ABD ve İsrail’in İran’a şubat sonunda saldırı başlatması ve İran’ın misillemeleriyle yaşanan gerilim, Hürmüz Boğazı’nın küresel enerji ve gübre piyasalarındaki merkezi rolü nedeniyle tarım sektörünü de doğrudan etkiliyor. Çatışma öncesinde 70-80 dolar seviyesinde seyreden petrolün 110 dolar bandına tırmandığı görülüyor.
Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre, ABD’de bir ay önce galon başına 3,6 dolar civarında bulunan motorinin ortalama fiyatı 5,5 doları geçti. Bir yıl öncesine kıyasla yüzde 50’den fazla artan motorin, tarla hazırlığı, ekim, gübre uygulaması ve ürün taşımacılığı gibi üretimin birçok aşamasında kullanılıyor.
GÜBRE FİYATLARINDA SERT YÜKSELİŞ
Saldırıların başlamasından bu yana önemli bir bölümü Orta Doğu’da üretilen gübrenin fiyatı hızla yükseliyor. Vadeli işlemlerde çatışmalar öncesindeki hafta ton başına 480 dolar civarında seyreden üre fiyatının 750 doları bulduğu görülüyor. Çin’in gübrede ihracat kısıtlamalarını sıkılaştırması da fiyatların yükselmesine katkıda bulunuyor.
Fitch Ratings, amonyak ve üreye ilişkin 2026 yılı fiyat varsayımlarını yaklaşık yüzde 25 yükseltti. Kredi derecelendirme kuruluşu, Hürmüz Boğazı’ndaki kapanmanın daha uzun sürmesinin yıllık ortalama gübre fiyatı varsayımlarını daha da yukarı çekebileceği konusunda uyarıyor.
ÇİFTÇİLERİN MANEVRA ALANI DARALIYOR
Amerikan Çiftlik Bürosu Federasyonu’nun (AFBF) analizine göre, ABD’li çiftçiler jeopolitik gerilimlerin gölgesinde ilkbahar ekim sezonuna giriyor. Girdi fiyatlarının aniden yükselmesi, çiftçilerin manevra alanını daraltıyor. Halihazırda zor durumda olan çiftçiler, gübre fiyatlarındaki oynaklığa daha az maruz kalan ürünlerin ekimine yönelmeyi değerlendiriyor.
ABD İTHALATA BAĞIMLI, KÜRESEL ARZ RİSK ALTINDA
ABD, gübre talebini karşılamak için ithalata dayanıyor. İthalat bağımlılığı potasyumda yüzde 97, azotta yüzde 18 ve fosfatta yüzde 13 seviyelerinde. Basra Körfezi kaynaklı gübrelere bağımlı Hindistan veya Brezilya gibi ülkelerin alternatif tedarikçilere yönelmesi durumunda küresel arz üzerindeki rekabetin artacağı ve bunun da ABD’li çiftçiler için fiyatları yukarı çekeceği belirtiliyor.
AB’DEN TARIM SEKTÖRÜNE DESTEK PLANLARI
Avrupa Birliği’nde (AB) de tarım sektörü enerji fiyatlarındaki artıştan etkilenirken, üye ülkeler çiftçilere destek sağlamak üzere adımlar atıyor. İspanya 877 milyon avroluk paket açıklarken, İtalya’da dizel yakıtta litre başına 25 sent indirim sağlanıyor. Yunanistan’da motorin için litre başına 16 sent sübvansiyon ve gübre alımlarında yüzde 15’e kadar destek verileceği ifade ediliyor. Fransa ise kredi imkanları, sosyal prim ertelemeleri ve vergi kolaylıklarıyla maliyet baskısını hafifletmeye çalışıyor.
