I. Giriş
Macaristan, Orta Avrupa’da, Avusturya, Slovakya, Sırbistan, Romanya, Slovenya ve Hırvatistan’a komşu, hem Türk kültürüne yakınlığı hem de Avrupa’daki merkezi konumuyla son yıllarda popülerliğini giderek arttırmış ülkelerden biridir.
Her yıl pek çok Türk Vatandaşı kimi zaman çalışma ve eğitim, kimi zamansa yalnızca turistik amaçlarla Macaristan’da oturum izni ve vize başvurularında bulunmaktadır. Bilhassa son yıllarda artan vize başvuruları ve red oranları düşünüldüğünde, Schengen Bölgesi’nde vizesiz seyahat etme imkanı ve ikincil bir pasaport herkes tarafından arzulanır hale geldi. Bu nedenle Macaristan’da hem kısa dönem (eğitim, çalışma, ticaret) hem de uzun dönem (Kalıcı oturum, vatandaşlık) oturum izni türleri merak konusu haline gelmiştir.
II. Nitelikli Çalışanlar İçin Oturum ve Çalışma İzni Türleri
2024 yılında, Macaristan göçmenlik hukuku düzenlemelerinde oldukça köklü değişikliklere gidildi. Bunlar arasında birtakım yeni oturum izni türleri eklendi, eskiden mevcut olan bazı türler ise çıkarıldı ya da başvuru şartlarında değiştirildi. Bu oturum izni türlerini “Kısa Dönem” ve “Uzun Dönem” olarak sınıflandırılabiliriz.
Kısa dönem oturum izni türleri, başlangıçta genellikle 1 ila 3 yıl arasında tanınan, sonrasında yenilemeye tabi oturum izni türleridir. Bu oturum izni türleri genellikle Macaristan’da çalışan ya da kendi işini yapan girişimcilere sağlanmaktadır. Yani ortak özellik olarak ya bir ticari işletmenin sahibi/müdürü konumunda olunması ya da bir iş sözleşmesi kapsamında çalışan sıfatıyla başvurulması gerekmektedir.
Misafir Girişimci Kartı (Guest Self Employed Visa)
Misafir girişimci oturum izni türü aşağıdaki koşulları taşımaları kaydıyla bir üçüncü ülke vatandaşına verilebilir:
- Bir ücret karşılığında bağımsız olarak yürütülebilecek faaliyetleri (örneğin, kendi hesabına çalışan bir kişi olarak) sürdürenlere, yani serbest meslek sahiplerine ve
- Bir ticaret şirketinin yöneticisi olarak görev yapmak isteyenlere.
Bu oturum izni türünde yatırımcının kazanç getirici faaliyeti kendi nam ve hesabına yapması gereklidir. Bir şirketin yöneticisi/yürütücü organı konumunda olmayan, iş sözleşmesi altında maaş karşılığında çalışan başvurucular eğer maaşları karşılıyorsa Mavi Kart’a ya da aşağıda bahsedilen Macar Kartı/Ulusal Kartlara başvurabileceklerdir.
Misafir girişimci kartında herhangi bir maaş sınırlaması bulunmamaktadır. İlk olarak en fazla 1 yıllığına düzenlenen bu oturum izni türü başvurucunun işinin/şirketinin devamlılığı boyunca yenilenebilecektir. Fakat önemle bahsetmek gerekir ki, bu oturum izni türünde yenileme başvurusunda bulunulabilmesi için 1 yılda en az 6 ay Macaristan’da bulunma zorunluluğu vardır.
Macar Kartı (Hungarian Card)
Macar Kartı; Mavi Kart ile Misafir Girişimci Kartının özelliklerini bünyesinde taşıyan ve temelinde bir iş sözleşmesine dayanarak;
- Belli bir ücret karşılığında fiilen çalışmak isteyen ya da
- Bir ticaret şirketinin sahibi veya yöneticisi olup bu görevlerinin yanı sıra fiilen çalışma yürüten üçüncü ülke vatandaşlarına verilebilir.
Bu oturum izni türünü diğerlerinden ayıran en önemli özelliği, yalnızca Macaristan Yüksek Öğretim Kurumu’nca yayımlanan yönetmelikte yazılı meslekleri icra edenlerin başvurabiliyor olmasıdır. Mimar, mühendis, bilişim teknolojileri gibi meslek kollarında çalışan ya da kendi işini bu faaliyet alanlarında yürüten başvurucular için Macar Kartı uygun olacaktır. Bu meslek kollarının yanı sıra, antrenörler, yönetmenler, performans sanatçıları, profesyonel sporcular ve oyuncular da bu oturum iznine başvurabileceklerdir.
Başlangıçta 3 yıllığına düzenlenen bu oturum izni türüne, 3’er yıl aralıklarla yenileme başvurusunda bulunulabilmektedir.
Misafir Girişimci Oturum İzni türünden farklı olarak Macar Kartında bir ticaret şirketinin yalnızca yöneticisi konumunda olmak yeterli olmamakta, başvurucunun bu şirketin faaliyetinde aktif faaliyet göstermesi beklenmektedir. Bu oturum izni türünde de geçmişe dönük olarak 1 yıl içerisinde en az 6 ayın Macaristan’da geçirilmiş olması aranmaktadır.
Ulusal Kart (National Card)
Macar Ulusal Kartı, Macaristan Göçmenlik İdaresi tarafından listelenmiş (Bosna-Hersek, Kuzey Makedonya Cumhuriyeti, Belarus Cumhuriyeti, Moldova, Karadağ Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Sırbistan veya Ukrayna) ülke vatandaşlarının başvurabildiği bir oturum izni türüdür.
Başvuru için;
- Bir iş sözleşmesi uyarınca bir başkasının yönetimi ve/veya denetimi altında bir ücret karşılığında çalışmak ya da
- Bir ticaret şirketinin sahibi veya yöneticisi olup bu sıfatından doğan idari görevlerine ek olarak işletme bünyesinde fiilen çalışma yürütülmesi gereklidir.
İlk olarak 2 yıllığına düzenlenen bu oturum izni türü, şirket veya faaliyet devam ettikçe 3’er yıllık aralıklarla yenilenebilmektedir. Bu oturum izni türünde de geçmişe dönük olarak 1 yıl içerisinde en az 6 ayın Macaristan’da geçirilmiş olması aranmaktadır.
Beyaz Kart (Dijital Göçebe) Oturum İzni
Macaristan Beyaz Kartı, ya da yaygın bilinen ismiyle Dijital Göçebe Vizesi, Macaristan dışında elde edilen gelirin, son 6 ay için ayda 3000 Eurodan fazla olan kişilerin başvurabileceği bir oturum izni türüdür.
Burada önemli olan husus, kazanç elde edilen iş veya şirketin Macaristan dışında olması, aktivitelerin Macaristan’dan “uzaktan” (remotely) yürütülmesidir.
Başlangıçta 1 yıllığına verilen bu oturum izni türü en fazla 1 yıl daha olmak üzere uzatılabilir. Aile birleşimin mümkün olmadığı bu oturum izni türü daha çok bilişim teknolojileri (IT) alanında çalışan girişimcilerin tercih ettiği kısa süreli bir oturum izni türüdür.
3. Kalıcı Oturum ve Vatandaşlığa Giden Süreç
Yukarıda anılan oturum izni türlerinin hiçbiri başvurucuya Macaristan’da kalıcı oturum izni imkanı tanımamaktadır. Kural olarak Macaristan’da kalıcı oturum iznine başvurulabilmesi için en az 3 yıl boyunca Macaristan’da düzenli yaşanılması, Macarca gerçekleştirilecek bir test ve mülakattan geçilmesi gereklidir. Kalıcı oturum izni kartı 10 yıl geçerliliğe sahip olup her 10 yılda yenilenmesi gereklidir. Ancak yenileme başvurusu öncesi kişinin Macaristan’da ne kadar süre geçirdiği hesaplanmakta ve yine 1 yılda en az 6 ay bulunulmadığı halde yenileme başvurusu reddedilmektedir.
Macaristan vatandaşlık başvurusu ise en az 8 yıl düzenli Macaristan’da yaşamanın ardından, Macarca yazılı ve sözlü mülakat ardından edinilebilmektedir. Macaristan vatandaşı bir eş veya müşterek çocuğun olması hallerinde bu süre 5 yıl olmaktadır.
4. Sonuç
Macaristan özellikle son yıllarda göçmenlik yasalarında yaptığı değişikliklerle birlikte, Avrupa’da yaşamak ve çalışmak isteyenler için pek çok farklı başvuru şartına tabi oturum izni seçenekleri sunmaya başladı. Ulusal Kart, Macar Kartı, Beyaz Kart, Misafir Girişimci Kartı ve Mavi Kart gibi seçenekler nitelikli iş gücü ve profesyonelleri ülkeye çekmeyi amaçlarken, Schengen Bölgesinde vizesiz seyahat, ikincil bir oturum ve vatandaşlık imkanı sağlamasıyla da oldukça cazip hale gelmekte.
Fakat yukarıda da ifade edildiği üzere her bir oturum izni türünün kendi içinde pek çok şart ve kriter barındırdığı, bu kriterlere uygun başvuru olmadığı hallerde reddedilmesinin olası olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca oturum izni edinilmesinin ardından yenileme, kalıcı oturum ve vatandaşlık başvuruları adım adım incelikle takip edilmesi gereken süreçlerin başında gelmektedir.
Ayrıca yukarıda bahsedilen tüm oturum izni türleri ve vatandaşlık başvurularında, başvurucunun Macaristan’da bir adres göstermesi, sağlık harcamalarını karşılayacak sigorta ya da maddi birikimlerinin olması, temiz bir adli sicile sahip olması gibi ek şartlar aranmaktadır.