Uluslararası Af Örgütü, dünyanın en kapsamlı insan hakları raporunu Londra’da düzenlenen bir lansmanla kamuoyuna duyurdu. 144 ülkenin değerlendirildiği 406 sayfalık raporda, özellikle ABD, İsrail ve Rusya’nın etkisiyle 2025 yılına uluslararası hukuka yönelik saldırgan girişimlerin damga vurduğu belirtildi.
Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnès Callamard, yayımlanan rapora ilişkin yaptığı açıklamada dünyanın tehlikeli bir dönemin eşiğinde olduğu uyarısında bulundu. Callamard, “İnsanlık, ulus ötesi hak karşıtı hareketler ile hukuksuz savaşlarla ve açıkça ekonomik şantajla egemenliğini dayatmaya kararlı olan yırtıcı devletlerin saldırıları altında” ifadelerini kullandı. Callamard, en güçlü aktörlerin kontrol ve kâr amacıyla uluslararası kural esaslı düzenin temellerine saldırdığını, Orta Doğu'daki çatışmaların bu kural tanımazlığın bir sonucu olduğunu kaydetti.
ULUSLARARASI HUKUKA YÖNELİK SALDIRILAR
Raporda yer alan tespitlere göre, İsrail'in Ekim 2025’teki ateşkes anlaşmasına rağmen Gazze’de eylemlerine devam ettiği bildirildi. 2025 yılında Gazze’de 26 bin 791 Filistinlinin hayatını kaybettiği, 64 bin 65 kişinin ise yaralandığı kaydedildi. Bölgede 2009 yılından bu yana en yüksek yıkım ve zorla tahliye sayılarının rapor edildiği belirtilirken, İsrail'in Lübnan, İran, Katar, Suriye ve Yemen’de de askeri saldırılar düzenlediği vurgulandı.
ABD, İsrail ve Rusya'nın Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) gibi hesap verebilirlik mekanizmalarını zayıflatmaya yönelik adımlar attığı ifade edildi. Trump yönetiminin UCM çalışanlarına yaptırım uyguladığı, Rusya mahkemelerinin ise UCM yetkilileri hakkında yakalama kararları çıkardığı bilgisi verildi. Birçok devletin Roma Statüsü ile misket bombalarını ve anti-personel mayınlarını yasaklayan sözleşmelerden çekildiği veya çekilme niyetini açıkladığı aktarıldı.
BÖLGESEL ÇATIŞMALAR VE HAK İHLALLERİ
Dünyanın farklı bölgelerindeki hak ihlallerine de değinilen raporda, Rusya'nın Ukrayna’daki sivil altyapıya yönelik saldırılarını yoğunlaştırdığı belirtildi. Myanmar ordusunun köylere hava saldırıları düzenlediği, Birleşik Arap Emirlikleri'nin Sudan’daki Hızlı Destek Kuvvetleri’ne silah sağladığı ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde M23 silahlı grubunun Ruanda desteğiyle sivil ölümlerine yol açtığı kaydedildi. Brezilya’da ise polisin yoksul mahallelerde düzenlediği operasyonlarda 120’den fazla kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.
Raporda ayrıca Afganistan'da Taliban'ın kadınlara yönelik kısıtlamalarını artırdığı, İran'da ise Ocak 2026'da protestoculara yönelik şiddetli baskıların yaşandığı ifade edildi. Türkiye bölümünde ise İstanbul Büyükşehir Belediye (İBB) Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınmasının ardından düzenlenen protestolarda yüzlerce kişinin gözaltına alındığı ve İmamoğlu'nun siyasi güdümlü bir davada yargılandığı belirtildi.
TEKNOLOJİ DESTEKLİ BASKI VE KÜRESEL DİRENİŞ
Birçok hükümetin ifade özgürlüğünü kısıtlamak amacıyla casus yazılımlar ve yapay zekâ destekli gözetim araçları kullandığı vurgulandı. ABD'nin yabancı öğrencileri takip etmek için, Kenya'nın ise gençlik protestolarını bastırmak için bu teknolojilere başvurduğu kaydedildi. Öte yandan, ABD, Kanada, Almanya ve Birleşik Krallık'ın insani yardım bütçelerinde kesintiye giderken askeri harcamalarını artırdığı bildirildi.
Raporun sonuç bölümünde, baskılara karşı küresel direnişin arttığına dikkat çekildi. 2025 yılından itibaren Gen Z protestolarının onlarca ülkeye yayıldığı, Avrupa'daki liman işçilerinin İsrail'e giden silah sevkiyatlarını durdurmaya çalıştığı ifade edildi. Bazı devletlerin İsrail'i uluslararası hukuk ihlallerinden sorumlu tutmak amacıyla hukuki girişimlere katkı sunduğu ve BM bünyesinde yeni soruşturma mekanizmalarının kurulduğu bilgisi paylaşıldı.