Atlantik Okyanusu’nda seyreden bir kruvaziyer gemisinde yaşanan salgında üç kişinin hayatını kaybetmesinin ardından gözler nadir görülen bir hastalığa çevrildi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), ölümlerin arkasında hantavirüs olabileceğini açıkladı.
Arjantin’den Batı Afrika açıklarındaki Yeşil Burun Adaları’na doğru yol alan gemide yaklaşık 150 kişi karantinada tutuluyor. Hasta yolcular ise tahliye edildi ve tedavilerine başlandı. Gemide Türkiye'den yolcuların da olması ülkede ayrıca paniğe neden oldu.
DSÖ, genel kamuoyu için riskin düşük olduğunu vurgulasa da, uzmanlar virüsün gemide nasıl yayıldığı konusunda net bir açıklama getiremiyor.
İnsanlar arasında bulaşma ihtimali tartışılıyor
Hantavirüs genellikle enfekte kemirgenlerin idrarı veya dışkısıyla temas sonucu bulaşıyor. Ancak bu vakada dikkat çeken unsur, virüsün insanlar arasında da bulaşmış olabileceği ihtimali.
Salgında şimdiye kadar üç yolcu hayatını kaybederken en az beş kişi hastalandı. Güney Afrika’da yapılan testlerde iki yolcuda virüsün Andes türü saptandı. Bu türün nadir de olsa insandan insana bulaşabildiği biliniyor.
Bilinen tek insandan-insana bulaşabilen hantavirüs türü Güney Amerika kökenli Andes suşu. Ancak bu tür bulaşma epey nadir görülüyor.
İsviçre Federal Halk Sağlığı Ofisi de gemiden dönen bir erkekte Andes virüsünün tespit edildiğini duyurdu. Nisan sonunda eşiyle birlikte Güney Amerika’dan dönen hasta, semptomlar başladıktan sonra Zürih Üniversite Hastanesi’ne başvurdu ve hemen izolasyona alındı. Yetkililer, hastanın eşinde belirti olmadığını ancak önlem amaçlı izolasyonda tutulduğunu belirtti. Öte yandan kurum, İsviçre’de kamuya yönelik bir risk bulunmadığını ifade ediyor.
Şüpheli bulaşma zinciri
Gemi, 1 Nisan’da Arjantin’den yola çıkmıştı ve Antarktika ile Falkland Adaları’nı kapsayan bir rota izliyordu.
6 Nisan’da 70 yaşındaki Hollandalı bir yolcuda ateş ve grip benzeri semptomlar başladı; yolcu beş gün sonra hayatını kaybetti. Eşi cenazeyle birlikte gemiden ayrıldı ancak yolculuk sırasında o da hastalanarak Güney Afrika’da yaşamını yitirdi.
Uzmanlar, gemideki bulaşmanın kemirgen kaynaklı mı yoksa nadir görülen insan kaynaklı yayılım mı olduğuna dair incelemelerini sürdürüyor. Yolcuların gemiye binmeden önce virüsü kapma ihtimali de değerlendiriliyor.
Salgının kaynağı henüz kesin olarak belirlenmiş değil. Uzmanlara göre birkaç olasılık öne çıkıyor: Kemirgenlerin gemiye sızmış olması, yolcuların virüsü Arjantin’de limandayken kapmış olması (belirtilerin ortaya çıkması 8 hafta kadar sürebilir) ve daha düşük ihtimalle insandan insana bulaşma.
Science.org'a göre salgının kaynağını netleştirmek için gemide kapsamlı bir inceleme başlatıldı. Uzmanlar, havalandırma sistemlerinden mutfaklara kadar tüm alanlarda örnekler alarak virüsü izole etmeye çalışıyor.
Emin Yoğurtçuoğlu ve Ruhi Çenet de yolcular arasında
YouTube videolarıyla tanınan Ruhi Çenet, Hantavirüs tespit edilen gemide seyahat ettiğini açıkladı. 24'üncü günde gemiden inen Çenet, sosyal medyadan yaptığı açıklamada, “Yaklaşık 1 ay süren gemi yolculuğumuzda aramızdan bir yolcu hayatını kaybedince bunun okyanus koşulları yüzünden olduğunu düşünmüştüm. Ancak durum zannettiğimizden çok daha kötüymüş” ifadelerini kullandı.
Çenet, “Beni merak edip soranlara teşekkürler, çok ucuz kurtuldum ama aklım hâlâ orada. Gerekli kan testlerini yaptırdım” dedi.
Hâlâ gemide olan kuş gözlemcisi ve yaban hayatı uzmanı Yoğurtçuoğlu, "Şu an kimse hasta değil, yeni vaka yok, karantinada değil" diye yazdı.
“Ben nesilleri azalan canlıları araştırdığımız bir proje için buradayım. Söylendiği gibi zevk için değil, herkes kendi amacı için buradaydı.”
Belirtiler grip gibi başlıyor, ölümcül hale gelebiliyor
Hantavirüsün neden olduğu hastalık ilk aşamada grip benzeri belirtilerle ortaya çıkıyor. Bunlar arasında yorgunluk, ateş, titreme ve kas ağrıları var.
Ancak virüs ilerledikçe durum ağırlaşıyor. Akciğerler, kalp veya böbrekler etkilenebiliyor. Çünkü virüs, damarların geçirgenliğini artırarak akciğerlerde sıvı birikmesine ve kalbin yeterli kan pompalayamamasına neden oluyor. Özellikle akciğer tutulumu geliştiğinde nefes darlığı, göğüste sıkışma ve organ yetmezliği gibi hayati riskler ortaya çıkıyor.
Amerika kıtasında görülen türde ölüm oranı yüzde 40’a kadar çıkabiliyor.
Tedavisi var mı?
Hantavirüse karşı özel bir tedavi mevcut değil. Hastalara yalnızca destek tedavisi uygulanabiliyor. Uzmanlar, özellikle kritik hastalarda kalp ve akciğer fonksiyonlarını geçici olarak üstlenen ECMO cihazlarının hayati önemde olduğunu belirtiyor. Şili gibi bazı ülkelerde hantavirüs tespit edilen hastalar doğrudan bu cihazların bulunduğu merkezlere sevk ediliyor.
Uzmanlar korunmanın da hayati önem taşıdığını vurguluyor. En etkili yöntem ise kemirgenlerle teması engellemek. Evlerdeki boşlukları kapatmak, gıdaları kapalı tutmak ve çöpleri güvenli şekilde depolamak etkili önlemler olabilir.
Kemirgen dışkısı temizlenirken ise doğrudan süpürmek yerine dezenfektan kullanılması öneriliyor.
Yeni pandemi olur mu?
Hantavirüs dünya genelinde nadir görülüyor. Her yıl yaklaşık 60 bin ila 100 bin vaka kaydediliyor ve bunların yarısı Çin’de ortaya çıkıyor.
ABD’de ise 1993 ve 2023 arasında toplam 890 vaka rapor edildi.
Hantavirüs ilk kez geniş çapta 1993 yılında ABD’deki bir salgınla dikkat çekmişti.
DSÖ ise salgının endişe verici olmasına rağmen geniş kitleler için risk oluşturmadığını özellikle vurguluyor.
DSÖ'nün Salgın ve Pandemi Hazırlık ve Önleme Direktörü Dr. Maria Van Kerhove, gazetecilere yaptığı açıklamada, “Bu virüs grip ya da COVID gibi yayılmaz, tamamen farklı bir bulaşma dinamiğine sahip” ifadelerini kullandı.
Diğer bir deyişle, hantavirüs, COVID-19 gibi hava yoluyla insanlar arasında kolay yayılan bir virüs değil.
Son olayda bahsi geçen Andes hantavirüsü ise nadir de olsa insandan insana bulaşabiliyor. Ama bu bulaşma genellikle çok yakın temas, aynı yatakta yatma ve uzun süreli temas gerekmesi nedeniyle aile içi yayılım gibi sınırlı durumlarda görülüyor.
Öte yandan, bu olayda eğer insandan insana bulaşma gerçekleştiyse hastalarla temas kurmuş diğer kişileri saptamak son derece önemli olabilir. Araştırmacılar, Güney Afrika'da ölen kadınla aynı uçakta bulunan kişileri tespit etmek için çalışıyor.