Kocaeli Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstriyel İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi  Prof. Dr. Aziz Çelik, sosyal medya hesabından asgari ücretin enflasyonu arttırdığına ilişkin değerlendirmelerin yanlış olduğunu ifade etti. Çelik, "Asgari ücretin enflasyonu artırdığına ilişkin ampirik veri yok!" dedi. 

Prof. Dr. Aziz Çelik asgari ücretle ilgili yazısında çarpıcı tespitlerde bulundu:

"Asgari ücret artışının enflasyonu etkileyeceğini reddetmek bilim dışıdır"  deniyor. Hükümet asgari ücrete enflasyonu artırır diye zam yapmıyor.

Merkez Bankası da dezenflasyon programı için asgari ücrete yılda iki kez zam yapılmasına karşı çıkıyor.

Oysa asgari ücret artışı Türkiye son 20 yıldır enflasyona yol açmadı! Türkiye'de asgari ücret artışının enflasyona yol açtığı, enflasyonun nedeni olduğu iddiası bilimsel ve ampirik olarak doğru değildir!

Asgari ücretin enflasyona yol açtığına ilişkin bilimsel olmayan iddialara verilerle yanıt vermeye çalışacağım.

Reel asgari ücret artışları enflasyonu artırmadı!

Türkiye’de 2003-2023 arası dönemde asgari ücrete bazı yıllar reel olarak yüksek oranlı zamlar yapıldı (2004, 2016, 2019 ve 2023 gibi).

Örneğin 2004 yılında bir önceki yılın (2003) enflasyonu yüzde 18,4 iken net asgari ücrete yüzde 37,5 oranında zam yapıldı. Peki asgari ücrete reel olarak yüzde 19 oranda zam yapılan 2004 yılının enflasyonu ne oldu? Yüzde 9,3’e düştü. 2004’teki yüksek oranlı asgari ücret artışı enflasyonu tetiklemedi. Tersine enflasyon ciddi biçimde düştü ve izleyen yıllarda enflasyon genellikle tek haneli seyretti.

2004-2015 arasında yüksek oranlı olmasa da asgari ücret artışları genellikle resmi enflasyondan yüksek seyretti. Ancak bu durum da enflasyonu tetiklemedi.

2012’de asgari ücrete yüzde net 11,8 oranında zam yapıldı. Bir önceki yılın (2011) enflasyonu yüzde 10,5’ti. 2012’de enflasyon yüzde 6,2’ye geriledi (Bakınız grafik).

2016’da asgari ücrete en yüksek reel artışlardan biri yapıldı. 2015 enflasyonu yüzde 8,8 iken 2016 yılı asgari ücreti net yüzde 33 oranında arttı. Reel artış 24 puandı. Ancak bu yüksek reel artışa rağmen 2016 yılı enflasyonu yüzde 8,5’e geriledi.

Grafik: 2003-2023 Döneminde Yıllık Asgari ücret Artış Oranları ve TÜFE

2019 yılında 2018 enflasyonu 20,3 iken asgari ücrete 26,1 oranında zam yapıldı. Enflasyon yüzde 11,8’e düştü (Bakınız grafik).

2021 yılında ise asgari ücret reel olarak düşürüldü. Buna rağmen enflasyon arttı. 2022 ve 2023 yıllarında da reel asgari ücret artışlarına rağmen asgari ücretle enflasyon arasında asgari ücretten kaymaklı bir ilişki veya nedensellik gözlenmedi.

Asgari ücretle enflasyon arasında nedensellik ilişkisi yok

Sosyal bilimlerde iki değişken arasında bir ilişki ve paralellik görülmesi için bunun belirli bir süre tekrar etmesi gerekir. Nedensellik olması için ise sadece paralellik yetmez aradaki ilişkinin ampirik olarak da kanıtlanması gerekir.

Türkiye’de asgari ücret artışı ile enflasyon arasında bir ilişkinden, daha doğrusu ücretlerin enflasyon üzerinde etkisinden söz etmek mümkün olmadığı gibi nedensellikten söz etmez adeta imkansızdır.

20 yıllık AKP döneminde zaman zaman görece yüksek reel asgari ücret artışları söz konusu olmasına rağmen bunların enflasyonu tırmandırdığını ampirik olarak söylemek mümkün değildir. Dahası yüksek düzeydeki asgari ücrete artışlarının olduğu bazı yıllarda enflasyonda düşüş gibi iddianın tam tersi durumlar da söz konusudur.

Elbette buradan hareketle asgari ücret artışının enflasyonu düşürdüğünü iddia etmeyeceğim ama tersini iddia edenler Türkiye’de asgari ücret artışını enflasyonu tetiklediğini ampirik olarak kanıtlamak zorundadır.

Asgari ücretle enflasyon arasında asgari ücretin enflasyona yol açması gibi bir ilişki yok ancak tersinini söylemek mümkündür. Yüksek enflasyonun ardından kaçınılmaz olarak yüksek asgari ücret artışları gündeme gelmektedir. Diğer bir ifadeyle asgari ücret artışları enflasyonu değil enflasyon asgari ücreti etkilemektedir.

Bilim değil neoliberal itikad!

Eskimiş neoliberal itikadı bilim diye sunanlar bilimin gereğini yapmalı ve iddialarını ampirik olarak, verilerle kanıtlamalıdır.

Asgari ücret enflasyonu tetiklemedi. Türkiye’nin son 20 yılı bunu söylüyor.

Öte yandan velev ki bazı hal ve şart altında ücret artışları bir miktar enflasyona yol açsın. Enflasyonun diğer sebepleri yanında (özellikle de şirket krları yanında) bunun esamisi okunmaz!

Asgari ücrete zam yapmamanın sebebi kaynak ve para yokluğu değil bölüşüm meselesinde tutulan saftır. Yüksek enflasyon dönemlerinde emek gelirlerini bastırmak sermayeye kaynak aktarma aracıdır.

Öte yandan asgari ücret artmadığında işçier ihtiyaçlarını borçlanarak, faiz ödeyerek karşılıyor. Dolayısıyla asgari ücretin artmaması emekçinin bankalara ve tefecilere peşkeş çekilmesidir.

Temmuz 2024'te asgari ücretin artırılması bir vicdan meselesi değil hukukun, bilimin, sosyal ve ekonomik gerçeklerin gereğidir.