Güneydoğu’da etkili olan "süper hücre" fırtınası, Gaziantep ve Şanlıurfa başta olmak üzere birçok noktada büyük hasara yol açtı. Hortum, dolu ve sağanak nedeniyle bölge çapında onlarca kişi yaralanırken, bir kişi hayatını kaybetti ve çok sayıda okulda eğitime ara verildi.
Gaziantep'te yağmur, dolu, hortum ve fırtına nedeniyle çatılar uçtu, dereler taştı ve ağaçlar devrildi. Kent genelinde ilk belirlemelere göre 21 kişi yaralandı.
Şanlıurfa'da ise özellikle Birecik ve Viranşehir ilçelerinde etkili olan hava olaylarında bir kişi hayatını kaybederken, birçok kişi de yaralandı. İki ilçede okullara bir gün ara verildi.
Şanlıurfa Valiliğinden yapılan açıklamada, "Birecik ilçemizde gerçekleşen ani kuvvetli sağanak yağış ve kuvvetli fırtına çok sayıda ağacın devrilmesine ve binaların çatılarında hasara yol açmış, ayrıca yer yer su baskınları oluşmuştur. Meydana gelen olaylarda 1 vatandaşımız hayatını kaybetmiş, 29 vatandaşımız ise çeşitli şekillerde yaralanmıştır" dendi:
"7 yaralımız il merkezindeki hastanelere sevk edilmiştir. 22 yaralımızın tedavileri ise Birecik Devlet Hastanesi'nde devam etmektedir. Ayrıca Viranşehir ilçemizde meydana gelen ani kuvvetli sağanak yağış ve fırtına aynı şekilde olumsuzluklara yol açmış, 11 vatandaşımız hafif şekilde yaralanmıştır."
Süper hücre fırtınası nedir?
Süper hücre, atmosferdeki en güçlü ve en organize fırtına türlerinden. Ayırt edici özelliği, içinde dönen bir hava akımı -buna mezosiklon adı veriliyor- barındırması. Dönen bu yapı sayesinde sıradan gök gürültülü sağanaklardan çok daha uzun ömürlü ve yıkıcı olabiliyor.
Bu fırtınalar genellikle şiddetli dolu, çok kuvvetli rüzgar, sağanak yağış ve bazen de hortumu beraberinde getiriyor.
Bir süper hücrenin oluşması için atmosferde en azından dört kritik faktörün aynı anda ortaya çıkması gerekiyor:
Atmosferik kararsızlık: Yere yakın hava sıcak ve nemliyken, üst seviyelerde daha soğuk. Bu durum sıcak havanın hızla yükselmesine neden oluyor.
Nem: Yükselen hava içindeki nem yoğunlaşarak bulutları oluşturuyor. Bu süreçte açığa çıkan enerji fırtınayı daha da besliyor.
Rüzgar kesmesi (wind shear): Bu en kritik faktör. Yükseklik arttıkça rüzgarın hızı ve yönü değişiyor. Bu durum yükselen havanın dönmesine neden oluyor ve mezosiklon oluşuyor.
Güçlü yükselici akım: Dönen yapı, yukarı yönlü hava akımını stabilize ediyor. Böylece fırtına dağılmadan uzun süre yaşayabiliyor ve kendi kendini besleyen bir sisteme dönüşüyor.
Süper hücreler, sıradan fırtınalara göre çok daha organize oldukları için saatlerce sürebiliyor ve aynı bölgede tekrar tekrar etkili olabiliyor.
Türkiye'de nadir yaşanıyor
Türkiye süper hücrelerin sık kayda geçtiği bir ülke değil. Ancak Balkanlardan gelen soğuk hava, Akdeniz’den gelen nem ve üst seviye rüzgar kesmesi birlikte süper hücre için uygun ortam oluşturabiliyor.
Bir sistemin süper hücre diye nitelenmesi için genellikle üç hava olayının gözlemlenmesine dikkat ediliyor: Büyük parçalı dolu, hortum veya dönme izleri ile uzun süre dağılmayan tek hücreli güçlü fırtına. Gaziantep ve Şanlıurfa'yı etkisi altına alan süreçte bu faktörler görüldüğü için hava olayı süper hücre diye nitelendi.
Yakın geçmişte üç faktörü tamamen karşılamasa da bunlara yakın hava olayları görülmüştü. Bunlar arasında 2019'daki Antalya hortumu, 2013'teki Mersin ve Kızıltepe hortumları ile 2012'deki Elazığ hortumu gibi şiddetli hava olayları var.
Dünyada en güçlü süper hücre olayları
Dünyada ise yakın tarihin en güçlü süper hücrelerinden biri, 2011'de ABD'de kayda geçmişti. "Joplin Hortumu" diye kayda geçen bu olay, şehir merkezini etkilediği için 150'den fazla kişi hayatını kaybetmiş, 8 binden fazla bina hasar almıştı.
ABD dışında kayda geçen en güçlü olaylardan biri ise 2016'da Çin'deydi. Süper hücrelerin sadece ABD’ye özgü olmadığını gösteren bu hava olayında 100'e yakın kişi hayatını kaybetmişti.
2021'de Çekya'da 6 kişinin hayatını kaybettiği olay da Avrupa’nın en güçlülerinden biri olmuştu.
İklim kriziyle ilişkisi var mı?
Bilimsel çalışmalar, iklim krizinin süper hücreleri daha sık, daha şiddetli ve farklı yerlerde ortaya çıkarabileceğini gösteriyor.
İklim krizi sıcaklık ve nemi güçlendiriyor. Atmosfer ısındıkça daha fazla su buharı taşıyor ve süper hücreler için daha fazla “yakıt” oluşuyor.
Avrupa’da yapılan yakın tarihli bir çalışmaya göre küresel sıcaklık 3 derece artarsa süper hücre sayısı da yüzde 10 ila 50 oranında artabilir. Aynı çalışma Orta ve Doğu Avrupa’da artış, bazı bölgelerde ise azalma gösteriyor.