ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran’ın çatışmanın sona erdirilmesine yönelik son önerisinden memnun olmadığı bildirildi. ABD’li bir yetkili, Trump’ın danışmanlarıyla yaptığı toplantı sonrasında İran’ın teklifini olumsuz değerlendirdiğini aktardı. Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales ise ABD’nin basın üzerinden müzakere yapmayacağını ve yönetimin kırmızı çizgiler konusunda net olduğunu söyledi.
ABD medyasında yer alan haberlere göre, İran’ın önerisi savaş sona erene ve Basra Körfezi’ndeki deniz taşımacılığıyla ilgili anlaşmazlıklar çözülene kadar nükleer program konusunun ertelenmesini içeriyor. ABD tarafının ise nükleer müzakerelerin en baştan ele alınması gerektiği görüşünde olduğu ifade edildi. ABD ile İran arasında yürütülen dolaylı görüşmelerde ilerleme sağlanamazken, ABD Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner’in geçen hafta İslamabad’a yapması planlanan ziyaretin iptal edilmesi de sürecin duraksadığına işaret etti.
İRAN’IN AŞAMALI PLANI
Batı medyasına konuşan İranlı yetkililere göre Tahran’ın önerisi sürecin aşamalı ilerlemesini öngörüyor. İlk aşamada savaşın sona ermesi ve ABD’nin saldırmayacağına dair garanti verilmesi isteniyor. Ardından deniz ablukasının kaldırılması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması hedefleniyor. Daha sonraki aşamada ise nükleer program ve diğer başlıkların ele alınması planlanıyor. İran ayrıca uranyum zenginleştirme hakkının tanınmasını talep ediyor.
İran’ın önerisinde Hürmüz Boğazı’ndaki deniz taşımacılığına ilişkin düzenlemelerin ayrı bir başlık olarak ele alınması öngörülürken, Tahran’ın gemilerden “hizmet bedeli” alınmasını gündeme getirdiği belirtildi. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), uluslararası geçişlerde böyle bir ücretin yasal dayanağı bulunmadığını açıkladı.
Uydu verileri ve gemi takip analizlerine göre son günlerde İran petrol taşımacılığında ciddi düşüş yaşandığı ve bazı tankerlerin geri dönmek zorunda kaldığı aktarıldı. Savaşın devam etmesi ve deniz taşımacılığındaki aksaklıklar nedeniyle petrol fiyatlarında artış görüldü. Avrupalı analistler, özellikle Hürmüz Boğazı’ndan geçen ham petrol akışındaki kısıtlamaların piyasalarda belirsizlik yarattığını ifade etti.
Uluslararası Para Fonu (IMF), İran ekonomisinin bu yıl yüzde 6,1 daralacağını öngörürken, ülkede enflasyonun yaklaşık yüzde 70 seviyesine ulaştığı bildirildi. Yaptırımların enerji ihracatı ve petrol depolama kapasitesi üzerinde baskı oluşturduğu kaydedildi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin hafta içinde İslamabad ve Umman’da temaslarda bulunduğu, ardından Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüştüğü bildirildi. Putin’in görüşmede bölgedeki tüm tarafların çıkarlarının korunması gerektiğini vurguladığı, Arakçi’nin ise İran’ın gücüne ilişkin değerlendirmelerde bulunduğu aktarıldı.