli. Bu yönde farklı hazırlıklar olduğunu da duyuyoruz. Herkes bu açığı görüyor. Türkiye başka bir güne uyanacak, başka bir şeye uyanacak” diye konuştu. Bilgi Üniversitesi’nden Doç. Dr. Erkan Saka ve Güventürk Görgülü de daha önceki seçim izleme deneyimlerini paylaştılar ve seçimleri haberci gözüyle izlemenin önemini vurguladılar.

Sağlık çalışanı Mahfuz Karaaslan, önceki seçimlerde bir yurttaş habercisi olarak yaşadıklarını paylaşarak, bu konuda sendikalara önemli görevler düştüğünü dile getirdi. Aydın Haberleri Genel Yayın Yönetmeni Ayşe Yılmaz da, yerel medyada kadın olmanın ve bir yerel medya organını finansal olarak yaşatmanın zorluklarına değindi. Yılmaz, seçimlerin “haber”ler ile manipüle edilmek istenmesine karşı yerelden güvenilir haber akışına ihtiyaç olduğunu vurguladı. Toplantıya katılan Eşit Haklar için İzleme Derneği’nden Oset Yılal ise seçim izleme süreçleri ile ilgili çalışmaları hakkında bilgi verdi.

SEÇİM SÜRECİNDE STK’LARIN ROLÜ

#Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu ve Yurttaş Haber Takip Ağı Türkiye Hazırlık Toplantısı’nın ikinci gününde Seçim 2023 ve Türkiye’nin yeni siyasal dönemine hazırlık çerçevesinde medya ve sivil toplumun rolü tartışıldı ve yeni güç birliği olasılıkları konuşuldu. Gökhan Biçici birbirini tamamlayıcı alanlarda çalışan STK’larla seçimleri hedefleyen, ama bununla sınırlı olmayan bir işbirliği düşündüklerini aktardı. Oy ve Ötesi Derneği Başkanı Ertim Orkun da, sivil toplum ve yerel habercilerin ortak yapabileceği çalışmalar olduğunu vurguladı. Doğruluk Payı’dan Denizcan Sarı seçim dönemi gibi kriz anlarında tek başına bir kurumun doğrulama görevlerini yerine getirmesinin pek mümkün olmadığını belirterek, yapılabilecek çalışmalara dair öneriler sundu. İz Medya Yayınlar Koordinatörü Murat Atilla, Gazete Grafiti Genel Yayın Yönetmeni Ali Taş, Artvin’den gazeteci Uğur İstanbullu, Yaşam Bellek Özgürlük Derneği adına yurttaş haberci Ozan Devrim Yay, Adana Bir Buçuk TV Genel Yayın Yönetmeni Armağan Kabaklı ve diğer katılımcılar kendi deneyimlerinden örnekler verdi, ortak çalışma önerilerini sundu. Halk Sağlığı Uzmanı Dr. Ayşegül Tözeren ise, bu seçimlerin pandemi koşullarında yapılacak ilk seçim olacağını hatırlattı, farklı ihtimallere hazır olmak gerektiğini söyledi.

#Seçim2023 Yerel Medya Koordinasyonu ve Yurttaş Haber Takip Ağı Türkiye Hazırlık Toplantısı yapılan yoğun tartışmalarla sona erdi ve yapılan öneriler not alınarak önümüzdeki dönem için çalışma planları oluşturuldu.

EFJ genel kuruluna paralel olarak yine Havagazı Fabrikası’nda İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ev sahipliğinde Uluslararası Yerel Medya Zirvesi düzenlenecek. Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS) ve İzmir Gazeteciler Cemiyeti (İGC) tarafından hayata geçirilen zirveye, Türkiye’den 50 basın meslek örgütü temsilcisi katılacak. Zirve yerel medyanın güçlenmesine aracılık etmeyi amaçlıyor. 

ULUSLARARASI BASIN MERKEZİ AÇILIYOR

İki günlük basın etkinlikleri kapsamında İzmir Büyükşehir Belediyesi ve İGC iş birliğiyle kurulan Uluslararası Basın Merkezi’nin de açılışı yapılacak. Tarihi Havagazı Fabrikası'ndaki basın merkezi, İzmir’de medyanın gelişmesini için çalışmalar yürütecek ve gazeteciliğe gönül vermiş gençleri dünyadaki meslektaşlarıyla buluşturacak projelere imza atacak.

İki günlük program şöyle:

13 Haziran Pazartesi, EFJ Genel Kurulu

9.00 Açılış Konuşmaları:

• • Mogens Blicher Bjerregard, Avrupa Gazeteciler Federasyonu Başkanı
• • Gökhan Durmuş, Türkiye Gazeteciler Sendikası Başkanı
• • Büyükelçi Nikolaus Meyer-Landrut, AB Türkiye Delegasyonu Başkanı 
• Tunç Soyer, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı

9.30 Sunum ve Soru-Cevap: 

Türkiye'de gazeteciliğin durumu ve basın özgürlüğü mücadelesi

İpek Yezdani, TGS Yöneticisi

10.00 Kahve Molası

10.15 Panel: Yerel medya nasıl güçlendirilir?

Mogens Blicher Bjerregård, Avrupa Gazeteciler Federasyonu Başkanı

Renate Schröder, Avrupa Gazeteciler Federasyonu Direktörü

Yusuf Kanlı, Gazeteciler Cemiyeti Başkan Yardımcısı

(Moderatör: Orhan Şener, TGS Akademi Direktörü)

11.00 Açık tartışma: Yerel gazetecilik için finansal modeller

12.00 Öğle Yemeği

13 Haziran Pazartesi, Yerel Medya Zirvesi (İGC Akademi Salonu)

13.00 Atölye: Yerel medya nasıl sürdürülebilir işletmeler kurabilir?

Kolaylaştırıcı: Renate Schröder, Avrupa Gazeteciler Federasyonu Direktörü

14.00 Basın Çalıştayı: Meslek örgütü temsilcileri sorunları tartışıyor 

(Kapalı oturum)

18.00 Uluslararası Medya Merkezi açılış töreni / 18.30 Resepsiyon

Dilek Gappi, İzmir Gazeteciler Cemiyeti Başkanı

Büyükelçi Nikolaus Meyer-Landrut, AB Türkiye Delegasyonu Başkanı

Tunç Soyer, İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı

14 Haziran Salı, Yerel Medya Zirvesi (İGC Akademi Salonu)

09.30 Sunum: Türkiye Yerel Medyasının Demografik Profili

Yunus Erduran & Dilek İçten, MEDAR

10.30 Atölye: Harekete geçmek için pozitif bir plan

Jacqui Park & Renan Akyavaş, IPI

12.30 Öğle Yemeği

13.30–16.00 İzmir Basını Konuşuyor: Sürdürülebilir gazetecilik ve yeni gelir modelleri

Dilek Gappi, İGC & Dr. Anıl Aba, NewsLabTurkey ve Yaşar Üniversitesi & İzmir Yerel Medya Temsilcileri & Gökhan Çakır, Dijital Pazarlama Uzmanı

dokuz8NEWS monitored the May Day celebrations all across the country

dokuz8NEWS provided a news flow during the May Day celebrations in multiple cities. 152 news pieces were sent by 102 journalists and citizen journalists, following the events held in 80 different locations in 61 cities. Through its English account, dokuz8 shared the important developments with the international community. Last but not least, with 2 live broadcasts, the journalists shared their observations in their cities. The publishing and broadcasting performance of this day is marked as the most successful day in the 8-years history of dokuz8 and created an encouraging effect, especially for the preparation of the #Election2023 Local Media Coordination and  Citizen News Network.

The Black Sea Local Media Coordination is established

In order to strengthen the local media in the Black Sea region, training sessions based in the Eastern, Central, and Western Black Sea Regions were held and the Black Sea Local Media Coordination is established as a result.

While dozens of news written by the training participants focusing on the local agenda of the cities they live in are published by dokuz8NEWS, the Black Sea has become the region that expanded most rapidly within the Local Media Coordination. Moreover, participants sent news pieces from 16 different locations in the region on May Day, and 2 live broadcasts were made covering the May Day celebrations.

We visited Berlin for the Civil Society Exchange Program

We attended the closing meeting of the Civil Society Exchange Program, held in Berlin between April 4-6.

MediaBarCamp Lab is completed

MediaBarCamp Lab, which was carried out by Media Research Association and Fabel, ended on April 6, with a final session on security for media workers. Participants from Black Sea countries such as Turkey, Ukraine, and Georgia participated in the program where workshops and training modules on fake news, data verification, storytelling, and security were held.

Within the scope of the same project, a three-day meeting will be held in Seferihisar, İzmir in September 2022, with at least 25 activists from Eastern European countries and more than 50 participants with various backgrounds across Turkey. You can follow the process on mediabarcamp.org.

dokuz8PodCast will start publishing new content in the upcoming period

The number of PodCasts broadcasted by dokuz8 has been increasing recently, especially the ones on the subject of investigative journalism. dokuz8PodCast, which is available on the platforms such as  Spotify, Pocket, Anchor, and RadioPublic, is preparing to reach its listeners with more special content in the upcoming days.

dokuz8MEDYA is preparing for the founding of the “Joint News Center of Radios”, a project part of the #Election2023 Local Media Coordination, in collaboration with a number of institutions that will be announced in the upcoming days. The plan for the next period is to gather sound-oriented content under the title dokuz8RADYO.

İnternet sitesi ve Twitter üzerinden anlık haber akışı ve çeşitli alanlarda günlük canlı yayınlar yapan dokuz8HABER, haber editörlüğü pozisyonu için tam zamanlı çalışma arkadaşı arıyor.

Temel Görev ve Sorumluluklar

• Günlük haber akışını takip etmek
• Son dakika gelişmelerini yakından takip etmek
•  Canlı yayın editörlüğü yapmak

Aranan Özellikler

• İstanbul’da ikamet etmek
• İnternet haberciliği alanında en az 3 yıl deneyim sahibi olmak
• Tweetdeck ve Canva gibi sosyal medya araçlarına hakim olmak

Başvuru için niyet mektubunuzu ve özgeçmişinizi mail@dokuz8haber.net adresine “Haber Editörü” konu başlığı ile gönderebilirsiniz. Son başvuru tarihi 29 Nisan 2022’dir. Başvurular, son başvuru tarihinden önce sırayla değerlendirilecek ve yalnızca ön elemeyi geçen adaylarla iletişime geçilerek görüşme yürütülecektir.

TV EDİTÖRÜ POZİSYONU

dokuz8HABER’in Youtube başta olmak üzere sosyal medya mecraları için canlı yayınlar ve video üretiminde görev alacak TV Editörü arıyoruz.

Temel Görev ve Sorumluluklar

• Canlı yayın ve video üretimi
• Program takibi, konuk organizasyonu
• Haber yazımı ve canlı yayın editörlüğü

Aranan Özellikler

• Teknik ve tasarım yönü güçlü
• Benzer pozisyonda en az 2 yıl deneyimli
• Kurgu ve canlı yayın araçlarına hakim

Başvuru için niyet mektubunuzu ve özgeçmişinizi mail@dokuz8haber.net adresine “TV Editörü” konu başlığı ile gönderebilirsiniz. Son başvuru tarihi 29 Nisan 2022’dir. Başvurular, son başvuru tarihinden önce sırayla değerlendirilecek ve yalnızca ön elemeyi geçen adaylarla iletişime geçilerek görüşme yürütülecektir.

PROJE KOORDİNATÖRÜ POZİSYONU

Başta eğitim ve araştırma olmak üzere, medya ve gazetecilik alanında uluslararası projeler geliştiren ve yürüten dokuz8HABER, tam zamanlı çalışmak üzere yeni proje koordinatörünü arıyor.

Temel Görev ve Sorumluluklar

• Eğitim, araştırma, toplantı, konferans gibi proje etkinliklerinin organizasyonu
• Proje başvurularının ve raporlarının hazırlanmasına katkı sunma
• Bütçe harcamalarının takibi ve finansal kayıtların tutulmasına katkı sunma
• Proje ekipleri arasında koordinasyonun sağlanması
• Proje faaliyetlerinin takibi

Aranan Özellikler

• İstanbul’da ikamet etmek
• Türkçeyi ve İngilizceyi yazılı ve sözlü olarak yetkin kullanmak
• En az lisans mezunu olmak (Medya, İletişim ve Sosyal Bilimler bölümlerinden mezun olmak tercih sebebidir)
• Bütçelendirme ve raporlama konularında bilgi ve tecrübe sahibi olmak
• MS Office uygulamaları ve temel çevrim içi iletişim programlarına hakim olmak
• Gelişmiş iletişim, koordinasyon, organizasyon ve problem çözme becerilerine sahip olmak
• Yurt içi ve yurt dışı seyahati gerçekleştirmeye uygun olmak
• Medya, insan hakları ve/ya demokrasi alanlarında 2 yıllık proje hazırlama ve yürütme deneyimine sahibi olmak

Başvuru için İngilizce ve Türkçe niyet mektubunuzu ve özgeçmişinizi mail@dokuz8haber.net adresine “Proje Koordinatörü” konu başlığı ile gönderebilirsiniz. Son başvuru tarihi 29 Nisan 2022’dir. Başvurular, son başvuru tarihinden önce sırayla değerlendirilecek ve yalnızca ön elemeyi geçen adaylarla iletişime geçilerek görüşme yürütülecektir.

STAJ PROGRAMI BAŞLIYOR

Haber editörü, video-yayın editörü ve proje koordinatörü olarak kendisini geliştirmek isteyen stajyerler arayan dokuz8HABER, 4 ay sürecek Burslu Staj Programı için de başvurularını açtı. Katılımcılar, dokuz8AKADEMİ tarafından düzenlenen online ve yüz yüze eğitimlere katılmaya hak kazanacak ve programı tamamlayanlara sertifika verilecek.

Proje Koordinasyonu Stajı için aranan özellikler:

• Medya, İletişim veya Sosyal Bilimler bölümlerinde son sınıf lisans veya ilk sınıf yüksek lisans öğrencisi olmak
• Çok iyi derecede İngilizce ve Türkçe yazılı ve sözlü ifade becerisine sahip olmak
• Temel aritmetik bilgisine sahip olmak ve proje finansmanına ilgi duymak
• Sivil toplumda gönüllülük tecrübesine ve/ya profesyonel çalışma niyetine sahip olmak
• İnsan hakları, demokrasi, medya ve ifade özgürlüğü gibi konulara ilgili olmak

Başvuru için niyet mektubunuzu ve özgeçmişinizi mail@dokuz8haber.net adresine “Staj Programı” konu başlığı ile gönderebilirsiniz. Son başvuru tarihi 29 Nisan 2022’dir. Başvurular, son başvuru tarihinden önce sırayla değerlendirilecek ve yalnızca ön elemeyi geçen adaylarla iletişime geçilerek görüşme yürütülecektir.

ANKARA'DA ÇOK SENARYO VAR

Gazeteci Sibel Hürtaş Ankara siyasetinde yaşanan gelişmeleri değerlendirdi. Hürtaş, Ankara'da yeni seçim yasasının konuşulduğunu belirterek, "Ankara'da partiler yeni seçim yasası konuşuluyor. Çok fazla senaryolar var." dedi.

Hürtaş ayırca  AKP-MHP'nin çıkardığı seçim yasasına ilişkin olarak ise "Erdoğan, bu seçim yasası ile Bahçeli'ye "Eğer sen erken seçim çağrısı yaparsan yüzde 10 ile girersin" mesajı verdi. Bu hamle MHP'ye yönelikti. Bu hamle ile Bahçeli esir alındı." dedi.

ADİL SEÇİM İÇİN SEÇİM GÜVENLİĞİ PLATFORMU NEDİR?

Adil Seçim İçin Seçim Güvenliği Platformu Sözcüsü Gürhan Ertür (@gurhaner) Platform ile ilgili bilgiler verdi.  Doğu'dan Batı'ya çok sayıda STK ile işbirliği yaptıklarını belirten Ertür, yeni dönemde daha da genişleyerek devam edeceklerini söyledi. 

Ertür yaptıkları basın açıklamasını şu ifadelerle anlattı:

Adil Seçim İçin Seçim Güvenliği Platformu, Cumhur İttifakı’nın seçim kanununda değişiklikler öngören teklifinin Meclis’te kabul edilmesinin ardından yaptığı açıklamada, kanunun iptali için 'görevin birlikte Anayasa Mahkemesi’ne gitmek olduğunu' duyurdu.

Sivil toplum kuruluşlarının oluşturduğu platform, yeni düzenleme ile eski Seçim Kanunu’ndan “daha kötü, daha adaletsiz” bir seçim sistemine geçildiğini, seçim süreci güvenliği ve sandık güvenliğinin ciddi olarak darbe aldığını belirtti.

MUHALEFET BU SEÇİM KANUNA DAHA ÖNCE İTİRAZ ETMELİYDİ

Muhalif milletvekilleri bu seçim kanuna ilişkin reaksiyonu yasa geçtikten sonra gösterdi. Öncesinde harekete geçilmeliydi.

Hukukun yasaların olduğu bir ülkede bu kadar önemli bir teklif nasıl 32 saatte geçer?

BUNDAN SONRA NE YAPACAKLAR?

Geçmiş seçimlerdeki anormalliklere ilişkin hazırladığımız raporları siyasi partilere sunduk. Görüşlerini alıyoruz. Siyasi partilerde bulunan bilişim uzmanlarının biran önce toplanıp erken seçim ihtimaline karşı hazırlıklı olunması gerekiyor. Biz siyasi partilere bu gündem önerisi ile de gidiyoruz.

Bu seçim hazırlığı bizim tek başımıza yapacağımız bir şey değil. Biz her türlü hazırlığı yaparız yeterki siyasi partilerimiz bir araya gelebilsinler. Bu önümüzdeki dönemi artık tek tek detaylandırmak zorundayız. Bunu da yakında kamuoyu ile paylaşabiliriz. Bir bilişim ve ortak çalışma merkezi oluşturulmalı. Partilerin yetkili çalışanlarının burada bir araya gelmesi gerekiyor. 

SEÇİM GÜVENLİĞİ İÇİN BAĞIMSIZ MEDYA ÇOK ÖNEMLİ

Seçim güvenliği Platformu içerisinde dokuz8 gibi güvenilir kurumların da olması çok önemli. Bu nedenle teşekkür ediyoruz.

T. Cengiz* ile bir cuma akşamı hava karardıktan sonra İstanbul Ümraniye’de bir nargile kafede buluştuk. Cengiz’i benimle konuşmaya ikna eden bir başka define avcısı F. Yunus*, beni kafenin basamaklarında karşılamış, Cengiz’in dediklerini iyi dinlemem konusunda uyarıda bulunmuştu. Cengiz, 50 yaşlarında ama daha yaşlı gösteren, kirli sakallı bir adamdı ve ağzında görüşmemiz boyunca devamlı tazeleyeceği sigarası vardı. Üç saat süren görüşmemizde Cengiz bana define avcılığı ve tarihi eser kaçakçılığına nasıl başladığını, tanık olduğu kaçakçılık olaylarını, kaçakçılığın Türkiye’de kimler tarafından ve nasıl yapıldığını ve bir define avcısının gözünden “altının mitolojisini” anlattı.

Cengiz ile buluşmadan dört ay kadar önce Türkiye’de tarihi eser kaçakçılığını araştırmaya başlamıştım. Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) altındaki Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele (KOM) 2020 Raporu‘na göre, 2020 yılında kültür ve tabiat varlıkları kaçakçılığına yönelik 707 operasyon yapıldı. Operasyonlarda 1.260 şüpheli hakkında yasal işlem başlatıldı ve 132.371 adet tarihi eser ele geçirildi. 2016 yılından bu yana olay ve şüpheli sayılarında yüzde 100 civarında bir artış söz konusu. 2020 yılında yapılan bir operasyonda tam 66.781 tarihi eserin ele geçirilmesiyle, tek seferde en çok sayıda tarihi eser yakalama rekoru kırıldı.

Kaynak: KOM 2020 Raporu

Kaynak: KOM 2020 Raporu

Raporda, kültür ve tabiat varlıkları kaçakçılığının en çok yaşandığı ve en çok eserin ele geçirildiği iller de yer alıyor. Bu illere baktığımızda, metropol şehirler, eserlerin yurt dışına daha kolay çıkarılabildiği liman şehirleri, tarihi eser kaynaklarına sahip şehirler ve çevrelerindeki şehirler ile suça karışan koleksiyonerlerin ve antikacıların yoğun bulunduğu şehirler öne çıkıyor. 

Kaynak: KOM 2020 Raporu

KAÇAKÇILIĞIN BAŞLAMA YERİ DEFİNECİLİK

KOM, tarihi eser kaçakçılığının suç yöntemini şöyle tanımlıyor: “Kültür varlıklarının yurt dışına kaçırılması istenmesi, bu kapsamda ‘Hırsız/Tetikçi/Kaçak Kazıcı’ şahıslar tarafından bulunan tarihi eserlerin yasal süre içerisinde müzelere teslim edilmeyerek daha fazla maddi kazanç sağlamak amacıyla toplayıcı, antikacı ve koleksiyoner şahıslara satılmak istendiği görünmektedir.”

Kültür varlıklarının kaçakçılığı konusu gerek müzelerden çalınan eserler, gerek polis operasyonları, gerek de defineci haberleriyle sık sık gündemimizde yer alıyor. Konuştuğum arkeologlar, arkeolojik kazılardan ve müzelerden çalınan eserler olduğunu ancak kaçakçılığın en yaygın başlangıç noktasının definecilik olduğunu söylüyor. Oslo Üniversitesi, Roma Norveç Enstitüsü kültür varlıkları suçları araştırmacısı Sam Hardy’e göre, çoğu definecinin bu işte kalabilmelerinin sebebi bir çeşit “korumaları” yani “arkaları” olması. Hardy, bazı definecilerin kaçak faaliyetlerine devam edebiliyor olmasını şöyle açıklıyor: “Definecilerin bir çeşit korumaları olması oldukça yaygın, uluslararası olarak durum böyle, sadece Türkiye’de değil. Genellikle definecileri koruyanlar alt seviye, tamamıyla yozlaşmış memurlar oluyor. Ancak silah ve uyuşturucu kaçakçılığında da olduğu gibi, üst makamlar tarafından korunan suçlular da var.”

Türkiye’de Polisin Kültür Varlığı Kaçakçılığı ile Mücadelesi isimli akademik makaleleri için kaçakçılık konusunda uzman bir kişiyle görüşen Zafer Akkuş ve Tamer Efe, uzmanın dediklerini şöyle aktarıyor: “Kültür varlığı kaçakçılığı suç organizasyonlarının genel profili ve yapısı incelendiğinde; organizasyon üyeleri arasında hiyerarşik bir yapının mevcut olduğu, kamu görevlileri ile irtibatlı olmaya çalıştıkları, gerçekleştirecekleri suç faaliyetleri için plan yaptıkları, uluslararası bağlantıları, zengin kişilerle özellikle tarihe ve sanata meraklı Türk ya da yabancı uyruklu şahıslarla irtibatlı oldukları, genellikle geçmişte sabıkası bulunan kişiler oldukları, görüşmelerini kısa ve şifreli olarak yapmaya çalıştıkları gözlenmektedir. Türkiye genelinde kültür varlığı kaçakçılığı olaylarını incelediğimiz zaman sürekli bir artış eğilimi gösterdiğini düşünüyorum.”

Resmi ve akademik kaynaklar tarihi eser kaçakçılığının ölçeğini ve istatistiklerini açıklıyor. Rakamların ötesine geçip, toprağın altındaki eserlerin koleksiyonerlerin salonlarına veya Avrupa’daki müzayede evlerine nasıl ulaştığını anlamak için arkeologlar ve müzecilerle konuştum. Çok geçmeden bu yolculuğu tanıklarından, yani kaçakçılar ve define avcılarından dinlemeden tam olarak anlaşılamayacağını kavradım. Uzun bir arayışın sonunda, bana ilk defa kaçakçılık dünyasının iç yüzünü kendi tanıklıklarıyla anlatan Yunus ile buluştum. Yunus kendi tabiriyle, “hobi olarak” define arayan biriydi. Görüşmemizin sonrasında benim sorularıma alanında uzman birinin yanıt verebileceğine ikna oldu ve kendisinden daha tecrübeli olan, “bu işin en iyilerinden” Cengiz ile beni tanıştırmayı kabul etti.

ÇOCUKLUK EVİNDE İLK HAZİNE, İLK KAZIK

Erzincan’ın İliç ilçesine bağlı bir köyde doğan Cengiz’in çocukluğu İstanbul’da, daha çok da Taksim’de geçmiş. Cengiz, bana gençliğinde kabadayılığı ile ün saldığını, dönemin İstanbul Emniyet Müdürü’nün oğlunu dövmesi sonucunda definecilik kariyerinin kazara başladığını anlattı. Cengiz’in “kabadayılık namına” öldürülmesinden korkan ailesi, Taksim’deki evlerini başka bir Erzincanlı aileye satıp taşınmış. Cengiz’in ailesi Taksim’deki evlerini yıllar öncesinde bir papazdan satın almışlar. Bu evden taşındıktan sonra evde bir altın gömüsü olduğu söylentisini duyan Cengiz, sattıkları evlerinin yeni sahibini ikna edip bir akrabasıyla beraber bir metal detektörü eşliğinde eve girmiş. Cengiz ve akrabası evin iki yerinde hazine olduğuna işaret eden bulgulara rastlamış, ancak evin sahibi Cengiz ve akrabasının buraları kazmasına izin vermemiş. Cengiz, bir yandan sigarasını içerken şöyle anlatıyor olayın devamını: “Evin yeni sahipleri, kazmamıza izin vermedikleri iki yerden birini kendileri açıyorlar ve zengin oluyorlar. Başka yere taşınmalarına rağmen, bu evi kiraya bile vermiyorlar, oraya hala gitmek isterim ben.”

Cengiz’in memleketi, Erzincan’ın İliç ilçesi

Sonraki yıllarda Cengiz’in yolu hazinelerle kesişmeye devam ediyor, ancak Cengiz bunlardan pay alamıyor. Teyzesinin Taksim’deki evinde arama yapan Cengiz, altın buluyor ancak teyzesi Cengiz’in altını çıkarmasına izin vermiyor. Cengiz, sonrasında teyzesinin bir anda zengin olduğunu anlatıp, teyzesinin altını kendi çıkardığını ima ediyor. Sonraki yıllarda da annesinin süt kardeşinin oturduğu evin altında bir tüne bulduğunu söylüyor Cengiz ama evin sahibi tüneli beton ile kapatıyor.

Cengiz, 30 yılı aşan hazinecilik uğraşısında onlarca defineyle burun buruna geldiğini ancak hiçbir zaman ciddi bir para kazanamadığını söylüyor. Cengiz, 30 yılını şöyle özetliyor: “Ben ünlüydüm, Kars’tan Edirne’ye kadar telefon ederlerdi. Dediğimiz yerlerden çıkıyordu ama cebime girmiyordu. Ben direk cennete gideceğim, çok dolandırıldım.” Definecilik faaliyetlerini “vatanseverlik” olarak aktaran Cengiz, yasadışı bir iş yapmadığını da söylüyor: “Yasadışı bir şey yapmıyorum ki başım derde girsin. Aramak suç değil, kazmak suç.”

KAÇAKÇILIK AĞI NASIL ÇALIŞIYOR?

Cengiz’e tarihi eserlerin nasıl yeryüzüne çıktığını, alıcıya nasıl buluştuğunu soruyorum. Çoğunlukla bir çoban veya köyü etrafında gezinen biri bir işarete rastlıyor. Definecilerin işaret diye bahsettikleri aslında söz konusu bölgede göze çarpan, doğal olmadığı düşünülen herhangi bir görüntü ya da bir obje olabiliyor. Dağların içindeki bir oyuk, simetrik duran taşlar, kayaların üzerinde hayvan sembollerine benzeyen çizikler veya yazılar… Bu işaretleri gören kişi, akraba ve hısımları arasında define konularıyla ilgilenen birine bu işareti haber veriyor. Akrabalık ve hemşerilik ağları üzerinden yeterli bilgiye sahip bir kişiye ulaşılıyor, Cengiz burada devreye giriyor: “En son bana geliyorlar. Ben hazinenin yerini söylerim, onlar kazar da bulurlarsa, açgözlü değillerse bana da vermeleri lazım.”

Yani Cengiz ve onun gibiler bir nevi definecilik danışmanlığı yapıyor. Define olduğu düşünülen bölgeye gelen danışmanlar, işaretleri yorumluyor ve defineyi ele geçirmek isteyen kişilere tavsiyeler veriyor.

Akkuş ve Efe’nin kaleme aldığı Türkiye’de Polisin Kültür Varlığı Kaçakçılığı ile Mücadelesi isimli makalede, kaçakçılık ağının sonraki aşamaları şöyle anlatılıyor: “Kültür varlığı kaçakçılığına ilişkin suç profili incelendiğinde, öncelikle kaçak kazıcılar kanalıyla höyük, ören yerleri ve tümülüslerden kaçak kazı sonucu elde edilen kültür varlıkları toplayıcılar aracılığıyla büyük kentlerde toplanarak pazarlamacılar tarafından nakliye firmaları ve gemilerle yüksek paralar karşılığında yurt dışındaki müzayedelere, galerilere ve koleksiyonculara satılmaktadır. Polis teşkilatı tarafından yapılan çalışmalarda büyük çoğunluğu yurt dışında yaşayan kültür varlığı alım satımı ile uğraşan ‘pazarlamacı’ grupların, Anadolu kökenli kültür varlıklarını galeri ve müzayedelerde pazarlanmak üzere Avrupa’ya kaçırdıkları tespit edilmiştir.”

DEFİNE NASIL YER YÜZÜNE ÇIKARILIYOR?

Define Arama Yönetmeliği’ne göre Türkiye’de izinsiz define aramak suç. Define arayacak kişilerin define arayacakları yerin mülki amirliğine detaylı bir dilekçe sunması ve Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecini halletmesi lazım. Cengiz, bu yasanın defineciler önünde aşılamaz bir engel olmadığını söylüyor: “Kazmak istesem kazarım. Nasıl? Cevizlik olacak derim, Tarım İl Müdürlüğü veriyor yetkiyi. Sonra, ‘Su deposu yapacağım’ der kazarsın. ‘Piknik alanı yapacağım, köye misafir geliyor’ dersin, kazarsın. Usulüne uydurmak lazım. Ceviz diksen, sana destek de veriyorlar. Sonra ‘Ceviz olmadı, tutmadı’ dersin cayarsın kazı işin bitince, cezası yok.”

2015 yılında İzmir Torbalı’da definecilerin kepçe ile kazdığı bir alan

2021 yılında İstanbul Avcılar’da yapılan 25 metre derinliğinde kaçak bir kazı

Ama bunların dışında, definecilerin uyması gereken yazılı olmayan kurallar var: “Ancak kendi köyünde kazarsın. Başka köyde kazamazsın, sopa yersin.” Küçük çaplı kazılarda ise herhangi bir resmi süreç işletmeden, kaçak bir şekilde çalışılabildiğini belirten Cengiz, burada da en büyük engelin jandarma ve polis olduğunu söylüyor: “Polis yakalarsa tutanak tutuyor, mallara el koyuyor. Kaçakçı kendini kurtarma peşinde, malı bırakıp gidince polis tutanağı yırtıp malı cepliyor. [Kendi cebine indiriyor].”

Cengiz, keşfedilen altın ve tarihi eserlerin alıcıyla nasıl buluştuğunu kendi tanıklığı üzerinden anlatıyor: “Bir bankanın Mecidiyeköy şubesi bekçisi Avni Seyir*, bir aracı vasıtasıyla bizimle iletişime geçti. Beraber Tekirdağ’a gittik. Avni’nin köyden bir hemşerisi ona haber vermiş, o da bizi bulmuş. Gittik köye… İşaretlere bakarak, biraz da detektörden yardım alarak, bir köprünün ortasında bulduk altını. Avni kazdırmadı. 10 gün sonra ‘Arkadaşlar çıkardı’ diyerek numune yolladı, 1200 altın para, 13-14 bin gümüş para varmış. Ben numuneyi Fatih’te bir yere götürdüm, gümüş para başına 300, altın para başına 2.600 dolar fiyat aldım. 8 milyon alırdık hepsine, Avni’lere de 6 versek 2 milyon bize kalırdı. Mehmet açgözlülük yaptı, Seyir’lere 200 bin önerdi. Olmadı sonra.”

İznik’in 3 km batısında Roma’dan kalma bir taş köprünün altında yapılan define kazısı, 2018

Manisa’nın Yunus Emre ilçesinde 73 yıllık bir köprünün ayakları defineciler tarafından kazıldı, 2021

DEFİNECİLİĞİN TEHLİKELERİ

Definecilikle ilgili dinlediğim hikayelerde ilginç bir örüntü fark ettim: En büyük sorunlar define bulunduktan sonra başlıyor. Cengiz gibi define danışmanları define bulunduktan sonra kazıklanabiliyor veya defineyi çıkaracak olanlar kendi aralarında tartışabiliyor. Ancak bu işi uzun süreli sürdürebilmek için define danışmanları bu durumu göze alıyor ve paylarının peşine düşmüyor. Böylece hem birçok kişinin defineden zengin olduğuna, hem de çok daha fazla sayıda kişinin yakalandığına veya zarar gördüğüne şahit oluyorlar, ama kendileri bu işi yapmayı sürdürebiliyor.

Yasa dışı kazı yapan definecileri polis ve jandarma dışında bekleyen tehlikelerin başında açgözlülük geliyor. Cengiz, defineyi çıkarmak için beraber çalışanların define keşfedildikten sonra birbirlerine kazık attıkları, hatta öldürdüklerini bildiği onlarca hikaye olduğunu söylüyor. Cengiz bir defasında kendisini böyle bir hikayenin içinde bulmuş. Bir aracıyla beraber Kastamonu’nun İnebolu İlçesi’ne 10-12 kişilik bir ekiple hazine aramaya gitmişler. Cengiz’i aracı üzerinden çağıran kişiler hazineyi bulan üç kardeşmiş. Biraz altın bulmuşlar, daha fazla da olduğundan şüphelenmişler. Çetin, büyük hazineyi ararken önce bir kemer tokası bulmuş ve cebine atmış. Sonra da “asıl olayı” bulmuşlar ama hazineyi çıkaramamışlar. Nedenini soruyorum, Cengiz cevaplıyor: “Hazineyi çıkarsak ortalık karışacak, birbirine girecek herkes. Bunun gibi çok hikaye var.”

Definecilikle sık sık anılan bir diğer tehlike ise cinler. Birçok defineci özellikle eski mezar yerlerini kazmadan önce yanlarında birer “cinci hoca” getiriyorlar ve cinlere karşı koruma duaları okutuyorlar. Konuştuğum definecilere göre bu inanışın iki temel sebebi var. Birincisi, bulduğu hazineleri gizli tutmak isteyen defineciler. Tamamını yanında taşıyamayacağı bir hazine bulan defineciler, buldukları hazinenin başkaları tarafından keşfedilmesini engellemek için o bölgenin cinli olduğu hikayesini ortaya atıyor. Cin hikayelerine sadece hazine çıkarsa değil, çıkmazsa da başvuruluyor. Cengiz bu durumu şu sözlerle anlatıyor: “Avcılardan sonra yalancı olarak biz geliriz. Definecinin dediği yerden hazine çıkmazsa ‘cinler taşımış’ der prestiji bozulmasın diye.”

Bir define bloğunda cin-define ilişkisine dair bir yazının başlangıcı

Cin inanışının bir diğer sebebi ise özellikle eski mezarlar, kuyular veya kapalı odalarda bulunabilen zehirli gazlar. Mağara benzeri oluşumlarda hapsolmuş veya organik maddenin zaman içinde çürümesiyle zaman içinde birikmiş zehirli gazlar bu odalar amatör kazıcılar tarafından açıldığında ortaya çıkıp kazıcılar için büyük bir tehlike oluşturabiliyor. Bu alanlarda yapılan kaçak kazılar ölüm riski taşıyor. Kazı esnasında ölen definecilerin haberleri yayıldıkça, bu yerlerin cinli olduğu inanışı da artıyor.

ALICILAR KİMLER?

Aradıkları hazineyi bulmayı, kazmayı ve çıkarmayı başaran definecileri bekleyen en büyük engel satıcı bulmak. Tarihi eser kaçakçılığında alıcıların satıcılara göre çok daha avantajlı bir pozisyonda olduğunu söylemek mümkün. Cengiz’e göre defineci için en iyi hazine altın. Altın pahada ağır. Üstelik eritilip satılabiliyor; eritilmiş malzemenin izini geriye doğru sürmek zorlaştığı için definecilerin yakalanma ihtimali de azalıyor. Cengiz bu yöntemin yaygınlaştığını anlatıyor: “Altın, gümüş bulanlar eritiyor son 4-5 senedir. Eritmeyenler de var, Gaziantep’te bu işi yapanlar var alan satan. Kapalıçarşı'da da yapanlar var.”

Defineciliğe yeni başlayanlar veya tesadüfen tarihi eserlere denk gelenler için akıllara ilk gelen satış ortamı internet. Birkaç dakikanızı ayırıp Facebook’ta birçok definecilik grubuna rastlayabilir, definecilik forumlarından satışlara ilişkin fikir alabilirsiniz. Ancak Cengiz’e göre bu platformlarda hem alıcı hem satıcı görünümünde birçok polis bulunuyor. Cengiz, kendisinin de otomotiv sektöründe spotçu olduğunu belirterek, kendisi gibi becerikli bir spotçunun “her türlü kalıbı çıkarabileceğini” söylüyor. Otomotiv sektöründe “spotçu” denilen kişiler, dışarıdan görünen albenili kasalara, eski model motor aksamları yerleştiriyor ve yüksek fiyatla satıyor. Cengiz bu benzetme ile internette satılan birçok eserin sahte olabileceğini ima ediyor, ama kendisinin bu işte bir parmağı olup olmadığına dair bilgi vermiyor. Cengiz’e göre elindeki eserleri satmak isteyen birinin tek ümidi güvenilir bir aracı bulmak: “Benim gibi adamlara gelmezsen malını satamazsın. İnternettekiler falan hep polis.”

Definecilerin buluştuğu çok sayıdaki Facebook gruplarından bazıları

SOSYAL MEDYADAKİ TİCARET KOM RAPORU’NDA DA GEÇİYOR

Son dönemlerde tarihi eser sahteciliğinin de arttığını belirten KOM 2020 raporunda yer alan bilgilerde internet ve sosyal medyanın tarihi eser kaçakçıları tarafından sıklıkla kullanıldığı şu ifadelerle belirtiliyor: “E-ticaret siteleri, sosyal medya platformlarında kaçak kazı, define arama ve tarihi eser görüntüleri oldukça yaygın bir şekilde yer almaktadır. Şahısların arazide gezerken veya tarlasını sürerken tesadüfen buldukları tarihi eserlerin görüntülerini sosyal medya üzerinden oluşturulan gruplar kanalıyla paylaşarak eserin ne olduğu, hangi uygarlığa ait olduğu ve fiyatı konusunda bilgi edinmeye çalıştıkları, bununla birlikte gizli mesaj yoluyla alıcı bularak ellerinde bulunan eserleri satmaya çalıştıkları tespit edilmiştir.”

Alıcılara gelince, Cengiz en başta “Türkiye’nin büyük ailelerine” işaret ediyor. Zengin ailelerin koleksiyonlarında birçok kaçak tarihi eser olduğunu belirten Cengiz, kendinin de bizzat bu ailelerden birine sarış yaptığını söylüyor. Cengiz’e göre bu alıcılar genellikle şirketlerindeki fabrika müdürü pozisyonundaki kişileri aracı olarak kullanıyor. Başka zamanlar ise definecileri dolandırdıkları oluyor. Mesela bu zengin aileler ile iletişime geçen bir defineci öncelikle hazinesinden ufak bir numune yolluyor ve karşılığında oldukça cömert bir ödeme alıyor. Sonrasında hazinenin tamamı için bir anlaşmaya varılıyor ve bir villada buluşuluyor. Burada definecileri silahlı korumalar karşılayıp ellerindeki hazineyi alıyorlar ve ödeme yapmıyorlar. Defineciler daha kalabalık ve silahlı bir grupla aynı villaya döndüklerinde villayı bomboş buluyorlar ve kiralık olduğunu anlıyorlar.

Bu alışveriş tamamıyla yasa dışı olduğu için kazık yiyen alıcıların başvurabileceği bir mercii de bulunmuyor. Yani defineleri topraktan çıkarırken yaşanan karşılıklı güvensizlik ortamında olduğu gibi, alışveriş sırasında da “bileği güçlü olan” diğerlerini çiğneyebiliyor. “Bilek gücü”nü ekonomik olarak sağlayabilen alıcılar ise genelde bu alışverişten karlı çıkanlar oluyor.

Ayşegül Nadir (Tercimer)

Cengiz’e göre tarihi eserlerin yurt dışına kaçırılmasında da bu zengin ailelerin önemli rolü var. Bu ailelerin eserleri yurt dışına kendi teknelerinde ve yatlarında kaçırdığını söyleyen Cengiz, “Teknede nereye sakladıklarını bile biliyorum” diyor. Cengiz, bu ailelerin yanı sıra piyasada Ayşegül Nadir’in (Tercimer) iyi bilindiğini belirtiyor: “Ayşegül Nadir de vardı ama kaçtı, delikanlı kadındır.”

ALICILAR CEZASIZ KALIYOR

Kaçakçılık piyasası hakkında konuştuğum arkeologlardan Dr. Elif Koparal da, Cengiz gibi, kaçakçılık piyasasının ana damarı olarak holdinglere ve zengin koleksiyonerlere işaret ediyor. Koparal, “Defineciler büyük bir sorun ama teşvik eden asıl sorun büyük holdinglerden oluşan ağlar. Büyük müzelerde kaynağı belirlenemeyen eserler var, definecilik ve kaçakçılığı teşvik ediyor. Londra sokaklarında vitrinlerde, müzelerde olması gereken eserler var. Defineciler hepimizin ismini bildiği zenginlere satıyorlar eserleri” dedi.

Koleksiyonerlerin tarihi eser kaçakçılığındaki rolü emniyet görevlileri tarafından da biliniyor ve dile getiriliyor ancak çözümsüzlüğün sebebi olarak “mevzuattaki eksiklikler” gösteriliyor: “Bazı koleksiyonerlerin yasal faaliyet yürütmelerine rağmen mevzuat eksikliğinden faydalanarak tarihi eser kaçakçılığı yaptıkları tespit edilmiştir. Bu bağlamda tarihi eser yakalatmaları durumunda eserin yeni eline geçtiğini söyleyip kayıt ettirecekleri iddiasıyla herhangi bir ceza almadıkları ve devamında da aynı faaliyetlerini sürdürdükleri görülmektedir.” Dolayısıyla tarihi eser kaçakçılığında defineciler ve aracıların birçok risk aldıklarını ve yakalandıkları durumda yasal sonuçlarla karşılaştıklarını ancak alıcılar açısından yakalanmanın büyük bir risk oluşturmadığını söylemek mümkün.

DEFİNECİLİK VE BÜYÜK RESİM

Cengiz’in tarihi eser kaçakçılığı ve defineciliğe dair anlattıkları kadar ilginç olan, kendi defineciliğine eşlik eden dünya görüşü ve iddiaları. Cengiz, kendini “koyu bir Ak Partili” olarak tanımlıyor. İddiaları arasında en istikrarlı bir şekilde dile getirdiği, Türkiye topraklarındaki altın miktarının “hayallerimizin ötesinde” olduğu. Kendisinin bu altınları çıkarmaya gönüllü olduğunu söyleyen Cengiz şu ifadeleri kullanıyor: “Bana izin versin devlet, 450 milyar dolar borç mu var, hepsini öderim. Gelsin senet imzalarım.”

Hatta Cengiz’e göre son yıllarda devlet bizzat kendisi definecilik yapıyor, bu nedenle de defineciliği engellemeye çalışıyor: “Defineciliği engellemek için elinden geleni yaptı Erdoğan, kanunlar çıkardı. İzin verse 5 milyon oy alır, 5 milyonuz biz. Eskiden bizim arkamız vardı, yakalansak da bir şey olmazdı. Artık arka kalmadı, kimse kollamıyor, devletin kendisi bu işi yapıyor. Berat Albayrak helikopterle tüm ülkeyi taradı, define yerlerini biliyor. Erdoğan bu yüzden ekonomi konusunda bu kadar rahat. Devletin kasasına giriyor para, kimse ceplemiyor. Resmi yapamazlar. Tarihi eserleri resmen çıkarıp satmaya kalksalar parayı Yunanlar alır.”

Cengiz’e göre güncel politik konular da altın avcılığı ile iç içe. Bu konuların başında ise Kanal İstanbul projesi geliyor. Cengiz, Kanal İstanbul için kazılacak yerlerde çok büyük miktarda altın bulunduğunu, AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da bunu bildiği için projede ısrarcı olduğunu düşünüyor. Cengiz, “Erdoğan Çatalca’daki altını açık açık söyledi. Tapınak Şövalyeleri’nin 12 gemilik altını, 300 ton altın var orada. Erdoğan da ‘niyetiniz Ceneviz gemileri ama kimseye vermem’ dedi.” Cengiz’in atıfta bulunduğu böyle bir demece rastlayamadım ama benzer bir iddiayı A Haber’deki bir programda konuşan Doç. Dr. Kağan Kurtoğlu da dile getiriyor: “Kanal İstanbul'un altında tapınakçılardan kalan 10 gemi dolusu altın var. Sayın Cumhurbaşkanı bu konuda şöyle ya da böyle bir bilgiye sahip.”

Konuşmamızın bu noktasında Cengiz, “Definecilikteki en önemli hikaye” dediği konuya giriş yapıyor. Cengiz’in aktardığına göre, Osmanlı’yı batırmak isteyen Tapınak Şövalyeleri bazı Anadolu’da köylerinde bütün nüfusu öldürüp sadece birkaç çocuğu hayatta bıraktı ve onları Osmanlı düşmanı ajanlar olarak yetiştirdi. Bu ajan çocuklar daha sonra topluma karıştı ve “Zamanı geldiğinde devşirme sadrazamlarla işbirliği yaparak, Osmanlı’ya vergi olarak ödenen altınları taşıyan kervanları soyup, ele geçirdikleri altınları gömdüler.” Cengiz, “Osmanlı işte böyle altınsız kaldı, bunlar bizi batırdı” diyor. Cengiz’e göre definecilerin asıl aradığı hazine işte bu altınlar: “Üç tip define vardır. Birincisi eşkıyanın parası. Büyük paranın peşine düşen definecilerin hedefi budur. İkincisi, göçlerde Ermenilerden kalan altınlar. Üçüncüsüyse tümülüs ya da mezar kazanlar. Ufak gömüler bu yolda ilerlemek için aranır, asıl amaç büyük hazineyi bulmaktır. Büyük hazinelerde işaret olur, Ermenilerden kalanlarda işaret bulunmaz.”

Manisa’nın Ahmetli ilçesinde bulunan 2 bin 700 yıllık Bintepeler Lidya Tümülüsleri'nden ikisi define bulmak için iş makinesiyle kazıldı, 2021

Azınlıkların Osmanlı altınlarını çalıp sakladığına ilişkin anlatılar, katliamdan kaçan azınlıkların arkada bırakmak zorunda kaldıkları altınları defineciler için “helal” hale getiriyor. Bu altınları “ecdaddan çalınmış hazine” olarak gören Cengiz, bunları yer yüzüne çıkarıp satarken suçluluk hissetmiyor, kendini vatansever olarak görüyor: “Dedelerimin imparatorluğunu bu adamlar batırmış. Tekrar bir imparatorluk kurmak için verilen bir mücadele bu. Para-pul hikaye! İki milyar dolar bulsam, bu para bana mı yakışır, yoksa devlete mi? Tamam, biz arayıp buluyoruz, defineciyiz. Ama bu mal devletin. Her şey para demek değil…”

“MÜZELERDEKİ ESERLERİN YÜZDE 80’İ SAHTE”

Cengiz, şimdi devletin bizzat içinde olduğunu söylediği definecilik ve kaçakçılık işlerinin eskiden Fethullahçılar tarafından yürütüldüğünü söylüyor. Cengiz, “Fethullah Gülen zamanında arkeologlar, müze müdürleri işin içindeydi. Müzelerdeki eserlerin yüzde 80’i sahte. Arkeolojik kazılarda altın buluyorlar ama bildirmiyorlar. Hep çömlek buluyorlar, ulan çömleğin içinde ne vardı? Hiç bütün [kırılmamış] çömlek gördün mü? Hepsi kırılmış.”

Cengiz, “her definecinin kendisi gibi vatansever olmadığı, yüzde 90’ınının bu işi açgözlülükten yaptığını” söylüyor: “Hikaye açgözlülükle başlıyor, sonra zevke dönüşüyor. Üç-dört bin yıllık mağaraya girdiğini düşünsene. Biz tarihe dokunabiliyoruz. Bu işin heyecanı çok ama üstüne gidenlerin tamamı da aç kalmıştır. Allah kısmet ederse cebine girer. Bizim girmedi, kısmet değilmiş…”

Görüşmeden ayrılmaya hazırlanırken Yunus’un Cengiz’e telefonundan bir kaya parçasını gösterdiğini görüyorum. Kayanın üzerinde Yunus’un horoza benzettiği bir oyuntu duruyor. Cengiz bu işareti yorumlamaya başlamadan önce bana bakıyor ve Yunus’a “sonra konuşalım” diyor.

* Metinde isimlerinin yanında ‘*’ işareti bulunan kişilerin gerçek isimleri kimliklerini korumak amacıyla değiştirilmiştir.

** Bu haber ile ilgili Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanlığı’ndan bilgi ve görüş almak için Kültür ve Turizm Bakanlığı ile 20 Ağustos 2021 ve 10 Ocak 2022 tarihlerinde e-posta ile iletişime geçilmiş, ancak cevap alınamamıştır.

*** Bu haber Medya Araştırmaları Derneği'nin ICFJ (International Center for Journalists-Uluslararası Gazeteciler Merkezi) işbirliğiyle yürüttüğü "Yeni Nesil Araştırmacı Gazetecilik Eğitimleri Projesi" kapsamında hazırlanmıştır.

Türkiye, Eylül 2003 yılında katıldığı ve Mart 2004 yılında yürürlüğe giren Ottowa Sözleşmesi kapsamında, ilk dört yıl içinde depolanmış mayınları imha etmeyi, ilk 10 yıl içinde de toprak altında bulunan mayınları temizleme taahhüdünde bulundu. Türkiye iç uygulama yasaları çıkartmadı, ancak Anayasa, ceza yasası ve Genelkurmay’ın direktiflerinin anlaşma hükümlerinde geçerlilik kazandırmaya yeterli olduğunu bildirdi.

OTTOWA SÖZLEŞMESİ NEDİR?

1 Mart 1999 tarihinde yürürlüğe giren Ottowa Sözleşmesi, dünyada büyüyen mayın sorununa karşı; anti-personel mayınlarının kullanılması, stoklanması, üretilmesi ve transferinin yasaklanmasını ve imhasını kapsıyor. Anlaşmanın taraf devletleri arasında ABD, İsrail, İran, Çin, Rusya bulunmuyor. Ottowa Sözleşmesi’ne Türkiye de dahil 164 ülke taraf olurken, 32 ülke sözleşmeye imza atmadı. Bu Sözleşmeye taraf olan devletler arasında; Afganistan, Avustralya, Avusturya, Belçika, Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, Macaristan, İzlanda, Irak, İrlanda, İtalya, Japonya, Norveç, Filistin, Polonya, Portekiz, Katar, Romanya, İspanya, İsveç, İsviçre, Ukrayna, Birleşik Krallık yer alıyor. Sözleşmeyi imzalamayan 32 ülke arasında ise ABD, Çin, Rusya, İran, İsrail, Suriye, Pakistan gibi ülkeler öne çıkıyor.

Mayın Yasaklama Anlaşması 1999'da yürürlüğe girdiğinden beri, 33 taraf Devlet tüm anti-personel mayınların kendi topraklarından temizlendiğini bildirdi. Taraf devletler arasında temizliğini ilk tamamlayan 1999 yılında Bulgaristan olurken, Fransa 2008, İngiltere ise 2020 yılında mayınlarını temizlediğini bildirdi.

1 MİLYONA YAKIN MAYININ YÜZDE 7’Sİ TEMİZLENDİ

Türkiye, 1957 ve 1998 arası dönemde 936 bin 663 anti personel kara mayını döşediğini bildirmişti. Türkiye’de 2021 Mart itibariyle toplamda 145,7 milyon m²’lik kirletilmiş alanda 855 bin kayıtlı mayın bulunuyor. Türkiye, 2004 yılında taahhüt etmiş olduğu temizleme işlemini sadece yüzde 7 ile 10 oranında gerçekleştirdi.

2004 yılında Türkiye taraf olduğunda topraklarında 921 bin mayını bulunurken, 2014 yılında bu sayı keşif çalışmaları neticesinde 951 bin olarak kaydedildi. Sonradan keşfedilen artı 30 bin mayınla birlikte, Türkiye’nin 18 yılda topraklarında bulunan mayınların yalnızca 96 binini temizlediğini gösteriyor. Ancak Türkiye uzatma talep başvurusunda 119 bin 361 anti-personel temizliği yaptığını belirtti.

Türkiye, sözleşmeye taraf olduğu 2004 yılında döşeli mayınların dışında stoklarında da 3 milyon mayın bulunduruyordu. Yerleştirilmemiş bu 3 milyon mayını da 2008 yılına kadar temizleme taahhüdünde bulunmuş ancak imha ancak 2011 yılında tamamlanmıştı.

EN ÇOK MAYIN SURİYE SINIRINDA

2021 Mart ayı itibariyle kayıtlı olan 855 bin mayının 606 bini sadece Suriye sınırında bulunuyor. Bu mayınların 411 bin 990’ı anti-personel, 194 bin 615’i ise anti-tank mayınlarından oluşuyor. Anti-tank mayınları sadece Suriye sınırında bulunurken, geri kalan mayınlar ise; 116 bin 115’i İran, 78 bin 917 Irak, 20 bin 275’i ise Ermenistan sınırında bulunuyor. Geri kalan 33 bin 800 mayın ise ülkenin iç kısımlarında bulunuyor.

İçişleri Bakanlığı'nın 1984-2009 yıllarını kapsayan raporuna göre, mayın vakalarında, 644’ü sivil toplamda 1269 kişi yaşamını kaybetti. 5 bin 091 kişi yaralandı.

Türkiye’nin ek süre talep ettiği başvurusunda sunduğu rapora göre, 2004 – 2014 yılları arasında (temizlemenin taahhüt edildiği ilk 10 yılda) mayın bağlantılı olaylar nedeniyle 56 sivil (48 erkek, 8 kadın) hayatını kaybederken, 112 sivil (105 erkek, 7 kadın) ise yaralandı. Bu süreç içerisinde 260 askeri personel mayın sebebiyle hayatını kaybederken 622 askeri personel ise yaralandı.

Yine aynı rapora göre, 2013-2020 yılları arasında 89 kişi el yapımı patlayıcılarla hayatını kaybetti, 430 kişi de yaralandı.

GEREKÇE “YAKIN COĞRAFYADAKİ SİYASİ İSTİKRARSIZLIK”

Türkiye, Aralık 2025’e kadar mayınları temizleyemeyecek. Milli Savunma Bakanlığı’nın ‘2020-2025 Stratejik Mayın Faaliyet Planı' kapsamında hazırladığı raporda, temizliğin tamamlanamama gerekçesi “Türkiye’nin yakın coğrafyasındaki siyasi istikrarsızlık” olarak gösterildi.

Türkiye’nin sözleşme yükümlüğünü yerine getirmek için 2014 Mart ayında istediği 8 yıllık ek süre talebi kabul edilerek son tarih 1 Mart 2022’ye uzatılmıştı. Ancak, temizliğin bu tarihe kadar da tamamlanamayacağı öngörülmesinden dolayı Türkiye, 1 Mart 2022 ile 31 Aralık 2025 arasını kapsayan 3 yıl 9 aylık yeni bir ek süre talebinde bulundu. Ayrıca, bu süre sonunda da tekrar ek bir uzatmaya ihtiyaç duyacağını bildirdi.

Türkiye’nin 31 Aralık 2025 tarihini takiben isteyeceği üçüncü ek sürenin periyodu henüz bilinmiyor. Ancak, bu talep dördüncü bir mayın faaliyet dönemini de beraberinde getirecek.

2004’te 10 yıl olarak taahhüt edilen temizleme çalışmaları, ek sürelerle gelinen bu noktada 21 senelik bir süreyi somut olarak geride bırakacak olan Türkiye, mayın temizliğinin 2025 Aralık ayına kadar sonlanmayacağını kabul etmiş oldu. Bu süreçte halen keşif çalışmaları yaparak veri güncelleme, yeniden haritalandırma yapacak olan Türkiye, UNDP ile yürüttüğü temizleme çalışmalarını da devam ettirecek.

NİHAİ TALEP HAZIRLANACAK

Türkiye, talepte bulunduğu bu ilk üç yıllık dönem içinde, ‘Mayınlı alanların Teknik Olmayan Keşfinin yürütüleceğini temizleme faaliyetlerine devam edileceğini ve uygulama için nihai talebin hazırlanacağını’ belirtiyor.

• 2021 yılı içinde doğu sınırları boyunca (Ardahan, Kars, Iğdır ve Ağrı illeri) Doğu Sınırı Mayın Temizleme Projesinin (DSMTP) 3. Aşamasına devam edilecek;

• Doğuda 96 mayın sahası (4 milyon 242 bin 577 m2) ve tüm sınır hattı (Ardahan, Kars, Iğdır ve Ağrı) illeri temizlenecek, Van ili mayınlardan tümüyle arındırılacak.

• Mardin’de 1 milyon 058 bin m2 büyüklüğünde 27 mayınlı alan 2021-2023 arasında temizlenecek.

• 2021'in sonuna kadar 32 olan askeri manüel mayın temizleme ekipleri sayısı 40'a çıkarılacak.

• Milli Mayın Riski Eğitim Planı (MMREP) 2021-2023 boyunca sürdürülecek.

2020-2025 MAYIN KEŞİF TEMİZLEME BÜTÇESİ: 104,8 MİLYON EURO

5 yıllık mayın strateji planı kapsamında hazırlanan tabloya göre, 14 milyon Euro’su Milli Savunma Bakanlığı bütçesinden olmak üzere toplamda 104 milyon 800 bin Euro bütçe hazırlandı. Türkiye’nin ortak temizleme çalışması yürüttüğü Birleşmiş Milletler Kalkınma Ajansı’nın (UNDP) ilettiği bilgiye göre, proje kapsamında Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından sağlanan yaklaşık 20,7 milyon Euro ile bir taraftan Kars, Ardahan, Ağrı ve Iğdır illerindeki mayınlar temizlenirken diğer taraftan da Güneydoğu ve Doğu illerinde yer alan 3500’den fazla mayın tarlasına yönelik Teknik Olmayan Keşif faaliyeti gerçekleştiriliyor.

Proje kapsamında, 4.2 milyon metrekare alanın temizlenerek MAFAM’a teslim edilmesi bekleniyor.

MAYIN TEMİZLEMEDE ÖNCELİK SIRALAMASI

Türkiye, mayın temizleme faaliyetlerindeki arazi öncelik sıralamasını da şöyle önceliklendiriyor;

• Güney ve doğu sınırları boyunca mevcut olan ve yeni teknolojik sınır denetim sistemlerinin inşasını engelleyen mayın sahası arazilerin temizliği, (gözetleme kulesi, devriye yolu vs.).

• Yerleşik halk için tehlike oluşturan mayın sahalarına sahip iç araziler.

• Türkiye'nin sınırları ve iç kısımlarında özel mülkiyette dava konusu olan araziler.

• Devlet kuruluşları tarafından temizlenmesi talep edilen araziler.

Ağrı, Ardahan, Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Gaziantep, Hakkari, Hatay, Iğdır, Kars, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak, Tunceli ve Van mayının bulunduğu iller olarak yer alıyor.

Türkiye halihazırda depolarda muhafaza edilen 6 bin 408 adet mayını yıllara göre imha planı oluşturdu. 2020 yılında 2 bin 851 adet imha edilirken, 2021 yılında ise 557 adet mayının imhası gerçekleşti. 3 bin adet mayın ise depolarda eğitime ayrılmak üzere stoklandı.

MAYINSIZ BİR TÜRKİYE GİRİŞİMİ: ÖNCELİK SINIR DEĞİL, İNSAN OLMALI

Mayınsız Bir Türkiye Girişimi Koordinatörü Muteber Öğreten, bunun bir insanı mayın temizleme çalışması olduğunu hatırlatıyor. Türkiye’nin temizleme çalışmasındaki hazırladığı öncelik sıralamasının kafalarda soru işareti yarattığını belirten Öğreten, ‘‘Mayınlar, savaş ve çatışmanın olduğu her yerde oluyor. Türkiye’nin istediği üç yıllık ek süre talep raporunda, temizlik önceliğinde sınırların ilk sıraya alınması Ottowa Sözleşmesi’nin ruhuna aykırı. Temizlik önceliğinde, yerleşik halk için tehlike oluşturan alanların birinci sırada olması gerekiyor, sınırların değil.’’ ifadelerini kullandı.

Türkiye’nin uzatma taleplerinin alışkanlık haline geldiğini söyleyen Öğreten, “2025’te istenecek ek süre ile dördüncü keşif ve temizleme dönemine gireceğiz. Gelinen noktada 18 yılda yapılan temizliğe bakılınca, yaptırım olmaması Türkiye’nin rahat hareket etmesine sebep oluyor. Mayınlı alanların temizliğinde yaşanan her gecikme, önlenebilir olan daha fazla mağduriyet ve kayıpla sonuçlanıyor. Bu da sözleşmenin "antipersonel mayınlar yüzünden ortaya çıkan mağduriyetlere ve kayıplara son verme" temel amaci ile örtüşmüyor.”

Kara Mayınlarının Yasaklanması için Uluslararası Kampanya (ICBL) girişiminin 2021 raporuna göre, kara mayınlarının kurbanı olanların sayısı üst üste altı yıldır artış gösteriyor. Kasım 2021’de açıklanan Kara Mayınları Monitörü raporunda, aralarında Türkiye'nin de bulunduğu 54 ülke ve bölgede kara mayınları yüzünden hayatını kaybeden veya yaralanan kişilerinin sayısı 2020'de yüzde 21 artış yaşandığı kaydedildi.

ICBL’in iç bölgelerdeki mayın sahalarının civarında yaşayan nüfusa ve sınırlarda etkilenen nüfusa (mülteci nüfusu dahil) yönelik risk eğitimi için daha detaylı bir iş planı sunması gerektiği görüşünde. ICBL, uzatma döneminin her yılı için yıllık planlar ve bütçeler sunulması gerektiğini belirtirken, verilecek olan risk eğitiminin kim tarafından, hangi hedef gruplara yönelik ve hangi yöntemler kullanılarak verileceği konusundaki bilgilerin uzatma talebinde yer almadığını aktardı.

“SADECE BİR YERDE MAYIN TEMİZLEME İŞLEMİ YAPILDI”

Türkiye’nin uzatma başvurusunda belirttiği rakamlara göre de 33 bin mayın halen iç kesimlerde bulunuyor. İnsan Hakları Derneği Tunceli Şube Başkanı Gürbüz Solmaz’a göre Tunceli’de halen 10 bin mayın bulunuyor. 2019 yılında 2 çocuğun mayına basarak hayatını kaybettiğini hatırlatan Solmaz, ‘‘Ayrıca çatışmalı süreçlerden kaybolan ya da unutulan yani doğada serbest olarak bulunan savaş artığı mühimmatlarla birlikte bu sayının daha fazla olduğunu tahmin ediyoruz. Tunceli’de şu ana kadar bizim bildiğimiz sadece bir yerde mayın temizleme işlemi yapıldı. Merkeze bağlı Kanoğlu köyünde. Onun da nedeni oradaki karakolun başka yere taşınması. Mayınların bu zamana kadar temizlenmemiş olmasının nedeni çok masraflı bir iş olmasından kaynaklı ya da Türkiye’nin yeterli ekipman ve personelinin olmayışı diye düşünüyorum’’ dedi.

Hayvancılık ve mevsimlik tarım işleriyle uğraşan vatandaşların durumdan etkilendiğini söyleyen Solmaz, ‘‘Mayınların temizlenmeme sebebi güvenlik güçlerinin kendilerine göre risk oluşturacak bölgeleri güvenlik altına alınması diye düşünüyorum. Ama bu tür yaklaşımlar özelikle hayvancılık yapan ve mevsimsel olarak geçimini sağlamak için mantar toplayan vatandaşlarımızı etkiliyor. Bizler insan hakları savunucuları ve ayrıca Tunceli’de yaşayan vatandaşlar olarak Ottowa Sözleşmesine uyularak bir an önce bu mayınların temizlenmesini talep ediyoruz’’ diye konuştu.

KERESTECİOĞLU: YURTTAŞLAR KÖYLERİNE DÖNEMİYOR

Türkiye’nin BM’ye sunduğu raporlardan hareketle mayın temizliğinin sadece iki bölgede yapıldığını söyleyen HDP İstanbul Milletvekili Filiz Kerestecioğlu, ‘‘Avrupa Birliği (AB) projesi kapsamında İran sınırında ve Suriye sınırında duvar örmek için temizlik yapılıyor. Oysa sivillerin yaralanmasına ve can kaybına sebep olan patlamaların çoğunluğu henüz temizleme çalışması başlamayan iç bölgelerde yaşanıyor. Türkiye, Birleşmiş Milletler’e gönderdiği bilgilendirmede sınırlardan elde edeceği tecrübe ile iç kesimlerde temizleme yapacağını bildirdi. Fakat bu konu ne bir programa bağlandı ne kesin tarih verildi’’ diye konuştu.

İç kesimlerdeki mayınların 1990’lı yıllardaki köy boşaltmalarının ardından yerleştirildiğini belirten Kerestecioğlu, ‘‘Mayın temizliğinin yapılmaması yurttaşların köylerine, evlerine dönememesine de sebep oluyor. Yaklaşık 30 yıllık bir sorun bu. Bunca zamanda mayın temizliğinin zımnen engellenmesi Kürt sorunun çözümsüzlüğünde kilit noktalardan biridir. Mayınların temizlenmesi barış için atılan büyük bir adım olacaktır’’ şeklinde konuştu.

Mayın alanların temizlenmesinin tarıma da büyük katkı sağlayacağını söyleyen Kerestecioğlu, ‘‘Ziraat Mühendisleri 216 bin dekar büyüklüğündeki mayınlı arazinin yaklaşık 170 bin dekarının tarıma elverişli olduğunu belirtiyor. Bu araziler temizlenerek tarıma açıldığında buğday, arpa, mısır, gibi pek çok ürün yetiştirilebilir. Bugün Ukrayna’nın Rusya tarafından işgal edilmesinin Türkiye’ye en büyük etkilerinden birinin buğday fiyatlarındaki artış olacağı konuşuluyor. Çünkü Ukrayna ve Rusya, Türkiye’nin en çok buğday ithal ettiği ülkeler arasında yer alıyor. Arazilerini verimli kullandığında Türkiye tarımda dışa bağımlılıktan kurtulabilir.’’

Başka şehirlere giden mevsimlik işçiler için de istihdam sağlanabileceğini ifade eden Kerestecioğlu sözlerine şöyle devam etti: ‘‘Ayrıca en çok mayınlı arazi bulunan illerin arasında Gaziantep, Mardin, Urfa, Şırnak gibi istihdamın düşük olduğu şehirler bulunuyor. Bu arazilerin tarıma kazandırılması, bu kentlerden mevsimlik tarım işçisi olarak başka şehirlere gitmek zorunda kalan yurttaşlara kendi topraklarında üretme imkanı yaratacaktır.’’

“SİYASİ İSTİKRARSIZLIK KABUL EDİLEBİLİR GEREKÇE DEĞİL”

Milli Savunma Bakanlığı’nın 2020-2025 Stratejik Mayın Faaliyet Planı raporunda temizliğin tamamlanamama gerekçesi olarak ‘yakın coğrafyadaki istikrarsızlık’ gösterilmişti. HDP Milletvekili Kerestecioğlu, AKP iktidarının ‘komşularla sıfır sorun politikasının’ yakın coğrafyadaki siyasi istikrarsızlıkların AKP iktidarının, komşularla “sıfır sorun” politikası yakın coğrafyadaki siyasi istikrarsızlıkların çözümüne değil, derinleşmesine neden oluyor. Dış politikadaki bu tutum içeride de sözüm ona güvenlikçi politikaların yoğunlaştırılması ve mayın temizliğinin geciktirilmesiyle doğrudan bağlantılı. Sözüm ona güvenlikçi diyorum çünkü bu politikalar yurttaşların güvenliğini sağlamaya yönelik değildir. Kara Mayınlarının Yasaklanması için Uluslararası Kampanya (ICBL) girişiminin yayınladığı son rapora göre sadece 2020’de Türkiye’de 24 kişi mayınlar nedeniyle yaşamını yitirdi. Dolayısıyla Savunma Bakanlığı’nın sunduğu gerekçenin kabul edilebilir bir tarafı bulunmamaktadır. Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından Türkiye’nin etrafındaki siyasi istikrarsızlık daha da yükseldi. Mevcut koşullarda Türkiye öncelikle içerideki sorunlarını çözüme kavuşturmalıdır. Toplumu kutuplaştıran, düşmanlaştıran, yurttaşlarını tehdit unsuru olarak gören politikalarla istikrar ve güvenlik sağlanamaz.’’

Kasım 2020’de Sayın Bakan Hulusi Akar’a mayın temizliği ile ilgili soru önergesi yönelten Milletvekili Kerestecioğlu, ‘‘10 yılda temizlemesi gereken mayını 21 yılda temizleyemiyorsa, sorunun teknik kapasiteden kaynaklanmadığı açıktır. İktidar bu sorunu çözmemeyi tercih etmektedir. 2025’te de aynı iktidarla ya da benzer bir anlayışla yönetilecek olursak mayın temizliği için çok daha uzun süre beklememiz gerekecektir. Mayınları temizleme iradesi gösterecek şeffaf bir yönetim olduğunda çok hızlı bir biçimde temizleme işlemenin tamamlanacağı kanaatindeyim’’ dedi.

“DEVLET, DEVLETİN BEKASI MANTIĞIYLA BAKIYOR”

İnsan Hakları Derneği (İHD) verilerine göre 1990-2002 yılları arasında 512 mayın patlaması sonucu 838 kişi hayatını kaybetti. 937 kişinin yaralandığı patlamalarda, yaralananlardan 214’ü çocuk. Diyarbakır Barosu Başkan Yardımcısı ve Çocuk Hakları Merkezi Koordinatörü Avukat Gazal Bayram Koluman, devletin çocuklar konusunda samimi bir politika belirlemediğini ifade etti.

Devletin mağdur temelli değil, devletin bekası mantığıyla hareket ettiğini belirten Koluman, ‘‘Devlet, bu konuda sorumluluktan kurtulmak için hak ihlalinin yaşandığı ilk andan itibaren buna sebep olanın başka örgütler olduğunu söyleyerek, devlet olarak üzerine düşeni yapmaktan imtina ediyor. Oysa sınırları içinde yaşanılan her türlü ihlalden pozitif yükümlülükler çerçevesinde tek sorumluluğun kendisinde olduğunu bilmesine rağmen, henüz hiçbir dosyada cezai anlamda sorumlu tespit edilemediğinden dosyalarda takipsizlik kararı veriliyor. Elbette bunun en önemli nedeninin yıllardır süregelen cezasızlık politikası olduğunu biliyoruz. Mağdur temelli değil, devletin bekası mantığıyla bakılarak, güvenlikçi politikalarla hareket edilmesi ve alınmayan önlemlerle birlikte, neticede yaşanan hak ihlallerinde sorumluların yargı önüne çıkarılmamasının bir sonraki yaşanan ihlalinin de sebebi olarak görülmelidir’’ ifadelerini kullandı.

Mayın ve benzeri el yapımı patlayıcılar nedeniyle yaşanan can kayıplarının hukuki boyutuna da değinen Koluman süreci şu şekilde aktardı: “Yaşanan can kayıplarına ilişkin olay bazlı ceza soruşturması ve idari yönden açılan tazminat davaları şeklinde iki yol izlenmekte. Ceza dosyalarında demin ayrıntılı izah etiğim gibi failin tespit edilemediğinden takipsizlik ile sonuçlanmakta. Dolayısıyla ceza yargılamasının amacı olan maktul yakınlarının manevi olarak adalet arayışı tatmin edilemediğinden devletle olan yurttaşlık bağı zedelenmekte.”

İdari yargı kanalıyla açılan tazminat davalarındaki sürece dair de konuşan Koluman sözlerine şöyle devam etti: ‘‘Uluslararası yargı kararlarına bakıldığında tatmin edici rakamlar verilmediğini görüyoruz. Herkesçe bilinen Ceylan Önkol davası bunun en bariz örneğidir. Ceylan’ın aile avukatları ceza dosyasında ilerleme kaydetmeyince, 2 defa AİHM’e (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi) müracaat etti. Ceza dosyasında uzun süren gizlilik kararları ile etkin soruşturma yapılmadığı ve yaşam hakkı ihlal edildiğine dair yapılan başvuruları AİHM reddederek acı bir karar verdi. Ve ceza dosyası Lice Cumhuriyet Başsavcılığınca, failin tespiti için yeterli delil bulunmadığından dosyada Daimi Arama Kararı verilerek tozlu raflara kaldırıldı.’"

* Bu haber Medya Araştırmaları Derneği'nin ICFJ (International Center for Journalists-Uluslararası Gazeteciler Merkezi) işbirliğiyle yürüttüğü "Yeni Nesil Araştırmacı Gazetecilik Eğitimleri Projesi" kapsamında hazırlanmıştır.

15 Temmuz Darbe Girişimi ardından yayımlanan OHAL kararnamelerin üzerinden tam altı yıl geçti. Bu süreçte yayımlanan Kanun Hükmünde Kararname’lerle (KHK) 125,678 kişi görevinden ihraç edildi. Öğretmen, polis, savcı, hâkim ve diğer meslek gruplarından ihraç edilen binlerce insan aradan altı yıl geçmesine rağmen hâlâ iş bulamıyor ve toplumda ötekileştiriliyor.

Kod 37, yani kamu görevinden KHK yoluyla ihraç edilenler için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından oluşturulan etiket. KHK’yle kamu görevinden ihraç edilen 125 bin kişi bu sayının anlamını artık çok iyi biliyor. Bu sayı KHK’liler için son aşamaya geldikleri iş görüşmelerinden hayal kırıklığıyla ayrılmak demek.

İşverenler SGK sisteminde karşılaştıkları “KHK ile kamu görevinden çıkarıldı” yazısının, “Bu kişi devlet tarafından muteber bulunmuyor. Bu kişiyi işe almak istediğinden emin misin?” anlamına geldiğinin farkında. “KHK ile kamu görevinden çıkarıldı” yani Kod 37’yle kamu görevinden ihraç edilen kişileri işe almanın önünde aslında yasal bir engel yok. Ama işveren, işe alım aşamasında SGK kayıtlarını açıp KHK ibaresini karşısında görünce geri adım atıyor. İşveren, karşısındaki kişiyi işe almaktan son anda neden vazgeçtiğini yazılı olarak bildirmiyor; çoğunlukla, “Bizden yanıt bekleyin” ya da “Kamu görevinden ihraç edildiğiniz için sizi işe alamayız” yanıtını vermekle yetiniyor. Bunu sadece özel sektör değil, bakanlıklara bağlı özel eğitim kurumları da yapıyor.

Yaşanan bu durum KHK’lileri sivil ölüme mahkûm ediyor. Çalışma hakkı ihlal edilen ve toplumda ötekileştirilen KHK’lilerin yaşadıklarını, ilgili bakanlıkların aldığı kararları ve özel şirketlerin KHK’lileri işe almama nedenlerini araştırdık.

YETKİLİ, KOD 37’Yİ GÖRÜNCE

672 sayılı KHK ile 1 Eylül 2016’da ihraç edilen eski bir kamu personeli olan Mesut, kamudan ihraç sonrası özel sektörde iş bulmanın o kadar da kolay olmadığını kısa sürede anlamıştı. Çok geçmeden belirli bir sektörde, kendine uygun bulduğu işlere başvurmaktan vazgeçti ve “ne iş olursa olsun yaparım” diyerek Mersin’de gözüne çarpan tüm iş ilanlarına başvuru yapmaya başladı.

Aylarca iş aradı ama kimse bir KHK’liyi işe almak istemiyordu. Nihayet, Trendyol’da kargolama bölümünde çalışmak üzere internetten yaptığı bir başvuruya olumlu dönüş yapıldı ve iş görüşmesine davet edildi. Üstelik görüşme de olumlu geçti.

İşveren, işe giriş evraklarını hazırlayan KHK’liye, “TC kimlik numaranızı verir misiniz?” diye sordu. İşveren, KHK’linin önceki iç yerinden neden işten ayrıldığını araştırınca karşısına Kod 37 (KHK ile kamu görevinden çıkarma) uyarısı çıktı. Bu uyarıyı gören işveren, KHK’liye, “Biz seni ararız” dedi.

Bundan sonrasını KHK’li eski kamu personeli Mesut şu sözlerle anlatıyor: “Görüşme bittikten sonra hemen işe almak istediler. SGK sistemi üzerinden sigorta başlangıcım yapılacakken yetkili bana, ‘Sen KHK’li misin?’ diye sordu. Dediklerine göre prosedür böyleymiş, bunu sormak zorundaymış! Beni bu yüzden işe almaktan vazgeçtiler. İnsan haklarını aykırı, ayrımcı bir uygulamada bulunduklarını anlattım. Beni dinlemediler, ‘Şirketin aldığı karar bu yönde’ deyiverdiler. Bu olaydan sonra iş aramaktan vazgeçtim.”

KHK’lileri neden işe almadıklarını sormak için aradığımız Trendyol’dan yanıt alamadık.

‘SENİ İŞE ALIRSAK BAŞIMIZA İŞ AÇARIZ’

Bünyamin Karataş eski bir polis memuru. 2016’da çıkarılan bir KHK’yle ihraç edildi. Malatya’da yaşayan Karataş iş bulabilmek için kentteki marketlere ve halı fabrikalarına başvurdu. Hatta araya tanıdık bile koydu ancak buna rağmen ihraç bir polise kimse iş vermek istemedi.

Karataş, “Patronların neredeyse yüzde 99’u kapıları yüzüme kapattı” diyor. Peki, Karataş’ın iş arama süreci nasıl geçti? Karataş, korona virüs pandemisinden bir ay önce Malatya’da Meltem Mobilya adındaki bir firmada nihayet iş bulabildi. Ancak Karataş’ın buradaki çalışma hayatı çok kısa sürdü.

Karataş şöyle konuşuyor: “Meltem Mobilya’nın Malatya’daki müdürü KHK’li olduğumu bilerek işe aldı. Ancak firmanın büyük patronu İstanbul’da yaşıyordu. Malatya’ya geldiğinde beni işe alan kişiyi, ‘Ben size demedim mi? 20 gün sonra bunu gönderin’ diye azarladı. Korona virüs pandemisi sırasında bu kişi yanıma gelerek, ‘Seni ücretsiz izne gönderiyorum’ dedi. İlk gözden çıkarılan ben oldum çünkü beni gözden çıkarmak çok kolaydı. ‘Yapmayın, etmeyin. Ailemi geçindiriyorum. Evim kira, çoluk çocuk sahibiyim’ dedim ama ‘Burası hayır kurumu değil’ cevabını aldım. Hiçbir sözümü dinlemediler ve işime son verdiler.”

Kod 37 yüzünden işe başlayamayan ya da başladıkları işlerden kısa sürede çıkartılan KHK’lilerin ümitsizliğe kapılıp iş aramayı bıraktığı çok oluyor. Ama bir tarafta da geçim sıkıntısı var.

Karataş, işsiz kaldıktan sonra şansını bir de ŞOK Market’te denemeye karar verdi. İş başvurusundan kısa süre sonra telefonla arandı ve mülakata çağrıldı. Büyük umutla girilen mülakat da başarılı geçti. Karataş tüm belgelerini hazırladı ve ailesine iş bulduğu müjdesini verdi. Karataş belgelerini alıp müdürün yanına gitti. Market müdürü Karataş’ın işe girişini yapmak için TC kimlik numarasını istedi. Müdür bir anda Karataş’a dönüp, ‘Seni işe alamayız’ deyiverdi: “SGK kayıtlarında KHK’li olduğun görünüyor.”

Karataş’ın müdürü ikna çabaları başarısız oldu: “Müdür bana, ‘Seni işe başlatırsak başımıza iş alırız. Hükümetle aramız kötü olur’ dedi. Yazılı tebligat istedim, vermedi. Bu yüzden de hukuk yoluna gidemiyorum. ŞOK Market kayıtlarına baksın. Beni KHK’li olduğum için işe almadılar. İki üniversite bitirmek, deneyimli olmak işe girmek için yetmiyor. Bir kere yere düşmüşüz, kimse elimizden tutmaz artık. Giden tekme atar, gelen takma atar…”

ŞOK MARKET NE DİYOR?

ŞOK Market Genel Müdürlüğü’nden bir yetkiliye, KHK’lileri işe almalarının sebeplerini sorduk. Yetkili, “Bilgiler gizli tutulur” yanıtını vererek şu açıklamalarda bulundu: “İş kanunuyla ilgili bilgiler sadece kişiye verilir. Hangi birimde çalışacağı, işe neden alınmadığı, iş prosedürü, sorumlulukları kendisine sözlü anlatılır. Bu prosedürlerle ilgili bilgi dışardan herhangi birine verilmez.”

İŞVEREN: KHK’Lİ İFADESİ ‘DUR VE İYİ DÜŞÜN’ DEMEK

İşveren bir KHK’liyi işe alırken nelere dikkat ediyor, bir insanın iş önceki iş yerinden hangi gerekçelerle işten ayrıldığını hangi aşamalardan sonra görüyor, ‘KHK’yle işten çıkartılmıştır’ yazısını görünce nasıl bir yol izliyor? Bu soruların yanıtlarını alabilmek için işverenle görüşüyoruz.

Bir şirkette 7 işçi çalıştıran bir işveren, işe alım sürecinde adayla önce mülakat yaptıklarını söylüyor. Bu süreç olumlu geçtiğinde kişinin işe alım süreci için belgeler istediklerini ve sigorta girişinin yapılması için hazırlık aşamasının yapıldığını beliriyor. İşveren, işe alımlar için bir insanı işe alırken sigorta geçmişine baktıklarını ve burada hangi nedenlerle kişinin işten ayrıldığını gördüklerini söylüyor: “Kamuda çalışıp sonrasında KHK’yle işten çıkartılanların çalışma geçmişleri SGK Tescil ve Hizmetleri Dökümünde görebiliyoruz. Zaten burada kişi eğer KHK’liyse ‘kamu görevinden çıkarıldı’ yazısını görüyoruz. Bu yazı işveren için ‘dur ve iyi’ düşün demek. Çünkü bu kişiyi işe alırsan başına iş alabilirsin hissiyatı oluşuyor. Eğer KHK’liyi işe alırsan denetleme esnasında başka şeyleri bahane ederek ceza verebilirler. Bu nedenle bu uyarıyı ne yazık ki dikkate alan çok işveren bulunuyor.”

Dijital reklam ve organizasyon şirketi olan başka bir işveren ise şu an yanında 4 işçi çalıştırıyor. Bu işveren ise ‘KHK’yle işten çıkarıldı’ yazısını gördüğünde bunun kendisi için işe alma sürecinde bir sorun olmadığını ifade ediyor. Ancak bu işveren de KHK’liyi işe aldığı an kafasında birçok soru işareti oluştuğunu söylüyor: “Birini işe almak için önce gerekli görüşmeleri yapıyorum. Görüşmelerde bir işçinin önceki deneyimlerini elbette bilmek istiyoruz fakat bunu yine firma beklentilerimizi karşılayıp karşılamayacağını anlayabilmek adına yetenekler ve iş deneyimleri üzerine yapıyoruz. Birinin KHK’li olması benim için işe almamak anlamına gelmiyor. Elbette kişinin çalıştığı yerlerde neden işten ayrıldığı önemli. Eğer önceki iş yerinde ‘Kamu görevinden KHK ile çıkarıldı’ yazısını görürsem tabii ki tedirginlik yaşarım. Çünkü yaptırımlara maruz kalabilirim diye düşünürüm. Ancak bu kişinin firmamıza uyum sağlaması ve nitelikli olması durumunda KHK’li de olsa işe alırım.”

İLGİLİ BAKANLIK NE DİYOR?

Peki, KHK’lilerin özel sektörde çalışmasına engel olan bir yasa var mı? Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na, Kanun Hükmünde Kararname ile ihraç edilmek özel sektörde çalışmaya engel mi? Kanun Hükmünde Kararname ile ihraç edilen bir kişinin işe alınmaması için özel sektöre bir talimat verilmiş midir? sorularını yönelttik.

Bakanlığa bağlı Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü (İŞKUR) İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, KHK’lilerin özel sektörde çalışmasının önünde bir engel olmadığını söylüyor. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü İstihdam Hizmetleri Dairesi Başkanlığı’nın sorularımıza verdiği yanıt şöyle: “Kurumumuz kayıtlarında, işe yerleştirme hizmetlerinden yararlanmayı engelleyici herhangi bir kod bulunmamaktadır.”

MEB ÇALIŞMA İZİNLERİNİ İPTAL EDİYOR

KHK’ler bazı kurumlara diğerlerine kıyasla daha büyük etki yaptı. İhraçlar eğitim camiasını ve okulları çok yoğun etkiledi.

KHK yoluyla ihraçların ardından çalışma izinleri de iptal edilen öğretmenler, özel sektörde de iş bulamıyor. Milli Eğitim Bakanlığı çalışma izni iptal edilen öğretmen sayısının 13,187 olduğunu, çalışma izni iptal edilen öğretmenlerin 1,993’ünün göreve tekrar başladığını söylüyor.

KHK’li Sınıf Öğretmeni Ramazan Tekin de önüne engel koyulan ve çalışma izni iptal edilen binlerce KHK’li öğretmenden biri. Tekin’in iş arama süreci diğer KHK’lilerinkinden biraz farklı. Mersin’de kafe açan Tekin’e, dört ay boyunca ruhsat verilmedi. Anamur Belediyesi’ndeki yetkililerle görüşen Tekin, “Sakıncalısınız. Bu nedenle ruhsat alamazsınız” yanıtını aldı. Tekin’e nihayet Anamur Belediyesi tarafından kafeyi açmaya engel bir tebligat verildi. Belediye, yazılı bildiriminde güvenlik soruşturması nedeniyle Tekin’e ruhsat verilemeyeceğini bildirdi. Tekin bir türlü ruhsat alamayınca kafenin kapılarına kilit vurdu.

Aradan aylar geçti ve Tekin bu kez de Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı özel eğitim kurumlarında çalışmak istedi. Mersin’deki özel bir kolej Tekin’i işe almaya karar verdi. Ancak TC kimlik numarası sisteme girilince, Tekin’le yapılması planlanan iş sözleşmesi imzalanmadı. Tekin özel kolejle arasında geçen diyaloğu şöyle anlatıyor: “Beni işe almaya karar veren kurum, ilçe milli eğitim müdürlüğünü aradı. Bu telefon görüşmesinin ardından kurum sözlü olarak bana, ‘Seni işe alamayız’ dedi.”

Tekin şu an iş bulamadığı için özel ders veriyor: “Devlete bağlı kurumlar kimlik numaramı görünce işe almıyor. İŞKUR’a başvurdum. Maalesef oradan da yanıt alamadım. Bize yardımcı olmuyorlar. Yardımcı olmak isteyen de ‘başıma bir şey gelir’ korkusuyla geri adım atıyor.”

İŞKUR DA KHK’LİLERİN İŞ AKDİNİ FESHEDİYOR

Milli Eğitim Bakanlığı’nın ardından KHK’lilere çalışma izni engeli koyan başka bir kurum ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı Türkiye İş Kurumu (İŞKUR). Özel sektörde iş bulmak için çırpınan ancak hiçbir şekilde işe alınmayan birçok KHK’li İŞKUR’a başvuruyor. İŞKUR ise işe şimdiye kadar aldığı ve KHK’li olduğu anlaşılan çalışanları tek tek işten çıkardı.

701 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Ekim 2018 tarihinde kamu görevinden ihraç edilen Erkan Özdemir adlı bir KHK’li geçen Mayıs 2021’de İŞKUR Adana İl Müdürlüğü üzerinden Sasa Fabrikası’nda işe girmek için başvuru yaptı. KHK’li olduğu anlaşılınca, fabrikada bir hafta çalışabilen Özdemir’in işine son verildi.

KHK’lilerin özel sektörde çalışmasına engel olan ve bir türlü resmi belgelere dökülemeyen bu durumu daha önce HDP Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu defalarca Meclis gündemine taşıdı.

Tunceli İl ve Tarım Müdürlüğü’ndeki seracılık kursunda bir hafta çalıştıktan sonra işine son verilen KHK’li Nebi Toylak’ın yaşadıkları hakkında ilgili bakanlıklara soru önergesi veren Gergerlioğlu’na İŞKUR ise 11Kasım 2020’de şu yanıtı verdi: “İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından açılan seracı kursuna Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliğimizin 32. Maddesine belirtilen kursa katılım şartlarını taşımamanız nedeniyle kursiyer olarak katılmanız uygun değerlendirilmemiştir.”

İŞKUR’un kursa katılım şartlarının yer aldığı 32. Maddesi’nde ise, ‘İstihdam edilmeye engel durum’ ibaresi yer alıyor.

OHAL KOMİSYONU’NDA SONA DOĞRU

OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu Faaliyet Raporu’na göre darbe girişiminden sonra 125,678 kamu görevlisi ihraç edildi. OHAL sürecinde çıkartılan 35 KHK en çok eğitim camiasını vurdu. KHK’lerle toplam 33,597 öğretmen ve 5,925 akademisyen görevlerinden ihraç edildi. Diğer kurumlardan ihraç edilenlerin sayısı ise şöyle: İçişleri Bakanlığı 41,077, Milli Savunma Bakanlığı 13,410, YÖK/üniversite 7,323, Sağlık Bakanlığı 7,299, Adalet Bakanlığı 6,994, Başbakanlık 4,384, Maliye Bakanlığı 2,491.

Varlığı ve verdiği kararlarla eleştiri konusu olan OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu bugüne kadar 126,758 başvuruyu karara bağladı. Komisyon sadece 15,050 KHK’liyi işe iade ederken 103,365 kişinin başvurusunu reddetti. İnceleme bekleyen KHK’li sayısı ise 8,343. OHAL Komisyonu’nun en dikkat çeken kararlarından biri de Barış Akademisyenleriyle ilgili oldu. Anayasa Mahkemesi’nin ‘Bu suça ortak olmayacağız’ bildirisine imza atan akademisyenlerle ilgili verdiği hak ihlali kararına rağmen OHAL Komisyonu, ret kararları vermeye başladı. Görevlerinden ihraç edilen 406 akademisyenden hiçbiri işine iade edilmedi.

* Bu haber Medya Araştırmaları Derneği'nin ICFJ (International Center for Journalists-Uluslararası Gazeteciler Merkezi) işbirliğiyle yürüttüğü "Yeni Nesil Araştırmacı Gazetecilik Eğitimleri Projesi" kapsamında hazırlanmıştır.