Atlas Okyanusu’nda seyreden Hollanda bayraklı MV Hondius adlı kruvaziyer gemisinde ortaya çıkan hantavirüsün yarattığı endişe devam ederken, bilim insanları şimdi kritik bir soruya odaklanmış durumda: Virüs insanlar arasında bulaşmış olabilir mi?
Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre 6 Mayıs itibarıyla gemiyle bağlantılı 8 vaka var. Bunların üçü laboratuvar testleriyle doğrulanmış hantavirüs vakası, kalan 5 kişi ise şüpheli vaka.
Son günlerde üç yolcunun yaşamını yitirdiği açıklanırken, bazı yolcuların gemiden tıbbi tahliyeyle çıkarıldığı, diğerlerinin ise ülkelerine dönmeye başladığı bildirildi. İsviçre makamları da gemide bulunan bir yolcunun Zürih’te hastanede tedavi gördüğünü doğruladı.
'1993’te bilinmeyen bir ölümcül hastalıkla karşılaşmıştık'
1993'te ABD'de patlak veren bir hantavirüs salgınında araştırmacı olarak görev alan Prof. Craig Dalton, The Conversation'da kaleme aldığı yazıda o dönem elde ettiği deneyimleri aktardı.
O yıl ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nde (CDC) genç bir salgın araştırmacısı olarak görev yapan epidemiyolog, ülkenin güneybatısındaki Navajo topluluklarında 20’li ve 30’lu yaşlardaki sağlıklı yetişkinler aniden ateş ve öksürük geliştirdiğini, ardından akciğerlerine sıvı dolması nedeniyle hızla solunum yetmezliğine girdiğini ifade ediyor. Buna göre, bazıları akşam dans edecek kadar iyi görünürken saatler içinde hayatını kaybetmişti.
Daha sonra hantavirüsün “Sin Nombre suşu” diye adlandırılan bu virüs, enfekte geyik farelerinin idrarı, dışkısı ve tükürüğüyle bağlantılıydı. En kritik bulgu ise bu virüsün insanlar arasında yayılmamasıydı.
Ancak MV Hondius gemisinin Arjantin’den yola çıkmış olması, araştırmacıların dikkatini özellikle bu bölgede görülen ve insanlar arasında yayılabilen Andes suşuna çevirmiş durumda.
'İlk vaka zaman çizelgesine uymuyor'
Araştırmacılar şimdi salgının nasıl başladığını anlamaya çalışıyor. Bunun için en önemli araçlardan biri, vakaların zaman çizelgesini oluşturmak.
Arjantin hükümeti, hayatını kaybeden Hollandalı ilk çiftin gemiye binmeden önce Arjantin-Ushuaia’da turistik gezilere katıldığını, ayrıca Uruguay ve Şili’de seyahat ettiğini açıkladı.
Dalton'a göre, zaman çizelgesinde ilginç ayrıntılar dikkat çekiyor:
"DSÖ verilerine göre gemi 1 Nisan 2026’da Arjantin’in Ushuaia kentinden ayrıldı. İlk vaka ise yalnızca beş gün sonra, 6 Nisan’da semptom göstermeye başladı. Ancak hantavirüsün kuluçka süresi genellikle iki ila dört hafta arasında değişiyor. Bazı durumlarda bir haftaya kadar düşebiliyor ama beş günlük süre sıra dışı kabul ediliyor."
Bu nedenle uzmana göre ilk kişinin gemide değil, Arjantin’de virüse maruz kalmış olması daha olası. Bu iki kişinin Ushuaia kentinde bir çöp alanında kuş gözlemine katıldığı belirtiliyor. Virüs bu kuş gözlem etkinliğinde kapılmış olabilir.
İnsanlar arasında bulaşma ihtimali
Asıl dikkat çekici nokta ise sonraki vakalar. İkinci vakanın ilk hastayla yakın temas halinde olduğu vurgulanıyor. Bu durum iki ihtimali gündeme getiriyor: Ya her iki kişi aynı kemirgen kaynağından enfekte oldu ya da ikinci kişi virüsü doğrudan ilk hastadan kaptı.
Dalton, "Üçüncü vaka aynı aile grubunda değil. Eğer bu kişinin ilk vakalarla ortak Arjantin gezilerine katılmadığı ortaya çıkarsa, araştırmacılar insanlar arası bulaşma ihtimaline daha fazla ağırlık verebilir" diyor.
Uzmanlar bu tezin henüz kanıtlanmadığını vurguluyor. Ancak vakaların zamanlaması dikkat çekiyor. Dalton'a göre, ilk ağır vakadan yaklaşık iki ila üç hafta sonra yeni semptomların ortaya çıkması, Andes hantavirüsünün daha önceki salgınlarda gösterdiği bulaşma modeline benziyor.
Şu anda laboratuvarlarda virüs örneklerinin genetik analizi yapılıyor. Amaç, Andes virüsünün geçmişte insanlar arası bulaşmayı mümkün kılan mutasyonlarını taşıyıp taşımadığını görmek. Eğer yeni bir mutasyon bulunursa, bu daha yüksek bulaşma riski anlamına gelebilir.
'Virüs COVID gibi yayılmıyor'
Yine de uzmanlar kamuoyuna paniğe kapılmama çağrısı yapıyor. Çünkü hantavirüslerin büyük çoğunluğu insanlar arasında yayılmıyor. Andes türünde bile bulaşma nadir görülüyor ve genellikle uzun süreli yakın temas gerektiriyor. DSÖ de küresel riskin düşük olduğunu belirtiyor.
Buna rağmen bilim insanları için MV Hondius vakası son derece önemli bir salgın incelemesine dönüşmüş durumda. Araştırmacılar şimdi “eski usul saha epidemiyolojisiyle” tanıları doğrulamaya, temas zincirlerini çözmeye ve gerçekten insanlar arası bulaş olup olmadığını anlamaya çalışıyor.
İklim krizi virüsün yayılımını hızlandırıyor
Arjantinli halk sağlığı uzmanları ise salgının arkasında daha büyük bir çevresel değişim olabileceğini söylüyor. Uzmanlara göre iklim değişikliği, hantavirüs taşıyan kemirgenlerin daha geniş alanlara yayılmasını sağlıyor.
Arjantin iklim değişikliği nedeniyle daha tropikal hale geldi. Bu durum dang humması ve sarı humma gibi hastalıkların yanı sıra farelerin çoğalmasını sağlayan yeni bitki türlerini de beraberinde getiriyor.
Uzmanlara göre, gemideki salgın virüsün Arjantin'de daha sık görüldüğü bir döneme denk geldi.
