YAPAY ZEKA ENTEGRASYONU VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

Platformun duyurduğu yenilikler arasında kişisel yapay zeka modelleri öne çıkıyor. Buna göre üreticiler, kendi ses ve görüntülerini kopyalayarak dijital içerik üretim süreçlerinde kullanabilecekler. Ayrıca, Google’ın gelişmiş video üretim aracı Veo 3’ün sisteme entegre edilmesiyle birlikte metin komutları aracılığıyla Shorts videoları oluşturulabilecek. Müzik ve oyun alanında da yeni araçlar sunulacağı, basit metin komutlarıyla oyun tasarlama ve farklı müzik türlerini deneme imkanının sağlanacağı bildirildi.

YouTube, yapay zeka kullanımını teşvik ederken aynı zamanda düşük kaliteli içeriklerle mücadele edeceğini belirtti. İnternet terminolojisinde "slop" olarak adlandırılan, insani değer barındırmayan ve otomatik üretilmiş spam içeriklerin yayılmasını engellemek amacıyla mevcut denetim sistemlerinin güncellendiği ifade edildi. Mohan, "tamamen sentetik" içeriklere karşı savaş açtıklarını kaydetti.

Güvenlik ve şeffaflık önlemleri kapsamında, başka bir şahsın yüzünü veya sesini izinsiz şekilde kullanan yapay zeka videolarının otomatik olarak tespit edileceği açıklandı. Yapay zeka ile oluşturulmuş veya üzerinde oynanmış gerçekçi içeriklerin "sentetik" olarak etiketlenmesinin zorunlu hale getirileceği belirtildi. Ayrıca içerik üreticilerine, kendi dijital kimliklerinin başkaları tarafından kullanılmasını yönetebilecekleri teknik araçların sağlanacağı vurgulandı.

YAPAY ZEKA MİMARİSİ VE OTORİTER EĞİLİMLER

Araştırmanın başyazarı Joel Finkelstein, söz konusu durumun sadece bir "yaranma" (sycophancy) sorunu olmadığını vurguladı. Finkelstein, yapay zeka modellerinin hiyerarşi ve tehdit algısı üzerine inşa edilen mimari yapılarının, bu sistemleri yapısal olarak otoriter düşüncelere daha yatkın hale getirebileceğini ifade etti. Söz konusu araştırmanın, özellikle işe alım süreçleri veya güvenlik gibi alanlarda insanları değerlendiren yapay zeka sistemlerinin, kısa süreli etkileşimlerle yanlı hale gelerek tehlikeli kararlar verebileceğine dair ciddi uyarılar barındırdığı kaydedildi.

Konuyla ilgili OpenAI tarafından yapılan açıklamada, ChatGPT'nin varsayılan olarak nesnel olacak şekilde tasarlandığı ancak bir "üretkenlik aracı" olarak kullanıcı talimatlarını takip etmek üzere yapılandırıldığı belirtildi. OpenAI sözcüsü, bir kullanıcının belirli bir yöne doğru baskı yapması durumunda yanıtların o yöne kaymasının beklenen bir durum olduğunu ifade etti. Şirket ayrıca, sistemlerdeki siyasi yanlılığı asgari düzeye indirmek için sürekli çalışma yürütüldüğünü bildirdi.

Söz konusu pilot program çerçevesinde, Utah eyaletindeki hastalar rutin reçete yenileme talepleri için bir "yapay zeka doktoru" üzerinden danışmanlık hizmeti alabilecek. Yetkililer, programın klinik güvenlik protokollerini, hasta deneyimini ve gerçek hayattaki etkinliğini kapsamlı şekilde değerlendireceğini bildirdi. Yapılan açıklamada, bu sistemin önlenebilir hastane ziyaretlerini azaltabileceği, sağlık harcamalarını düşürebileceği ve hastaların tedaviye uyumunu artırabileceği vurgulandı.

Doctronic şirketinin kurucu ortağı Dr. Adam Oskowitz, mevcut sistemde birçok hastanın reçete yenilemek için haftalarca doktor randevusu beklemek zorunda kaldığına dikkat çekerek, bu iş birliğini tıbbi hizmetlerde "çığır açan bir olay" olarak nitelendirdi. Oskowitz, yapay zeka sistemlerinin doğru doza karar vermesini sağlayan çok sayıda güvenlik mekanizmasına sahip olduğunu ve bu süreçlerin hekim denetiminden geçtiğini kaydetti. Utah’ın bu alanda öncü olduğunu ifade eden Oskowitz, şirketin Texas, Arizona ve Missouri gibi eyaletlerle de benzer düzenlemeler için görüşmeler yürüttüğünü ve 2026 yılı içerisinde birçok eyalette onay alınmasını beklediklerini dile getirdi.

Uygulama tıp camiasında tartışmaları da beraberinde getirdi. Reçete yenileme kararlarının tamamen bir algoritmaya bırakılmasının riskler taşıyabileceğini belirten Amerikan Tabipler Birliği (AMA) Üst Yöneticisi John Whyte, yapay zekanın tıbbı iyileştirme potansiyeline rağmen hekim katkısı olmadan yürütülen süreçlerin tehlikeli olabileceğini vurguladı. Whyte, hekimlerin denetimi dışındaki tıbbi karar mekanizmalarının hem hastalar hem de sağlık personeli için ciddi güvenlik açıkları oluşturabileceği uyarısında bulundu.

Çin'in siyasi liderliği de yıl içinde yapay zekayı geleceğe yön verecek kritik teknolojiler arasında öncelikli olarak gördüğü mesajını verirken kaynaklarının seferber edilmesi çağrısı yaptı.

"Sputnik anı"

Çinli DeepSeek şirketi, diğer yapay zeka şirketlerine kıyasla düşük maliyet ve sınırlı bilgisayar gücüyle geliştirdiği açık kaynaklı modeli R1'i 20 Ocak'ta piyasaya sürdü.

Yapay zeka modeli, uluslararası testlerde OpenAI'ın ChatGPT, Google'ın Gemini, Anthropic'in Claude ve Meta'nın Llama modelleri gibi ABD'de geliştirilen muadillerine yakın, eşdeğer ve hatta onları aşan performans sergiledi.

Düşük bütçe ve sınırlı bilgisayar gücüyle açık kaynak kodlu bir Büyük Dil Modeli (LLM) geliştiren şirketin, sektörün en büyük geliştiricileriyle rekabet edebilir hale gelmesi, bu alana milyarlarca dolar harcayan teknoloji devlerinin maliyetlerini sorgulatırken, ABD borsalarında teknoloji hisselerinde değer kaybına yol açtı.

Dünya çapında kısa sürede yoğun şekilde kullanılmaya başlanan yapay zeka modeli, uygulama mağazalarında ChatGPT'yi de geride bırakarak en fazla indirilen yapay zeka uygulaması oldu.

Yapay zeka modelinin başarısı, ABD ile Sovyetler Birliği arasında uzay yarışını başlatan gelişme olarak görülen, Sovyet Rusya'nın 1957'de Sputnik uydusunu fırlatmasına benzetilerek, bunun ABD ile Çin arasındaki rekabette yapay zeka alanında yarış başlatacak "Sputnik anı" olduğu yorumu yapıldı.

Üretken yapay zeka ve teknolojideki dönüşüm

ABD merkezli OpenAI'ın 30 Kasım 2022'de piyasaya sürdüğü büyük dil modeline dayanan yapay zeka asistanı ChatGPT, bilgisayar sistemlerinin metin, görüntü, ses gibi farklı büyük veri türlerini işleyerek orijinal içerikler oluşturma kabiliyeti kazandığı "üretken yapay zeka" adı verilen bir evreyi başlattı.

2017'de yayımlanan "Yeni Nesil Yapay Zeka Gelişim Planı"nda bu teknolojiyi ulusal öncelik haline getiren Çin, başlarda büyük veri ve makine öğrenimine dayalı uygulamalar geliştirmeye odaklandı.

Yapay zeka teknolojilerinin temelinde yer alan bilgisayar görüşü teknolojisiyle başta yüz tanıma olmak üzere görüntü, ses ve dil tarama, algılama ve analiz uygulamaları geliştiren SenseTime, Megvii, Yitu, Cloudwalk ve iFlytek gibi şirketler bu dönemde sektöre hakim oldu.

2022'nin sonunda piyasaya sürülen ChatGPT'nin iki ay gibi kısa bir sürede 100 milyon kullanıcıya ulaşarak en çok kullanılan uygulama haline gelmesi yapay zeka teknolojisinde yeni bir evreye girildiğini haber veriyordu.

Çin'in buna ilk tepkisi, tıpkı internetin kontrol edilmesinde olduğu gibi, üretken yapay zekayı bir "içerik" olarak kabul ederek, ChatGPT gibi yabancı kaynaklı yapay zeka uygulamalarının kullanımını yasaklamak oldu. Böylece yerli şirketler uluslararası örneklere yakınsayan modeller geliştirene kadar iç pazarın korunması hedeflendi.

Bu dönemde Çin'in önde gelen teknoloji şirketleri Baidu, Tencent, Alibaba ve Huawei, büyük dil modelleri geliştirerek açığı kapamaya çalışırken Zhipu AI, Moonshot AI, MiniMax, Baichuan, StepFun ve 01.AI gibi üretken yapay zeka uygulamalarına odaklanan start-up şirketleri ortaya çıktı.

ABD ile Çin arasındaki fark kapanıyor

2023 yılında kurulan bir start-up şirketi olan DeepSeek de bu yeni dönemin ürünü bir girişimdi. Liang Vınfıng adında 40 yaşındaki genç bilgisayar mühendisi ve yatırımcı tarafından kurulan şirketin, genç bilgisayar bilimi araştırmacılarından oluşan küçük bir grupla, büyük yatırımlar ve altyapı gerektiren büyük dil modeli çalışmasını başarması, sektörde ezberleri bozan bir gelişme oldu.

DeepSeek’in, yapay zeka eğitiminde bilgisayar gücünü verimli kullanmayı sağlayan yeni yöntemler sayesinde yalnızca yaklaşık 5,6 milyon dolarlık maliyetle yüksek performanslı bir model geliştirmeyi başarması, ABD ve Çin’de teknoloji şirketlerinin devasa harcamalarını sorgulanır hale getirdi.

Öte yandan DeepSeek, yapay zeka alanında takipçi değil öncü olmanın gerektiğini hatırlatarak Çinli şirketlere de ilham kaynağı oldu. Örneğin Çinli teknoloji devi Alibaba da yıl içinde yapay zeka modeli "Qwen"in çok daha ucuza eğitilen ve çok daha yüksek performans gösteren açık kaynaklı versiyonlarını piyasaya sürdü.

Moonshot AI, Zhipu AI ve Minimax gibi start-up şirketleri, yeni nesil modellerini yılın ikinci yarısında piyasaya sürerken sosyal medya ve e-ticaret platformu RedNote, yemek ve paket servis platformu Meituan, elektronik üreticisi Xiaomi gibi mücavir sektörlerde faaliyet gösteren şirketler de kendi açık kaynaklı modellerini geliştirmeye yöneldi.

DeepSeek'in sektörde yarattığı etkinin yapay zeka alanında ABD ile Çin arasındaki 3 yıllık farkı 3 aya indirdiği yorumları yapıldı.

Yapay zeka kullanıcı sayısı iki kattan fazla arttı

Çin'de üretken yapay zeka sistemlerini kullananların sayısının, 2025'in daha ilk yarısında geçen yıla kıyasla iki kattan fazla artış kaydetti.

Çin İnternet Ağı Enformasyon Merkezinin (CNNIC) yayımladığı rapora göre, üretken yapay zeka sistemlerini kullananların sayısı Aralık 2024'te 249 milyon iken Haziran 2025'te 515 milyona ulaştı. Geçen yılın sonunda yüzde 18,8 olan üretken yapay zeka kullanım oranı da yılın ilk 6 ayında yüzde 36,5'e yükseldi.

Raporda, artışın temel sebebinin bu dönemde yapay zeka sistemlerinin mantıksal akıl yürütme kabiliyetlerinin artması ve bu kabiliyetlerin çok sayıda pratik uygulama senaryosuna uyarlanabilmesi olduğu belirtildi.

Ayrıca model geliştirme maliyetlerinin azalması ve yapay zeka şirketlerinin veri yükü ve işlemci ihtiyacı bakımından daha hafif modelleri geliştirerek son kullanıcıların bu teknolojiyle etkileşimini artıran ürünleri piyasaya sürmesinin de artışta etkili olduğu vurgulandı.

Küresel kullanım payı yüzde 30'a çıktı

Çinli şirketlerin dünyadaki muadilleriyle rekabet eden modeller geliştirmesi, kullanıcı sayısını artırmanın yanında ülkenin yapay zeka alanındaki küresel konumunu yeni boyuta taşıdı.

Yapay zeka modellerini değerlendiren OpenRouter'un rapora göre, Çin'de geliştirilen açık kaynaklı büyük dil modelleri 2024 sonunda küresel kullanımın yüzde 1,2'sini oluştururken bu oran 2025'te yüzde 30'a kadar çıktı.

Yapay zeka sistemlerine verilen komutlarda Çince, İngilizceden sonra en yaygın kullanılan ikinci dil oldu.

Çin Enformasyon ve İletişim Teknolojisi Akademisinin (CAICT) verilerine göre, 2024'te 900 milyar yuan (127,5 milyar dolar) olan yerli yapay zeka endüstrisinin hacmi, 2025'te 1,2 trilyon yuanı (170 milyar dolar) aştı.

Yapay zekanın imalat alanında kullanılması da yaygınlaşırken büyük dil modellerine dayalı uygulama senaryolarının payı 2024'te yüzde 19,9 iken 2025'te yüzde 25,9'a yükseldi.

Çip sorunu

Model teknolojisindeki gelişmelere karşın ABD'nin yapay zeka eğitimi için kritik işlemci ve sunucu desteği sağlayan ileri teknoloji çiplerin Çin'e ihracatını kısıtlaması, yapay zeka endüstrisi için sorun olmayı sürdürdü.

ABD'de eski Başkan Joe Biden'ın liderliğindeki hükümet, ulusal güvenliği tehdit edebilecek kilit teknolojilerin transferini önlemeyi, Çin ile rekabet stratejisinin merkezine koymuştu. Washington yönetimi, bu dönemde ABD'li çip üreticisi Nvidia'nın, üretken yapay zeka modellerinin eğitilmesinde kullanılan, bu tür modellere işlemci ve veri depolama kapasitesi sağlayan ileri teknoloji A100, A800, H100 ve H800 çiplerinin Çin'e ihracatını yasaklamıştı.

Nvidia, yasak nedeniyle Çin'e ihraç etmek üzere daha az gelişmiş H20 adını verdiği bir grafik işlemci ünitesi geliştirmiş, 2024 başından itibaren satışlarına başlamıştı.

Bu yılın başında yeniden iktidara gelen ABD Başkan Donald Trump da Biden yönetiminin Çin'e yönelik çip kısıtlamalarını korurken yapay zeka çiplerinin ihracatına ilave kısıtlamalar gertirdi. Trump yönetimi, ABD'li çip üreticisi Nvidia'nın Çin için ürettiği H20 çiplerinin ihracatını durdurdu.

Nvidia'nın patronu Jensen Huang'ın, Çin pazarının kaybedilmesinin şirketin çip üretimindeki küresel liderliğe zarar vereceği uyarısını dikkate alan ABD Başkanı, yıl sonunda veri merkezi ağlarında işlemci olarak kullanılan ileri teknoloji H200 çiplerinin Çin'e satılmasına onay verdi.

Saniyede 15 bin 832 hesaplama yapabilen H200 çipleri halihazırda Çin'e üretilen en gelişmiş çiplerden çok daha üstün performans gösteriyor. Huawei'in gelecek yıl üretimine başlayacağı "Ascend 910C" çipinin saniyede 12 bin 800 hesaplama kapasitesine sahip olacağı belirtiliyor.

Yerli üretim

ABD'nin yapay zeka çiplerine erişimi kısıtlama girişimlerine karşı Çin, bu alanda kendine yeterliliği geliştirmeye yönelik adımlar atıyor, devlet fonları ve teşvik mekanizmalarıyla çip üretimini destekliyor.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ülkeyi yöneten Çin Komünist Partisinin (ÇKP) en yüksek yönetim organı Siyasi Büronun nisan ayında düzenlediği yapay zeka konu çalışma oturumunda, yapay zekanın, yeni bir teknolojik devrime ve endüstriyel dönüşüme öncülük edecek stratejik bir teknoloji olduğunu vurgulayarak bu alanda kendine yeterliliği geliştirmek için ulusal kaynakları seferber etme çağrısında bulundu.

Çin liderinin yapay zekada özellikle "çekirdek teknolojiler" konusunda eksikliğin giderilmesinin gereğini vurgulaması, yerli çip üretiminin desteklenmesine yönelik bir çağrı olarak yorumlandı.

Çinli teknoloji devi Huawei, bu yıl Ascend serisi ileri teknoloji yapay zeka çiplerinin üretimi için 3 yıllık bir yol haritası açıkladı. Şirket, ABD'nin çip yaptırımlarına rağmen ülkenin kendine yeterlilik çabalarında kilit rol oynamaya istekli olduğunu gösterdi.

ABD Ticaret Bakanlığı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS), 13 Mayıs'ta yayımladığı yönergede, Çinli teknoloji şirketi Huawei'in Ascend çiplerinin dünyanın herhangi bir yerinde kullanımının ihracat kontrollerini ihlal sayacağını bildirmişti.

Yerli çip şirketlerinin halka arzına yoğun ilgi

Öte yandan Çin'in "küçük Nvidia'sı" olarak adlandırılan, şirketin eski Çin Genel Müdürü Cang Ciencong'un 2020'de kurduğu Moore Threads şirketi, Şanghay Borsası'ndaki halka arzında 8 milyar yuan (yaklaşık 1,14 milyar dolar) talep toplayarak yılın en büyük halka arzını gerçekleştirdi. Şirketin hissleri 5 Aralık'taki ilk işlem gününde yüzde 425 değer kazandı.

ABD'li çip üreticisi AMD'nin eski Çinli çalışanları tarafından 2020 yılında kurulan yerli bir şirket olan MetaX de Şanghay Borsası'ndaki halka arzında 4,2 milyar yuan (yaklaşık 600 milyon dolar) gelir elde ederken 17 Aralık'taki ilk işlem gününde hisselerinin değeri yüzde 693 arttı.

Çinli yatırımcıların yapay zeka model eğitimi ve genel amaçlı bilişime yönelik çipler üreten bu start-up şirketlere yoğun ilgisi, ülkenin yapay zekada yerli üretim çiplere dayanarak kendine yeterliliğini artırma iradesine güvenin işareti olarak görülüyor.

2025 YAPAY ZEKA ALMANAĞI (1 Ocak - 28 Aralık)

OCAK 2025: Videoda Devrim ve "Operator" Sızıntıları

8 Ocak (CES 2025): NVIDIA, yapay zeka iş yükleri için tasarladığı, son kullanıcıya yönelik RTX 5000 serisi ekran kartlarını tanıttı. Kartların "yerel YZ" (Local AI) performansı endüstri standardı oldu.

15 Ocak: OpenAI, uzun süredir beklenen video üretim modeli Sora'yı genel kullanıma açtı. Hollywood sendikaları ve içerik üreticileri telif hakları konusunda yeni bir tartışma başlattı.

22 Ocak: Çin merkezli DeepSeek, kodlama ve matematik alanında GPT-4o seviyesini yakalayan açık kaynaklı yeni modelini (DeepSeek-V3) duyurdu.

ŞUBAT 2025: Google'ın Karşı Hamlesi

5 Şubat: Google, Gemini 2.0 Ultra modelini resmen erişime açtı. Modelin özellikle "çok modlu" (görüntü, ses, metin aynı anda) algılama yeteneğinin, önceki versiyonlardan %40 daha hızlı olduğu belirtildi.

14 Şubat: Microsoft, Copilot'un "Windows Agent" özelliğini test etmeye başladı. YZ'nin kullanıcı adına dosya açıp, düzenleyip, mail atabildiği bu özellik gizlilik tartışmalarını alevlendirdi.

MART 2025: Claude'un Yükselişi ve Robotik

4 Mart: Anthropic, Claude 3.5 Opus modelini güncelledi. Model, özellikle uzun bağlam penceresi (context window) ve insani nüansları anlama konusunda liderliği kısa süreliğine ele geçirdi.

18 Mart: Robotik şirketi Figure AI, OpenAI ile geliştirdiği ve fabrikalarda çalışmaya başlayan Figure 02 insansı robotunun, insan komutlarını anlık olarak yerine getirdiği yeni demo videolarını paylaştı.

NİSAN 2025: Açık Kaynakta "Llama" Fırtınası

10 Nisan: Meta (Facebook), bugüne kadarki en büyük açık kaynak yapay zeka modeli olan Llama 4'ü yayınladı. 400 milyar parametreli model, araştırmacılar ve girişimciler için ücretsiz olarak sunulunca sektörde kartlar yeniden dağıtıldı.

22 Nisan: Müzik endüstrisi için geliştirilen Suno AI v4, radyolarda çalınan şarkılardan ayırt edilemeyecek kalitede, tam uzunlukta şarkı üretme yeteneğiyle viral oldu. Spotify, YZ üretimi şarkıları etiketleyeceğini duyurdu.

MAYIS 2025: Google I/O ve "Her Şeyi Gören" Asistan

14 Mayıs: Google I/O etkinliğinde, "Project Astra"nın son hali tanıtıldı. Telefon kamerasıyla etrafı izleyen ve "Gözlüğümü nereye koydum?" gibi sorulara yanıt veren gerçek zamanlı asistan Android 16 ile entegre edildi.

28 Mayıs: Elon Musk'ın şirketi xAI, Grok 3 modelini duyurdu. Modelin, X (Twitter) üzerindeki tüm gerçek zamanlı verilerle eğitildiği ve anlık haber takibinde rakiplerini geçtiği iddia edildi.

HAZİRAN 2025: Apple Intelligence ve Siri'nin Dönüşümü

10 Haziran (WWDC 2025): Apple, Siri 2.0'ı tanıttı. "Apple Intelligence" altyapısıyla tamamen yenilenen Siri, ekranda ne olduğunu anlayabilen ve uygulamalar arası işlem yapabilen (Örn: "Şu fotoğraftaki adresi al ve Uber çağır") bir yapıya kavuştu.

25 Haziran: Avrupa Birliği'nin Yapay Zeka Yasası (AI Act) kapsamındaki ilk büyük cezai yaptırımlar ve denetimler yürürlüğe girdi. Bazı ABD'li şirketler, Avrupa'daki özelliklerini sınırlamak zorunda kaldı.

TEMMUZ - AĞUSTOS 2025: Ajanlar (Agents) İş Başında

15 Temmuz: OpenAI, "araştırma önizlemesi" olarak "O-Series" (Reasoning Models) güncellemelerini yayınladı. YZ'nin bilimsel problemleri çözme yeteneğinde doktora seviyesine ulaştığı raporlandı.

8 Ağustos: Dijital sanat platformları (Midjourney, Dall-E), deepfake ve dezenformasyonu engellemek için görsellere görünmez "C2PA" filigranı eklemeyi zorunlu kıldı.

20 Ağustos: Boston Dynamics, yeni Atlas robotunun karmaşık ev işlerini (bulaşık makinesi boşaltma vb.) YZ desteğiyle yaptığı görüntüleri paylaştı.

EYLÜL 2025: Beklenen Büyük Lansman (GPT-5 / Orion)

12 Eylül: OpenAI, kod adı "Orion" olan yeni nesil amiral gemisi modelini (basında GPT-5 olarak anılan) tanıttı. Modelin hata payının %10'un altına düştüğü ve "hafıza" yeteneğinin kişiselleştirilebilir olduğu vurgulandı.

20 Eylül: iPhone 17 serisi satışa çıktı. Cihazlar, internet bağlantısı olmadan (On-device AI) karmaşık YZ işlemlerini yapabilen NPU (Sinirsel İşlem Birimi) ile geldi.

EKİM 2025: Yaratıcı Sektörler ve Sinema

14 Ekim (Adobe MAX): Adobe, Premiere Pro ve Photoshop içerisine tam entegre ettiği Firefly Video modelini yayınladı. Film editörleri, sahnelerdeki nesneleri tek tıkla silip değiştirebilir hale geldi.

30 Ekim: Amazon, Alexa'yı "Anthropic Claude" altyapısıyla yenilediğini ve artık aylık abonelikle "süper akıllı" bir ev asistanı hizmeti vereceğini duyurdu.

KASIM 2025: Donanım ve Çip Savaşları

15 Kasım: NVIDIA, yeni nesil Rubin mimarili YZ çiplerinin seri üretimine başladığını duyurdu. Veri merkezlerinin enerji tüketimi küresel bir çevre sorunu olarak BM gündemine taşındı.

25 Kasım: OpenAI'ın CEO'su Sam Altman, "Yapay Genel Zeka'ya (AGI) hiç olmadığımız kadar yakınız" açıklamasını yaparak teknoloji dünyasında yeni bir spekülasyon dalgası başlattı.

ARALIK 2025: Yılın Özeti ve Gelecek

5 Aralık: Google DeepMind, AlphaFold 4 ile ilaç keşif süreçlerini 10 kattan fazla hızlandırdığını ve ilk kez YZ tarafından tasarlanan bir kanser ilacı adayının klinik deneylere girdiğini açıkladı.

18 Aralık: Türkiye'de yerli Büyük Dil Modeli (LLM) projeleri için TÜBİTAK ve özel sektör işbirliğiyle "Ulusal Yapay Zeka İşlem Merkezi"nin açılışı yapıldı.

28 Aralık (Bugün): Yılın son günlerinde teknoloji basını, 2026'nın "Fiziksel YZ" (Robotlar ve Giyilebilir Teknolojiler) yılı olacağını konuşuyor. Yapay zeka artık ekrandan çıkıp fiziksel dünyaya inmeye hazırlanıyor.

2025'te Öne Çıkan 5 Yapay Zeka Aracı

2025 yılı, sadece "sohbet eden" botların değil, "iş yapan" (agentic) asistanların yılı oldu. İşte bu yıl hayatımıza tam anlamıyla giren ve en çok ses getiren 5 teknoloji:

1. OpenAI "Operator" (GPT-Orion)

• Ne İşe Yarıyor? Artık sadece metin yazmıyor; bilgisayarınızı sizin yerinize kullanıyor. Uçak bileti almaktan, Excel tablolarını analiz edip e-posta atmaya kadar karmaşık görevleri otonom olarak tamamlıyor.
• 2025 Farkı: "Sohbet arkadaşı" olmaktan çıkıp, yetkili bir "dijital sekretere" dönüştü.

2. Google Gemini 2.0 (Project Astra)

• Ne İşe Yarıyor? Gerçek zamanlı ve çok modlu (görme, duyma, konuşma) asistan. Telefon kamerasını bir odaya tuttuğunuzda kayıp anahtarınızı bulabiliyor veya bozuk bir cihazın nasıl tamir edileceğini canlı olarak anlatıyor.
• 2025 Farkı: Gecikme süresi (latency) neredeyse sıfıra indi, insanla konuşur gibi akıcı.

3. OpenAI Sora (Genel Erişim Versiyonu)

• Ne İşe Yarıyor? Metin komutlarından 1 dakikaya kadar hiper-gerçekçi, sesli videolar üretiyor. Reklamcılık ve sosyal medya içerik üretiminin standardı haline geldi.
• 2025 Farkı: Ocak ayında halka açılmasıyla "stok video" kavramını bitirme noktasına getirdi.

4. Claude 3.5 Opus (Anthropic)

• Ne İşe Yarıyor? Kodlama, akademik araştırma ve uzun doküman analizi.
• 2025 Farkı: Geniş "bağlam penceresi" ve insani nüansları anlama yeteneğiyle, yazılımcıların ve yazarların 2025'te en çok güvendiği, "halüsinasyon görmeyen" model oldu.

5. Apple Intelligence (Siri 2.0)

• Ne İşe Yarıyor? iPhone ve Mac ekosisteminde kişisel verilerinizi (mailler, mesajlar, takvim) gizlilik içinde işleyip bağlam kurabilen kişisel asistan.
• 2025 Farkı: "Bunu kim göndermişti?" sorusuna uygulamalar arasında gezinerek cevap verebilen ilk gerçek "cihaz içi" (on-device) yapay zeka deneyimini sundu.

Marcus, sinir ağları ile klasik yaklaşımların birleşimi olan "Nöro-sembolik Yapay Zeka"nın yükselişe geçtiğini belirtirken, 2026 yılı için şu 6 kritik tahminde bulundu:

1. Yapay Genel Zeka (AGI) 2026 veya 2027'de Gelmeyecek: Marcus'a göre bu konuda artık pek çok kişi hemfikir. Sadece birkaç ay önce durum farklıyken, İlya Sutskever ve Rich Sutton gibi önemli isimlerin endişelerini dile getirmesiyle sektördeki hava tamamen değişti.

2. İnsansı Robotlar (Optimus ve Figure) Ürün Değil, Sadece Demo Olacak: Elon Musk'ın Optimus'u ve Figure gibi ev robotları, laboratuvar demolarından öteye gidemeyecek. Erken prototipler üzerine yapılan incelemelerin "yıkıcı" derecede kötü olduğunu belirten Marcus, Rodney Brooks'un da sıkça söylediği gibi, bu robotları insanların evlerinde çalıştırmanın çok ama çok zor olacağını öngörüyor.

3. Üretken Yapay Zeka Yarışında Tek Bir Lider Olmayacak: Hiçbir ülke, "Üretken Yapay Zeka" (GenAI) yarışında belirleyici ve kesin bir liderliği ele geçiremeyecek.

4. Yeni Yaklaşımlar Yükselecek: Mevcut modellerin tıkanmasıyla birlikte, "Dünya Modelleri" ve "Nöro-sembolik Yapay Zeka" gibi yeni yaklaşımlar üzerindeki çalışmalar hız kazanacak.

5. 2025 "Zirve Balon" Yılı Olarak Anılacak: Wall Street'in Üretken Yapay Zeka'ya olan güvenini kaybetmeye başladığı an olarak tarihe geçecek. Değerlemeler düşüşe geçmeden önce bir miktar daha artabilir ancak geriye dönüp bakıldığında, Eylül başındaki Oracle çılgınlığı ve sonrasında yaşananlar "sonun başlangıcı" olarak görülecek.

6. Tepkiler Artacak, Trump Mesafe Koyabilir: Üretken Yapay Zeka'ya ve radikal deregülasyona (kuralsızlaştırma) karşı toplumsal tepki büyüyecek. Yapay zeka ilk kez ara seçimlerde bir seçim malzemesi haline gelecek. Oluşan bu tepkiler nedeniyle Donald Trump bile zamanla yapay zeka konusundan uzaklaşabilir.

Marcus, raporunu bir "tahmin üzerine tahmin" ile bitiriyor: Bu yılki öngörülerinin geçen yılkiler kadar nokta atışı olmayabileceğini, çünkü alanın artık "Sürekli Büyük Dil Modelleri" ve "Yapay Genel Zeka kapıda" şeklindeki durgun ve gerçekçi olmayan havadan sıyrıldığını belirtiyor. Sektörün daha akışkan, daha gerçekçi ve yeniliklere daha açık bir hale geldiğini ifade eden Marcus, gerçek ilerlemenin ancak bu şekilde sağlanabileceğini savunuyor.

KRİTİK TEKNOLOJİ ALANLARINDA İŞBİRLİĞİ

"Pax Silica" girişimi, katılımcı ülkeler arasında kritik mineraller, enerji, yapay zeka altyapısı, lojistik, ileri imalat ve yarı iletkenler alanlarında ortak çalışmalar yürütülmesini öngörüyor. Girişim, bu alanlarda güvenilir ve dayanıklı tedarik zincirleri oluşturmayı amaçlıyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı, girişimin resmi olarak başkent Washington'da düzenlenecek bir zirvede imzalanacak "Pax Silica Bildirisi" ile hayata geçirileceğini duyurdu. Zirvede, katılımcı ülkelerin temsilcilerinin bir araya gelerek işbirliğinin detaylarını görüşmesi bekleniyor.

Uluslararası Af Örgütü’nün son üç yıldır bu alandaki araştırmalarından ve önemli ortaklarıyla işbirliğinden öğrendiklerine dayanan kılavuzda, şeffaf olmayan yapay zekâ sistemlerini ve bunların yol açtığı insan hakları ihlallerini araştırmak için gerekli araçlar ve pratik şemalar sunuluyor. Ayrıca kampanya, stratejik iletişim, savunuculuk veya stratejik davalar aracılığıyla değişim ve hesap verebilirlik talep ederek, bu suistimal içeren sistemlere son verilmesi hedefiyle çalışanlar için kapsamlı taktikler de ortaya konuluyor.

Kitlesel gözetimi kolaylaştırıyor, sosyal koruma hakkımıza zarar veriyor

Uluslararası Af Örgütü Teknoloji Birimi Program Direktörü Damini Satija, “Bu sistemler kitlesel gözetimi kolaylaştırıyor, sosyal koruma hakkımıza zarar veriyor, barışçıl protesto özgürlüğümüzü kısıtlıyor ve toplum genelinde dışlamayı, ayrımcılığı ve önyargıları kalıcılaştırıyor” diyerek, şunları kaydetti:

“Kamu hizmetlerinin sağlanmasında yapay zekâ kullanımının sözde yararlarıyla ilgili gitgide artan, doğruluğu kontrol edilmemiş iddialar ve denemeler düşünüldüğünde, bu sorunun bugün her zamankinden daha acil olduğu anlaşılacaktır. Devlet aktörleri, yapay zekâ geliştirme ve altyapılarına yönelik devasa yatırımları destekliyor ve şirketlere, günümüzdeki ve gelecekteki insan hakları etkilerinden bağımsız olarak kendi dar çıkarlarını gütmeleri konusunda serbestlik sağlıyor.

Biz bu kılavuz aracılığıyla, bilgiyi demokratikleştirmeyi ve sivil toplum örgütlerine, araştırmacılara, gazetecilere ve etkilenen kişilere bu sistemleri ve bunları üreten endüstrileri açığa çıkarma, hesap verebilirlik talep etme ve bu teknolojilerin kolaylaştırdığı suistimallere son verme olanağı sunmayı amaçlıyoruz. Zararlı yapay zekâ sistemlerini araştırmak ve hesap verebilirliği sağlamak için kolektif güç oluşturmamız, devletlerin ve şirketlerin kötüye kullanımlarına karşı çıkmak ve yapay zekâya aşırı yatırım yapılan bu dönemde gerekli adımları atmak için kritik önem taşıyor.”

İşgal Altındaki Filistin Toprağı da dahil dokuz ülkedeki çalışmalara dayanıyor

Kılavuz, Uluslararası Af Örgütü’nün Danimarka, İsveç, Sırbistan, Fransa, Hindistan, Birleşik Krallık, İşgal Altındaki Filistin Toprağı, Amerika Birleşik Devletleri ve Hollanda’da yürüttüğü araştırmalara, kampanyalara, medya ve savunuculuk çalışmalarına dayanıyor.

Kılavuzun dayandığı çok sayıda vaka çalışmasından biri de, Uluslararası Af Örgütü’nün Danimarka’nın refah sistemi üzerine araştırması. Çalışma, Danimarka sosyal yardım kurumu Udbetaling Danmark’ın yapay zekâ destekli refah sisteminin kitlesel gözetimi körüklediğini ve sosyal yardımdan haksız yararlanma soruşturmalarında kişileri tespit etmek için yapay zekâ araçlarını kullanarak engellilere, düşük gelirli kişilere, göçmenlere, mültecilere ve ırksal temelde ötekileştirilen gruplara karşı ayrımcılık riskleri oluşturduğunu ortaya çıkardı. Özellikle etik ve sorumlu yapay zekâ alanında ve denetim yöntemlerinde insan hakları hukukunun eksikliği göz önüne alındığında, kılavuz insan hakları hukukunu, algoritmik sorumluluk çalışmasının kritik düzeyde değerli bir bileşeni olarak konumlandırıyor.

Öte yandan Uluslararası Af Örgütü’nün devam eden Ban the Scan (Gözetleme Yasaklansın) kampanyası, yüz tanıma teknolojilerinin kullanımının yasaklanması çağrısı yapıyor. Kampanya, İşgal Altındaki Filistin Toprağı, New York ve Haydarabad’da gerçekleştirilen araştırma ve savunuculuk çalışmalarına dayanıyor.

Bu hamle, sektörün tartışmasız lideri Nvidia'ya karşı güçlü bir alternatif oluşturma çabası olarak yorumlandı.

Yüzde 40 Daha Fazla Enerji Tasarrufu

Amazon'dan yapılan açıklamada, Trainium3'ün teknik kapasitesine dair dikkat çeken veriler paylaşıldı. Yeni çipin, gelişmiş tasarım yenilikleri ve optimize edilmiş veri akışı sayesinde darboğazları ortadan kaldırdığı belirtildi.

En çarpıcı gelişme ise enerji verimliliğinde yaşandı. Trainium3'ün önceki nesillere kıyasla yüzde 40 daha iyi enerji verimliliği sunduğu açıklandı. Bu özelliğin, veri merkezlerinin çevresel etkisini azaltırken şirketlere daha uygun maliyetli bir yapay zeka altyapısı sunacağı vurgulandı.

Gelecek Planı: Trainium4 ve Nvidia Teknolojisi

Amazon, mevcut rekabete rağmen Nvidia teknolojileriyle uyumlu çalışmaya da devam edecek. Açıklamada, şirketin şimdiden "Trainium4" üzerinde çalıştığı duyuruldu. Geliştirilmekte olan bu yeni çipin, Nvidia'nın yüksek hızlı çip bağlantı teknolojisi NVLink Fusion'ı destekleyecek şekilde tasarlandığı ifade edildi.

Çip Pazarında Rekabet Kızışıyor

Amazon'un Trainium3 hamlesi, teknoloji kulislerinde Nvidia'nın domine ettiği yapay zeka çip pazarındaki dengeleri değiştirebilecek bir adım olarak görülüyor. Amazon, kendi çiplerini üreterek hem maliyetleri düşürmeyi hem de dışa bağımlılığı azaltmayı hedefliyor.

“YENİ BİR EŞİTSİZLİK DÖNEMİNİN HABERCİSİ”

UNDP Asya Pasifik Bölge Bürosu Başekonomisti Philip Schellekens, Cenevre’de düzenlenen basın toplantısında konuyla ilgili değerlendirmelerde bulundu. Schellekens, “Son 50 yılda sağlanan yakınlaşmanın ardından, yapay zekanın ülkeler arasında eşitsizliğin arttığı yeni bir dönemin habercisi olduğunu düşünüyoruz” ifadelerini kullandı.

Schellekens, yoksul ülkelerin yapay zeka alanında geride kalmasının, zamanla zengin ülkeleri de olumsuz etkileyeceğini vurguladı. “Eşitsizlik artmaya devam ederse, bunun güvenlik gündemi ve kayıt dışı göç gibi alanlardaki yansımaları da çok daha ürkütücü hale gelecektir” dedi.

Raporda, ticaret, teknoloji ve kalkınmanın son yıllarda ülkeler arasındaki farkların kapanmasına yardımcı olduğu, gelir, sağlık ve eğitim alanlarında önemli kazanımlar sağlandığı kaydedildi. Ancak bu kazanımların şu anda azalmakta olduğu ve yapay zeka nedeniyle gelecekte tamamen sona erebileceği ifade edildi. UNDP, bu olumsuz etkinin sınırlandırılması için acilen politika tedbirleri alınması çağrısı yaptı.

Beyaz Saray'ın yaptığı açıklamada, Genesis Mission'ın ABD Enerji Bakanı'na, ulusal laboratuvarların kapasitesini kullanarak "ülkenin en parlak beyinlerini, en güçlü bilgisayarlarını ve geniş bilimsel veri kaynaklarını" ortak bir araştırma ekosisteminde bir araya getirme görevi verdiği belirtildi.

YAPAY ZEKA İLE ARAŞTIRMA DEVRİMİ

Açıklamada, kararname ile Enerji Bakanlığı'na kapalı devre bir yapay zeka deney platformu oluşturması talimatı verildiği kaydedildi. Genesis Mission'ın desteklenmesi için akademi ve özel sektörle işbirliği yapılacağı vurgulandı.

Girişimin öncelikli odak alanları arasında biyoteknoloji, kritik malzemeler, nükleer fisyon ve füzyon enerjisi, uzay araştırmaları, kuantum bilgi bilimi ile yarı iletkenler ve mikroelektronik gibi konuların yer aldığı bildirildi.

Trump yönetiminin Genesis Mission ile gelecek 10 yılda federal araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin verimliliği ile etkisini artırmayı hedeflediği ifade edildi. Açıklamada, yapay zekanın bilimsel bir araç olarak kullanılmasının araştırma süreçlerinde devrim yaratacağı belirtildi.

Genesis Mission'ın ABD'nin yapay zeka yarışında öne geçmesi ve bu konumunu koruması için bir platform oluşturacağı kaydedildi. Trump'ın insanlığın refahı, ekonomik rekabet gücü ve ulusal güvenlik açısından "ABD'nin yapay zeka alanındaki küresel hakimiyetine" öncelik vermeye devam ettiği vurgulanan açıklamada, bu kapsamda ocak ayından bu yana yapılan çalışmalardan da bahsedildi.

Eylül 2023'te İspanya'nın güneyindeki Badajoz iline bağlı Almendralejo'da reşit olmayan bir erkek çocuk, kızların gerçek yüzlerini yapay zekayla oluşturulmuş çıplak vücut görüntüleriyle ilişkilendirerek sosyal ağlar üzerinden paylaştı. Söz konusu görsellerin bazı cinsel içerikli internet sitelerinde de yayımlandığı bildirildi.

SAVCILIK VE MAHKEME SÜRECİ

AEPD'nin iki yıl süren soruşturmasında, kızların rızası alınmadan bir mesajlaşma grubu aracılığıyla paylaşılan görüntülerin yasa dışı yayılmasından sorumlu olduğu iddia edilen kişiler tespit edildi. Görüntüleri yaymaktan sorumlu tutulan 15 çocuk, denetimli serbestlik kapsamında Badajoz Çocuk Mahkemesi'nde "pornografi ve ahlaki bütünlüğe aykırı davranış" suçlarından sorumlu bulundu.

Mahkeme, sorumlu tutulan çocuklar için bir yıl süreyle duygusal ve cinsel eğitim ile bilgi ve iletişim teknolojilerinin sorumlu kullanımı, eşitlik ve toplumsal cinsiyet konularında farkındalık eğitimi verilmesine karar verdi.

İspanyol basınında yer alan haberlere göre, AEPD'nin bu para cezası yapay zeka ile cinsel içerik üretimi ve yayımı bağlamında Avrupa Birliği ülkelerinde uygulanan ilk idari yaptırım olarak değerlendirildi.

Bilim insanları çalışmada, yapay zekanın alt dallarından olan "doğal dil işleme" ve "makine öğrenimi" alanlarının önde gelen konferanslarından alınan 445 değerlendirme testini sistematik olarak inceledi.

İncelemeler sonucunda, testlerin neredeyse hepsinin "sonuçların geçerliliğini zedeleyebilecek" kusurlara sahip olduğu sonucuna ulaşıldı.

Çalışmanın baş yazarı, Oxford İnternet Enstitüsünden Andrew Bean, çalışmaya ilişkin Guardian'a yaptığı açıklamada, kullanılan bu testlerin büyük teknoloji şirketleri tarafından piyasaya sürülen son yapay zeka modellerinin değerlendirilmesinde kullanıldığını söyledi.

Bean, değerlendirme testlerinin yapay zekayla ilgili tüm iddiaların temelini oluşturduğuna vurgu yaparak ortak tanımlar ve sağlıklı ölçümler olmadan modellerin gerçekten gelişip gelişmediğini anlamanın zorlaştığını kaydetti.

Eği̇ti̇mde yapay zekâ desteği̇ başliyor

Gemini Pro'nun ücretsiz planı, öğrencilere akademik projelerden araştırmalara, kodlamadan içerik üretimine kadar geniş bir alanda çözümler sunuyor. Açıklamaya göre Gemini Pro, öğrencilere metin yazma, veri analizi, kodlama, görsel üretimi ve ödev hazırlama gibi konularda akıllı çözümler sağlıyor. Bu sayede öğrencilerin projelerinde hem zamandan tasarruf etmeleri hem de daha yaratıcı sonuçlar elde etmeleri hedefleniyor.

Ki̇mler başvurabi̇li̇r, şartlar neler?

Kampanyadan yararlanmak isteyen öğrenciler için belirlenen şartlar şunlardır: Kişinin 18 yaşını doldurmuş olması ve başvuru sahibinin Türkiye’de bir üniversitede öğrenci olması gerekiyor. Başvuru yapmak için öğrencilerin kendi Google hesaplarıyla giriş yaparak kayıt oluşturmaları yeterli oluyor. Kayıt işlemi tamamlandıktan sonra Gemini Pro hesabına otomatik olarak 1 yıllık ücretsiz erişim sağlanıyor.

EKONOMİDE KÖKLÜ DÖNÜŞÜM BEKLENİYOR

Araştırmada, yapay zekanın ABD ekonomisini 10 yıl içinde köklü biçimde dönüştüreceği ve bu süreçte yaklaşık 100 milyon kişinin işinin otomasyon sistemleri tarafından devralınacağı öngörüldü. Demokrat senatörler, bu teknolojilere yapılan büyük yatırımların yalnızca verimliliği artırmayı değil, aynı zamanda iş gücü maliyetlerini azaltmayı hedeflediğini belirtti.

DEMOKATLARDAN ELEŞTİRİ: İŞTEN ÇIKARMALAR ARTABİLİR

Raporda, büyük şirketlerin bu süreçte on binlerce çalışanı işten çıkarma ihtimali “endişe verici” olarak nitelendirildi. Araştırmayı yürüten Senatör Bernie Sanders, Fox News kanalına verdiği demeçte, “Bugün bu multimilyarderler tarafından geliştirilen yapay zeka teknolojileri, on milyonlarca iyi maaşlı işin ortadan kalkmasına olanak tanıyacak” ifadelerini kullandı.

CUMHURİYETÇİLERDEN FARKLI YAKLAŞIM

Cumhuriyetçi senatörler ise yapay zekanın sınırlandırılmasına yönelik düzenlemelere karşı çıkıyor. Bu teknolojilerin geliştirilmesinde ABD’nin küresel liderliğini sürdürmesi gerektiğini savunan Cumhuriyetçiler, olası sınırlamaların Çin gibi rakip ülkelere avantaj sağlayabileceğini düşünüyor.