Alman şirket, Japonya'nın 98 depremle dördüncü sırada yer alsa da yüzölüçüme göre en fazla depremin yaşandığı ülke olduğu olduğunu belirtti. Şirket, geçen 6 Şubat'ta Türkiye ve Suriye'de yaşanan depremlerde 60 binden fazla kişinin öldüğünü de belirtti. Avrupa'da en fazla depremden etkilenen ülkenin de 23 deprem ile İtalya olduğu kayedildi. 

26 bölgede 1800 kişinin katıldığı araştırmada katılımcılara "Yüksek Seçim Kurulu’nun 2023 yılında yapılacak seçimleri şeffaf ve adil biçimde yönetebileceğini düşünüyor musunuz?"  sorusu soruldu. Bu soruya katılımcılar yüzde 45,3 hayır, yüzde 38,6 evet, yüzde 16,1 bilmiyorum yanıtını verdi.

YSK'nın süreci şeffaf ve adil olarak yürütmesi ile ilgili soruya verilen bilmiyorum yanıtları dağıtıldığında YSK'nın seçim sürecinde şeffaf ve adil olacağına araştırmaya katılanların %54'ü inanmıyor.

2018 seçimlerinde oy verdikleri partilere göre; AK Parti seçmeninde %64,9 YSK'ya güven oranı, CHP seçmeninde %13,9 düşüyor.

YSK'ya güvenmeyen AK Parti seçmenin oranı ise %21,2. Araştırma bulguları YSK'ya seçmen güveninin tarihindeki en zayıf noktada olduğunu gösteriyor.

PARTİ SEÇMENLERİNİN BÜYÜK ÇOĞUNLUĞU 'STÖ'LER SEÇİM GÖZLEMİ YAPMALI' DİYOR

Araştırmada dikkat çeken bir diğer unsur da seçim güveniliğinin sağlanmasında sivil toplumun denetimine dair. STÖ'ler bağımsız seçim gözlemi yapmalı diyenlerin 2018 yılı seçimlerinde oy verdikleri partilere gör dağılımı AK Parti %61,9 CHP %90,8, İYİ Parti %88,6, HDP %88,2 şeklinde.

"Fikrim yok" cevapları dağıtıldığında "STÖ'ler seçimlerde bağımsız seçim gözlemi yapmalı" diyenlerin oranı %79,5'e çıkıyor, "yapmamalı" diyenlerin oranı ise %20,5.

Bulgu Araştırma Şirketi bu sonucu, "Bu durum seçmenlerin oy güvenliği yanında sandık başı işlemlerinin adil yapılmayacağını düşündüğünü gösteriyor" şeklinde değerlendirdi.

6 Kasım sabahı Kadıköy’de işe gitmek için metroya yürürken Söğütlüçeşme Caddesi trafik ışıklarında toplanmış bir kalabalığa rastladım. Biraz yaklaştığımda bir polis memurunun ikaz bandı çektiği görülüyordu. 20’li yaşlarda bir genç devrilmiş motosikletiyle yerde uzanmış tedavi edilmeyi bekliyordu. Sırtındaki monttan, siparişleri teslim etmek için yola çıkmış bir kurye olduğu anlaşılıyordu. Olayı görüp toplanan insanlar olayın nasıl yaşandığı hakkında çıkarımlarda bulunuyordu. Ancak motosikletin arka çantasında yazılı, “dakikalar içinde kapında” sloganı bir fikir veriyordu: Elindeki paketleri biran öce teslim etmek için hız sınırının üzerine çıktığı belliydi.

26 Kasım 2021’de İstanbul Söğütlüçeşme’de kaza yapan motokurye (Fotoğraf: Vedat Örüç)

Pandemiyle birlikte sokaklardaki rutinlerden biri oldu bu manzara. Online satış şirketlerinin doymak bilmeyen iştahı, her geçen gün sokakları daha fazla dolduruyor. Artık her köşe başında bir paket servis elemanını görmek mümkün. Sokağa çıkma kısıtlamaları nedeniyle insanların adeta eli kolu oldular. Yemek, su, evrak vs.., ihtiyaç her neyse hızlıca ulaştırıyor; ancak bunun sonucu ağır şartlarda çalışmaya mecbur bırakılmak oluyor. Ne sabit bir mesai saatleri var, ne de hafta sonu tatilleri ya da yıllık izinleri...

900 BİN MOTOKURYE SOKAKLARDA

Tam sayısı bilinmiyor, ancak sendikalara göre sadece İstanbul’da 10 binden fazla motokurye olduğu tahmin ediliyor. Türkiye genelinde ise kayıt dışı motokuryelerle birlikte bu sayının 900 bine ulaştığı düşünülüyor. Özellikle pandemiden sonra sektörün hızla büyümesiyle kurye ölümleri de artıyor. Çalıştıkları firmaların “hızlı teslimat” baskısı yüzünden her gün nerdeyse onlarcası trafik kazası geçiriyor ve çoğu da hayatını kaybediyor.

Can kayıplarında bir netlik olmasa da Tüm Anadolu Motosikletleri Kurye Federasyonun tespit ettiği rakamlar, motorlu kurye ölümlerinin ciddi boyuta ulaştığını gösteriyor. Sadece Mart 2020 - Haziran 2021 Tarihleri arasında yaklaşık 227 motorlu kurye hızlı teslimat yapabilmek uğruna geçirdikleri trafik kazasında hayatını kaybetti. Hayatını kaybedenler genellikle 20’li yaşlarda gençler oluyor. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSİG) Meclisi verilerine göre 2021 yılında ölen motokuryelerin yarısına yakını 20'li yaşlardaki gençlerden oluşuyor.

İSG Meclisi verilerine göre hayatını kaybeden kuryelerin kimlik bilgileri

SEKTÖR NASIL BÜYÜDÜ, KOŞULLAR NEDEN BU KADAR AĞIR?

Covid-19 salgınının tüm dünyada neden olduğu değişikliklerden biri de alışveriş kültürüne etkisiydi. Salgın döneminde birçok sektör küçülmeye giderken teslimat sektörü büyüyen sektörler arasında yer aldı. Türkiye’de de yeni gelişen bir sektör olmasına rağmen çok hızlı büyüdü. Kısıtlamalar sebebiyle online siparişler yaygınlaştı. Motosikletli kuryeler, e-ticaret piyasasında perakende satışların müşteriye ulaşmasını sağlayan sistemdeki en önemli çalışan grubu haline geldi.

UPS kargo şirketinin “Online Müşteri Alışkanlıkları” araştırması dünyada e-ticaretin yüzde 50’nin üzerinde büyüdüğünü gösteriyor. Türkiye’de COVID-19 salgınının başlangıcından itibaren mobil perakende satışları yüzde 200, ulusal market zincirlerine dijitaldeki talep yüzde 150 arttı. Ticaret Bakanlığı’nın verilerine göre 2021 yılının ilk 6 ayındaki e-ticaret hacmi, bir önceki yıla göre yüzde 75,6 oranında artarak 161 milyar TL oldu. Sipariş adetleri ise yüzde 94,4 artış ile 850,7 milyon adetten 1 milyar 654 milyon adede yükseldi.

E-ticaret sektöründe ve toplumsal ilişkilerde yaşanan bu dönüşümler yalnızca ticaret sektörünü etkilemekle kalmadı. Tüketim mallarının dağıtımında rol alan posta ve kurye hizmetlerinde yaşanan emek talebi de bu dönüşüm sürecinin bir parçası oldu. Pandeminin yaratığı sosyolojik dönüşümler ulaştırmanın alt sektörü olan kurye hizmetlerinin önem kazanmasına yol açtı. Çok uluslu şirketler, kurye hizmetlerine olan yatırımlarını arttırdı ve dünya devi şirketler ortaya çıktı. Diğer yandan Türkiye’de ulusal ölçekte faaliyet gösteren hızlı teslimat şirketleri de çok uluslu nitelik kazanmaya başladı. Yaşanan gelişmeler, bu sektördeki istihdam ilişkileri üzerinde etkili oldu. İşletmelerin emek talebi arttı ve bu talep özellikle ucuz iş gücü bulma biçiminde karşımıza çıktı. Emek maliyetlerini ucuzlatma arayışı olan işverenler çareyi, “Esnaf Kurye” gibi yeni iş modelleri geliştirmekte buldu.

ESNAF KURYE: “KENDİ İŞİNİN PATRONU OL!”

Asıl işi kargo hizmetleri olan şirketler, internet üzerinden alışveriş olanağı sunan platformlar, yemek ve gıda benzeri satış hizmeti sunan işletmelerin birçoğu dağıtım işlerini fason hale getirmenin formülü olarak “esnaf kurye” modelini kullanıyor. Söz konusu model, ilgili işlerde işçi istihdam etmek yerine, dağıtım hizmeti yerine getirmek üzere şahıs şirketi kuran kuryelerden hizmet almak üzerine kurulu. Şirketler bu model sayesinde geleneksel işçi-işveren ilişkilerinin ötesine geçerek emek maliyetlerini azaltabiliyor.

Bu sistem içerisinde kuryeler, şahıs şirketi kurarak kendi araçlarıyla ana şirket adına dağıtım yapıyor. Ana şirketler, emek taleplerini “kendi işinin patronu ol” vaadi altında açtıkları ilanlar aracılığıyla karşılıyor. Kuryeler ise herhangi bir yere bağımlı statüde çalışmak yerine bu şekilde istihdama yöneliyor. Oysa söz konusu çalışma ilişkileri içerisinde kuryeler çalışma saatleri, elde ettikleri gelir, iş güvencesi vs.. tüm konularda tam bir bağımlılık içerisinde yer alıyor. Avrupa ülkelerinde, ABD ve Kanada gibi ülkelerde de kullanılan bu istihdam modeli “sahte kendi hesabına çalışma” olarak tanımlanıyor. Zira çalışanlar iş sözleşmesinin ana unsurları olan bağımlılık, işverenin emir ve talimatlarına uyma, iş görme ve bu işin karşılığında ücret alma unsurlarının tamamını üzerinde taşıyor.

ESNAF KURYELİK ÇALIŞANLAR İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?

Öu istihdam modelinde kuryelerin çalışabildiği sabit bir alan veya depo bulunmuyor. Kuryeler motosikletlerini bir park alanına çekip teslimat firmalarının denetimi altında olan uygulamalardan gelecek komutlara göre hareket ediyorlar. Uygulama, abonelerinden online olarak gelen teslimat talepleri en yakın kuryelere yönlendirilerek teslimatın gerçekleşmesi sağlanıyor. Firmalar burada sadece aracı rolü üstleniyor ve komisyon alıyor. Kuryeler ise firmaların belirlediği koşullar altında çalışmak zorunda. Paket başı veya saatlik ücretler karşılığında mesai yapıyorlar. Hukuki statü açısından kendi hesabına çalışan gibi görünse de kuryeler, gerçekte tam anlamıyla ‘işçi’ niteliği taşıyor. Kendilerine sunulan “kendi işinin patronu ol” sloganı ise sınıfsal yabancılaşmanın bir boyutunu oluşturuyor.

Esnaf kurye modelinde performansa dayalı bir denetim mekanizması işliyor. Kuryeler dağıttıkları paket sayısıyla orantılı bir performans ödemesi alıyor. Ne kadar çok paket dağıtımı, o kadar iyi ücret demek. Dolayısıyla çoğu, yemek arası ya da dinlenme süresini kullanmıyor. Kendilerini görmeyen sürücülerden oluşan bir trafik akışının içerisinde düşük koruma sağlayan ucuz kıyafetler ve ekipmanlarla hayatları pahasına dağıtıma devam ediyorlar. Olabildiğince hızlı. Ve malını dağıttıkları iş yeri ile hukuki bağlantıları sürekli inkâr edildiğinden, olabildiğince güvencesiz.

“RIZASI ALINMIŞ KÖLELERDEN FARKIMIZ YOK”

Görüştüğümüz birçok kurye işçisi esnaf kurye modelinin temel noksanlığının denetimsizlik ve güvencesizlik olduğunu söylüyor. 27 yaşındaki Emre de bu görüşte olan kuryelerden biri. Esnaf kurye modelini “patronluk kıskacı” olarak tanımlıyor ve hızlı teslimat şirketlerinin emek maliyetini düşürmek için böyle bit sistem geliştirdiğini düşünüyor. Emre’nin asıl mesleği bankacılık. ancak pandemi koşulları ve yoğun mobing nedeniyle çalıştığı finans merkezinden ayrılmak zorunda kalıyor. Bir süre işsizlikle sınandıktan sonra da çoğu motokurye gibi derinleşen ekonomik kriz onu da kurye olmaya itiyor.

İlk olarak Trendyol Go’da Esnaf Kurye olarak işe başlayan Emre, ağır koşullara itiraz edince teslimat siparişi aldığı sistem kapatılıyor ve Trendyol Go bünyesinden kovuluyor. Kendi işinin patronu olmak cazip gelse de esnaf kuryelik onun için bir hüsrandan öteye gitmiyor. Emre’ye esnaf kurye modelini sorduğumuzda öfkeyle ve kabullenmişlikle, çalışma koşullarını anlatmaya koyuluyor: “Güya kendi işimizin patronuyuz ama kullandığınız motordan, duracağınız bölgeye kadar her şeye bünyesinde çalıştığımız şirket karar veriyor. Bütün yük kuryelerin sırtına yüklenmiş, ancak her şeye onlar karar veriyor. En ufak bir sorunda da sorumlu kuryeler oluyor. Bu işe başladığımızda kendi işinizin patronu olacaksınız dediler, biz de öyle zannediyorduk ancak rızası alınmış kölelerden hiçbir farkımız yok.”

Tarihinde düşürülen primler ve ağır çalışma koşullarına karşı motokuryeler kontak kapatarak eylem yaptı.

MASRAF VE SORUMLULUKTAN KAÇMA SİSTEMİ

Kuryelerin hızlı teslimat şirketleriyle yaptıkları sözleşmelerde “şirket ile kurye arasında emir-talimat ilişkisinin söz konusu olmayıp, kurye tamamen kendi vergi levhası olan, uzmanlık alanı olan taşımacılık hizmetini tamamen bağımsız yöneten bir serbest meslek erbabıdır” maddesi yer alıyor. Firmalar, kuryenin kendi hesabına çalışan bir esnaf olduğuna dayanak olarak bu maddeyi gösteriyor. Ancak kuryeler firmalarla aynı fikirde değil, pratikte işlerin tam tersi olduğuna inanıyor.

Bir esnaf kurye olan İbrahim de (34), esnaf modelinin “masraftan ve sorumluluktan kaçma yöntemi” olduğunu söylüyor. İbrahim, Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile ihraç edilmiş bir akademisyen. KHK’lı olduğu için iş bulamamış ve geçinebilmek için o da Emre gibi kuryelik yapmak zorunda kalmış. İbrahim, Esnaf kuryelik benim için kuryelerin başına gelmiş en büyük belalardan biri, en büyük talihsizliktir yani. Bir kuryeyi patron sıfatında gösterip aslında hiçbir patron vasfı olmadan cebindeki alma sistemidir” diyor.

“PATRONLUK DEĞİL, PATRONLARIN YÜKÜ ÜZERİNE ATMASI”

Yemeksepeti’nde esnaf kurye olarak çalışan Mehmet ise 16 yaşından beridir bu sektörde. Kuryelik onun için artık emekli olacağı bir meslek haline gelmiş. O kadar çok motosiklet kazası geçirmiş ki neredeyse vücudunda kırılmadık kemik kalmamış. Mehmet, kurye sektöründe yaşanan bu dönüşüme isyan ediyor ve esnaf kurye modelinin “bir kandırmaca” olduğunu şu sözlerle ifade ediyor: “Bu sektörde bütün firmalar aynı, değişen tek şey çalışma koşullarının ağırlığı. Esnaf kurye sistemini ‘patron kurye’ olarak adlandırıyorlar ama bizim patronlukla hiçbir alakamız yok. Senin ağzına önce bir parmak bal sürüyorlar sen de diyorsun ki ‘Aa kendi işimin patronu olucam' insanları bu şekilde kandırıyorlar. Kendi vardiyamızı belirleyemiyoruz. İşim çıktı bir gün işe gelmedim, iki gün vardiyamı kapatıyorlar. Neymiş efendim işe gelmemişsin. Hangi patron işine gelmedi diye iki gün dükkanına alınmıyor? Rapor almadığım hiçbir hastalığı mazeret olarak görmüyorlar. Bu aslında patronluk değil; patronların yükü omzundan alıp senin üzerine atması...”

MOTOKURYE ÖLÜMLERİNİN ARKASINDA HIZ BASKISI VAR

Yemeksepeti, Trendyol Go ve benzeri sipariş firmaları değer üretimini sürekli kılabilmek için hıza ve performansa dayalı bir çalışma rejimiyle işliyor. Hız ve performansa dayanan çalışma rejimi, aslında hem motokuryelerin hem de depo işçilerinin vahim iş kazalarına hatta genel olarak ölümlere sebep oluyor. Zira konuştuğumuz bütün kuryeler aynı şeyleri söylüyor ve çalıştıkları firmaların hız baskısından söz ediyor. Onlara göre kazaların arkasında yatan temel neden firmaların ‘hız baskısı’ ve daha fazla kar etme güdüsü birlikte gelen ‘hıza teşvik’ yöntemleri.

“Neden hızlı olmanız gerekiyor?” diye sorulduğunda Trendyol Go’nun bir kuryesi şu yanıtı veriyor: “Performansa dayalı ücret tarifesinde kazanmak için hızlı olmamız gerekiyor. Bu yüzden zamanla yarışmak zorundayız. Bir paket daha atmak için gerektiği zaman koruyucu ekipmanlarımızdan bile vazgeçebiliyoruz.”

Trendyol Go firmasında sabit bir ücretlendirme sistemi ya da sabit bir mesai saati yok, kuryeler minimum 10 saat çalışmak zorunda. Firma, Kuryelerden maksimum performans almak ve emek maliyetlerini daha da azaltmak için ücret ve mesai tarifeleri sürekli güncelliyor. İlk etapta saatlik ücret tarifesiyle çalışırken daha fazla kazanç vaat edilerek performansa dayalı paket başı ücret tarifesine geçiliyor. Yeni tarifeye göre bir kurye ne kadar çok paket teslimatı gerçekleştirirse kazanacağı ücrette o ölçüde artıyor: “Güncellenen yeni tarifeler kuryeden ziyade Trendyol Go’nun lehine olan bir sistem. Burada amaç, kuryeyi daha fazla paket atmaya ve daha fazla mesaiye teşvik etmek. Kuryenin daha çok paket atması için zamandan kazanması gerekiyor. Eski tarifeye göre bir sipariş 30 dakikada teslim edilirken yeni tarifeyle birlikte bu süre en az 15 dakikaya kadar düşebiliyor. Dolayısıyla kurye paketini erken teslim ettiği için hızla dönüp yeni bir paket atma fırsatı yakalıyor. Bu da kaza riskini artırıyor.’

ÜCRETLENDİRME SİSTEMİ DENETİM MEKANİZMASINA DÖNÜŞTÜ

Trendyol Go firmasının başka bir çalışanı olan Murat (24), performansa dayalı ücretlendirme tarifesinin kuryeler üzerinde bir denetim mekanizması oluşturduğunu ve kuryelerin psikolojik olarak daha fazla kazanma hırsıyla dolduğunu söylüyor. Murat, kuryeler sırf daha hızlı olup, daha fazla kazanmak için trafik kuralarını bile artık tanımadığını belirtiyor. Esnaf kuryeliğin vahşi bir sistem olduğunu ifade ederek firma yöneticilerin kuryeleri hiçe sayarak bu yöntemleri geliştirdiğini anlatıyor: “Trendyol Go yöneticilerinin bu yöntemleri hayata geçirirken kendi aralarında nasıl hesaplar yaptıklarını tahayyül edebiliyorum. Sektördeki rakiplerinden daha çok tercih edilmek için sistemi daha da vahşileştiriyorlar. Abonelerine rakip firmalardan farklı bir avantaj olarak daha hızlı teslimat garantisini veriyorlar. Daha çok kazanç için, daha büyük sermayelere erişmek için kuryeleri trafikte ölüme terk ediyorlar. Kuryelere daha fazlası vaat edildiği için daha fazla paket atma hırsıyla her gün ölüme daha da yaklaşıyorlar. Her gün yeni bir haber geliyor, biri duvara çarptı, biri aracın altında kaldı biri takla attı diye. Düşünün ki insanları nasıl bir yarışın içine sürüklüyorlar. Bir paket atma uğruna ölüme davetiye çıkarılıyor.”

FİRMALAR DEĞİŞİYOR, KOŞULLARIN AĞIRLIĞI DEĞİŞMİYOR

Trendyol Go firmasında işleyen mekanizmanın bir benzeri Yemeksepeti firmasında da karşımıza çıkıyor. Ancak çalışma koşulları daha ağır. Kuryelerin aktardığına göre Yemeksepeti’nde mesai saatleri keyfi bir şekilde uzatılıyor. Mesailer 12 saat ile zorunlu tutuluyor. Bu saatlere uyulmadığı taktirde kazanılan primlerin ya da bahşişlerin bir kısmı ödenmiyor. Benzer şekilde bir kurye hastalanıp, 2 günlük rapor aldığında o hafta yaptığı fazla mesai, bu rapora dayandırılarak ödenmiyor. Çok fazla hız baskısı ve mobbing var, sürgünler var. Koşullara itiraz edenler gerekçesiz işten çıkarılıyor.

Yemeksepeti kuryelerinin haftalık çalışma programı

Yemeksepeti firması kuryelerin telefonlarına yüklediği uygulamalar üzerinden kuryelerin performansını denetliyor. Kuryelerin siparişleri ne zaman teslim aldığını, yolu kaç dakikada gittiklerini, teslimatı ne kadar zamanda gerçekleştirdikleri ve kaç paket taşıdıkları takip ediliyor. Uygulama üzerinden elde edilen verilere göre dönemsel performans raporları hazırlanıyor. Performans raporlarına göre kuryenin paket başı alacağı ücretler hesaplanıyor. Ancak firmanın yeşil ve kırmızı renkte belirlediği kodlara göre kuryenin ne kadar alacağı belirleniyor. Buna göre kuryenin performansı kırmızı koddaysa eğer, kurye firmanın belirlediği sınırın altında bir hızda siparişleri teslim etmiş demek oluyor. Bu nedenle kuryeye ödenecek olan paradan kesinti uygulanıyor. Sonraki haftalarda da aynı performansla karşılaşıldığı taktirde ya kurye başka bölgeye sürgün ediliyor ya da kuryenin işine son veriliyor.

Kuryelerin haftalık performans tabloları

HIZ KONUSUNDA SÜREKLİ MOBİNG

“Performansa dayalı ücret tarifesi canımıza mal oluyor” diyen İlyas (24), Yemeksepeti firmasında yaşadıkları hız baskı ve mobingi şöyle anlatıyor: “Çok fazla zaman baskısı uygulanıyor. Çalıştığımız depoda yaklaşık 3 kilometre kadar bir mesafe kısıtlaması var. Ve bu mesafeye paket hazırlandıktan sonra ortalama 5 dakika içinde teslim edilmesi gerekiyor. Bu zaman aralığında teslim edilmediği taktirde performansımız düşüyor. Performansımız düştüğündeyse bunu kazancımıza yansıtıyorlar. Süpervizörler (bölge denetçileri) tarafından geç teslim yapıldığında sürekli uyarılıyoruz. Bu konuda sürekli bir mobing uygulanıyor. Yani düşünün ki hiç bir insanı koşul hesaba katılmadan bu süre kısıtlaması koyuluyor. Örneğin trafik yoğunluğu veya gideceğiniz yerin ne konumda olduğu, kaçıncı katta olduğu hiç hesaplanmıyor. İnsani koşullar hesaplanmadığı için bazı durumlarda trafik kurallarını ihlal etmek zorunda kalıyoruz. Bunun sonucunda hayatımızı riske atmış oluyoruz.”

Yemeksepeti WhatsApp guruplarında kuryelere hızlı olmaları konusunda sürekli baskı yapılıyor.

KURYELERİN YÜZDE 75’İ HIZ BASKISINA MARUZ KALIYOR

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Türkiye Ofisi, “Teslimat Sektörü Çalışanlarında Psikososyal Risk Analizi-Motosikletli Kuryeler Odağında” başlığıyla 10 Aralık’ta yayınladığı raporda, kuryelerin artan iş yükü, çalışma saatlerindeki ve yoğunluğundaki artış, çalışma temposuna oranla yetersiz molalar kuryeleri etkileyen psikososyal risklerin başında geldiği tespiti yapılıyor. Raporda yöneticisi tarafından psikolojik şiddete maruz kalan motokuryelerin yüzde 75’i hız baskısı yaşadığını belirtiyor.

Çalışma programları ve vardiya risklerine dair ise motokuryelerin yüzde 48,6’sı mesai saatlerinin 12 saat ile zorunlu tutulmasından şikâyetçi. Ayrıca raporda motokuryelerin çalışma ortamlarına dair psikososyal risklere de dikkat çekiliyor. Raporda kuryelerin yüzde 84’ünün yağmur, aşırı sıcak, aşırı soğuk gibi olumsuz hava koşullarında çalışmaktan dolayı zorluk yaşadıkları vurgulanırken yüzde 77,3’ünün belirli bir dinlenme alanı olmadığı için mola ihtiyaçlarını karşılamakta sorun yaşadıkları ifade ediliyor.

“BAZEN TUVALET İHTİYACIMIZI BİLE KARŞILAYAMIYORUZ”

Hız baskısından dolayı temel ihtiyaçlarını bile karşılayamadıklarını belirten Ferhat, Yemeksepeti’nde yaşadıkları mobing ve baskıyı şöyle özetliyor: Başka imkanım olsa burada durmazdım, bu işi de zaten yapmazdım. Ne sabit bir mesai saatimiz var, ne de hafta sonu tatilleri ya da yıllık izinlerimiz. Günde 11, 12 saat hatta bazen 15 saat çalıştığımız oluyor. Artık ailemizi bile göremiyoruz. Ne uğruna? Üç kuruş daha fazla kazanıp geçinebilmek için. Bu kadar yoğun çalışmamıza rağmen bir de üzerine sürekli baskı altındayız sürekli hıza teşvik ediliyoruz. İnanın yeri geliyor bazen karnımızı, sipariş götürürken motosikletin üzerinde doyuruyoruz. Öyle yoğun günler oluyor ki tuvaletimizi bile yapmaya fırsatımız olmuyor. Hatta bir keresinde çok sıkıştığım için motosikleti yolun kenarına çekip ücra bir köşede ihtiyacımı karşılamak zorunda kaldım.”

Siparişlerin yoğun olduğu günlerde kuryelerin molaları geciktiriliyor ya da mola izni verilmiyor. Kuryeler, tuvalet ihtiyacını bile karşılayamadığı zamanlar oluyor.

GÜNDE EN FAZLA 8 SAAT MOTOSİKLET KULLANILMALI

TURİNG Güvenli Sürüş Eğitmeni Tuğrul Katkak, kuryelerin uzun mesai saatlerinde çalışması kaza yapma risklerini artırdığını söylüyor. Katkat’a göre bir kuryenin günde maksimum 8 saat çalışması gerekiyor. Ayrıca 45 dakikada bir mola yapılması zorunlu. Neredeyse haftanın tamamında çalışan bir kurye için çok fazla yorgunluk biriktiğini belirten Katkat, kuryelerin uzun mesai saatlerini şöyle yorumluyor: “İnsan hiç dinlenmeden 5-6 gün üst üste motora binerse yorgunluk, motora haftada bir binen insandan daha çok yorar insanı. Yorulan insan da kazaya daha eğilimli olur.”

MOTOKURYELER NE KADAR KAZANIYOR?

Toplumda kuryelerin çok kazandığı yönünde yaygın görüşler olsa da çalışma koşullarına oranla sefalet ücretleri karşılığını alıyorlar. ILO’nun yaptığı araştırmada dikkat çektiği bir diğer önemli nokta da kuryelerin ağır koşular karşılığında ne kadar kazandığı. Araştırmaya katılan motokuryelerin aylık gelir ortalamalarına ve dağılımlarına göre aylık gelir ortalamasının 5.117 TL olduğu tespiti yapılıyor.

Bu makale için görüştüğümüz kuryeler ILO’nun tespit ettiği rakamlara yakın rakamlar zikrediyor. Teslim ettikleri paketlerin başına aldıkları pay oranı yaklaşık 10’da 1 dolaylarında. Aylık performansına göre kimisi 6 bin TL kazandığını söylüyor kimisi 7-8 bin... Ancak hepsinin ortaklaştığı nokta esnaf kuryeliğin sırtlarına yüklediği giderler.

Ayda 8 bin TL kazandığını belirten Hikmet, gider ve vergiler düştüğünde elinde asgari ücrete yakın bir meblağ kaldığını söylüyor: “Günlük iş masraflarımızı çıkardığınızda yani yakıt, bağ kur, muhasebe, vergi ve araç tamiratı gibi gider kalemlerini çıkardığımızda ayda 10 bin lira kazansanız da elinizde hiçbir şey kalmıyor. Düşünün ki paraya ihtiyacı olan birisiniz sabah 9’dan akşam 12’ye kadar zombi gibi çalışıyorsunuz, hayatını riske ediyor, sosyal yaşantınızdan, ailenizden feragat ediyorsunuz ve karşılığında neredeyse hiçbir şey almıyorsunuz... Yani 12 saat kelle koltukta çalışmanın karşılığı sefalet.”

Bir kuryenin İki farklı aydan günlük teslim ettiği paket sayıları

ESNAF KURYELİK GÜVENCESİZ BİR MESLEK KOLU MU?

Geleneksel hızlı teslimat sektöründe çalışan kuryeler ile şirketler arasında süresiz iş sözleşmeleri yaygın durumda. Bu sözleşmelerle kuryeler göreli olarak bir güvenceye sahip ve karşılaştıkları haksızlık ve hukuksuzluk karşısında yargıya başvurma hakkına sahip. Ücret, fazla çalışma ücreti, dinlenme, işveren tarafından korunma ve gözetilme, yıllık izin, zorla çalıştırma yasağı ve benzeri haklar işçinin İş Kanunu kapsamında sahip olduğu haklardan bazıları. Diğer yandan işveren, işçinin sosyal güvenlik primini ödeyerek karşılaşacağı kısa ve uzun vadeli risklere karşı da güvence sağlamakla yükümlü. Ancak esnaf kurye modeli aracılığıyla, şirketler kuryelere karşı yükümlülüklerini rahatlıkla ortadan kaldırabiliyor.

Kendi hesabına çalıştıkları için 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’ndan faydalanamıyorlar. Sosyal güvenlik hakkına ise diğer kendi hesabına çalışanlar gibi 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4/1-b maddesi kapsamında erişebiliyor. 5510 sayılı Kanun öncesinde Bağ-Kur olarak tanımlanan bu sigorta çatısı altında kendi hesabına çalışanlar yer alıyor. Kuryeler de kendi hesabına çalışan olarak kanun kapsamında yer almaları nedeniyle sosyal riskler karşısında işçilerin sahip olduğu olanaklara erişmekten yoksun kalıyor.

Her şeyden önce sağlık hakkına erişim açısından sorun yaşıyorlar. İşçi statüsünde istihdam edilenler Genel Sağlık Sigortası hükümlerinden koşulsuz faydalanabiliyorken, kuryeler Kanunun 4/1-b maddesi kapsamında işlem gördükleri için GSS’den prim borçları olmaması karşılığında yararlanabiliyor. Araştırmacı Erkan Kıdak’ın 2021 yılında yaptığı araştırmaya göre kuryelerin büyük çoğunluğunun prim borçları nedeniyle sağlık hizmetlerine erişemiyor.

İş hukuku kapsamında işçi statüsünde sayılmamak esnaf kuryenin çalışma koşullarına olumsuz etkide bulunuyor. Sağlık haklarından tamamıyla faydalanılmadığı gibi fazla çalışma ücreti, dinlenme hakkı, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma karşılığında ödenmesi gereken zamlı ücret gibi birçok haktan mahrum kalıyor: “Esnaf kuryeliğin olumsuz özelliği çok. Örneğin SSK yok, özel sağlık sigortası da yaptıramıyorsun, yıpranma tazminatı yok, yeme içme yok, motoru karşılamıyorlar, kılık kıyafetini karşılamıyor, benzini karşılamıyor, senelik iznin yok. Kaza yaptın karşında sorumlu yok. Ben bir seferinde kaza yaptım mesela, ayağımı alçıya aldılar, çalışamadığım her günü cebimden ödedim bütün masrafları kendim karşıladım.”

* Bu haber Medya Araştırmaları Derneği'nin ICFJ (International Center for Journalists-Uluslararası Gazeteciler Merkezi) işbirliğiyle yürüttüğü "Yeni Nesil Araştırmacı Gazetecilik Eğitimleri Projesi" kapsamında hazırlanmıştır.

** Bu makalede bahsedilen, kuryelerin isimleri ve öykülerindeki tarihler değiştirilmiştir.

Genel İzleyici -Yeni Nesil Kamuoyu Araştırmaları'ndan Onur Mat, parti tabanlarının sadakatını ölçmek için Twitter parti hesaplarını takip edenlerin içinde sadece tek bir partiyi takip edenlerin oranlarını inceledi. Buna göre tabanı en sadık parti HDP oldu. İncelemeye göre HDP'nin takipçilerinin yüzde 73'ü sadece HDP'yi takip ediyor. Öte yandan diğer partilere en çok kulak kabartan parti tabanı ise Gelecek Partisi tabanı oldu. Gelecek Partisi takipçilerinin sadece yüzde 16'sı yalnızca bu partiyi takip ediyor; yüzde 84'ü ise diğer partilere kayıtsız değil.

EN BÜYÜK SADAKAT DÜŞÜŞÜ GELECEK PARTİSİ'NDE

İncelemeye göre siyasi parti tabanlarının sadakatinin 2020 başından günümüze kadar geçen 15 aylık süre içerisindeki değişimine bakıldığında ise tüm partilerde düşüş gözlemleniyor. Burada tek istisna ise DEVA Partisi'nin kurulduğu dönemde yakaladığı artış oldu. Öte yandan zaman içerisinde tabanının sadakatında en büyük düşüş görülen parti ise Gelecek Partisi oldu.

Araştırma, 4 Kürt kenti olan Diyarbakır, Mardin, Urfa ve Van ile birlikte Kürt illerine komşu olan ve aynı zamanda Kürt göçü alan Adana ile Mersin’in yanı sıra Türkiye’nin batısında yer alan iki büyük metropol İstanbul ve İzmir’de 18-30 yaş aralığındaki gençlerle gerçekleştirildi.

EN GENÇ KÜRT NÜFUS KÜRTLERİN YAŞADIĞI İLLERDE

Paylaşılan Rapora göre; 18 yaş altı çocuk nüfus haritasında 18 yaş altı nüfus oranı en yüksek iller Kürt illeri ve Kürtlerin yoğun göç ettiği iller. Türkiye’nin güney ve batısında çocuk nüfusun yoğun olduğu illerde, çocuk nüfus yoğun olduğu ilçe/semtlere bakıldığında bunların çoğunun Kürtlerin yoğun yaşadığı yerler olduğu görülüyor. 2019 yılında açıklanan TÜİK1 verilerine göre doğurganlık hızının en yüksek olduğu ilk 10 ilin tamamı Kürt şehirlerinden oluşuyor. Yine aynı veriler Şırnak ve Urfa dışında nüfus artış hızında ilk 10’a giren bir Kürt şehrinin de olmadığını gösteriyor. Doğurganlık hızında ikinci sırada olan Ağrı ile beşinci sırada olan Muş, nüfusu en çok azalan 10 şehirden ikisi. 18 yaş altı nüfusu %47 olan Ağrı’nın nüfusu her geçen yıl azalıyor. Bu veriler ışığında; Kürt nüfusunun Türkiye’nin genel nüfusu içindeki oranının hızlı bir biçimde arttığı, bununla birlikte Kürt nüfusun Türkiye’nin batı metropollerine hızla aktığı görülmektedir.

KÜRT GENÇLERİ EBEYVENKERİNDE ORANLA DAHA EĞİTİMLİ

Araştırmaya katılan Kürt gençlerin ebeveynlerinin yaklaşık %76’sı lise altı bir eğitim düzeyinde. Bu iki veri beraber incelendiğinde, Kürt gençlerin ortalama eğitim seviyesinin ebeveynlerine oranla çok daha yüksek olduğu görülüyor. Yani Kürt gençlerin beraber yaşadıkları ailelerin birçoğunda eğitim düzeyi iki kuşağı net bir şekilde ayırıyor.

KÜRT GENÇLERİ YA İŞSİZ YADA VASIFSIZ İŞÇİ

Araştırma kapsamında görüşülen gençlerin yaklaşık %34’ü çalışıyor. Dahası, bu oranın %24’lük payı vasıfsız işçilerden oluşuyor. Bir başka deyişle, Kürt gençlerin sadece %10’luk bir payı nitelikli bir işte çalışıyor. Geri kalanlar ya vasıfsız işçi ya da işsiz. Türkiye’de yaklaşık her iki gençten biri iş sahibi. Bu oran Kürt gençler arasında yaklaşık üçte bir. Yani, Kürt gençlerin istihdam oranı Türkiye genel ortalamasının ciddi anlamda altında kalıyor. Dahası, Kürt gençlerin yaklaşık üçte biri ne eğitimde ne de istihdamda (NEET) yer alıyor. NEET oranı Türkiye ölçeğinde %26,5 iken, bu oran Kürt gençler arasında %34,6 olarak gözlemleniyor.

KÜRT GENÇLERİ ARASINDA MUTSUZLUK BATI'YA GİTTİKÇE YÜKSELİYOR

Kürt gençlerinin memnuniyet oranlarının Türkiye’nin başlıca büyükşehirlerindeki memnuniyet oranlarıyla karşılaştırılması da ilginç bir tablo ortaya çıkarıyor. Kürt gençleri, başlıca büyükşehirlerde yaşayan çağdaşlarından daha mutsuz. 1-10 skalasında değerlendirilen mutluluk oranı, Kürt gençler için büyükşehirlerdeki çağdaşlarına nazaran en az 1,5 puan daha düşük. Dahası, Kürt gençler arasındaki bu memnuniyetsizlik oranının Batı’ya gittikçe artması da farklı bir eğilime işaret ediyor. Her ne kadar fark yüksek olmasa da Batı’daki büyükşehirlerde yaşayan Kürt gençlerin memnuniyet oranı Kürtlerin çoğunlukta yaşadığı bölgelerdeki memnuniyet oranından istikrarlı bir şekilde daha düşük. Erkekler kadınlara göre daha mutsuz ve memnuiyetiz.

'KÜRT GENÇLERİN YARIYA YAKINI TÜRK BİR SEVGİLİLERİ OLSUN İSTEMİYOR'

Araştırmaya göre, her 10 gençten 7’si nadir ya da sık bir şekilde ayrımcılığa uğradığını söylüyor. Ayrımcılığa uğramadığını ifade eden gençlerin oranı ise sadece yüzde 13. Reha Ruhavioğlu, bu durumu şöyle açıklıyor: “Bu durum sevgililik, arkadaşlık ilişkisi gibi ilişkileri etkiliyor ve ayrımcılığı tetikliyor. Türkiyeli kimliğine rağmen, yaşadıkları ayrımcılığın da etkisiyle, Kürt gençlerin yarıya yakını (yüzde 44) Türk bir sevgilileri olsun istemiyor. Türkiye’de yaşama ve batı illerinde gelecek kurma niyet ve planı olmasına karşın Türk bir sevgili olmasını istemeyenlerin oranındaki yükseklik, ayrımcılık ve onun etkisinin araya duvarlar ördüğünü de göstermesi bakımından dikkat çekici. Bu durum Kürtlerin ve özelde Kürt gençlerinin batı illerinde içinde yaşayabildikleri Kürt habitatının olduğunu ve böyle bir habitata sahip olmanın uzaklaşmayı kolaylaştırdığını da gösteriyor. Gençler, batıda Kürtlere karşı bir önyargı olduğunu, bu yüzden ayrımcılığa maruz kaldıklarını düşünüyorlar. Bu ayrımcılığın sebebini ise Türk TV’lerine bağlıyorlar. Son birkaç yıldır siyasal sürecin Kürtlük ile ilgili olumsuz mesajlar dolaştırıyor olmasına. Sosyal medya da ayrımcılığın belirgin şekilde hissettirildiği yerler olarak kabul ediliyor.”

TÜM KAYGILARIN ÖZÜ SİYASİ

Kürt gençlerin en büyük kaygı kaynağı ekonomi. İşsizlik ve geçim sıkıntısını en önemli kaygısı olarak gören gençlerin oranı %62’yi geçiyor. %5,7 oranında gelecek kaygısını ve %5,8 ile eğitim kategorisini seçen gençleri de ekonomi ile ilintili olarak düşünürsek, Kürt gençlerin en baskın kaygı sebebinin ekonomi olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Savaş, adalet gibi siyasi kaygılar da eklendiğinde Kürt gençlerin kaygı haritasında siyasal endişeleri doğrudan dile getirenlerin oranı %20’lik bir dilimi kaplıyor. Gençler sıcak siyasi meselelere düşük ilgi gösterseler ve doğrudan siyasi kaygıları ekonomi ve işsizlik gibi kategorilerden sonra dile getirseler de bütün kaygıları özünde siyasi bir bağlama yerleştiriyorlar. Kürt gençlerin yaklaşık %58’i yurtdışında eğitim görmek istiyor. Bununla beraber yaygın veya baskın bir ülke de yok. Gençlerin okumak istedikleri ülkeler büyük oranda Kuzey Amerika ve Avrupa ülkelerinden ibaret. Kürt gençlerin internetle arası epey iyi. Gençlerin %24’ü interneti neredeyse bütün gün kullandığını söylüyor. %41’i ise günde 3-5 internet kullandığını beyan ediyor. Kürt gençlerin %78’inin günde en az iki saati internette harcadığını söyleyebiliriz.

KÜRT GENÇLERİ EN ÇOK AYRIMCILIĞA UĞRAYAN KESİM

Türkiye’deki siyasal gelişmeler ve ayrımcılık gençlerin gündelik hayat, sosyalleşme ve eğlenme gibi alışkanlıklarını da etkiliyor. Ayrımcılığı yaşayan gençler, daha çok Kürtlerin olduğu fiziksel ya da sanal ortamlarda çalışma ve sosyalleşme ihtiyacı hissediyorlar.

Buna paralel olarak gençlerin Kürtçe müzik dinleme, Kürtçe konuşma, Kürt takımlarını tutma gibi eğilimleri yükseliyor. Çalışmada, her 10 gençten yaklaşık 7’si nadir ya da sık, ayrımcılığa uğradığını söylüyor. Next Generation Türkiye2 isimli Gençlik Araştırması’na bakıldığında Türkiye genelinde ayrımcılığa uğradığını söyleyen gençlerin oranı %5. Kürt gençleri arasında ayrımcılığa çok sık maruz kaldığını söyleyenlerin oranı bile bunun iki katından fazla. Bu durum Kürt gençlerinin ayrımcılığa gündelik hayatta fazlasıyla maruz kaldıklarını ve ayrımcılıkla baş etmeye fazla zaman ve çaba harcamak zorunda olduklarını gösteriyor. Kürt gençleri ayrımcılığa en çok üniversite ortamında maruz kalıyorlar. Bu göre raporda, gençler batıda Kürtler aleyhine bir ön yargı olduğunu ve bu sebeple ayrımcılığa maruz kaldıklarını düşünüyorlar. Bu önyargı ve ayrımcılığın sebebini de Türk TV’lerinin Kürtleri yanlış tanıtmasına bağlıyorlar.

KÜRT GENÇLERİNİN DİNLEDİĞİ SANATÇILAR

Kürt gençlerinin beğendikleri sanatçılar, Ahmet Kaya’dan Sezen Aksu’ya, Müslüm Gürses’ten İbrahim Tatlıses’e, Yıldız Tilbe’den Tarkan’a uzanan bir yelpazede, Türkiye gençliğinin tercihleriyle benzerlikler de gösteriyor. Bununla beraber, Ciwan Haco, Şivan Perwer, Mem Ararat, Şakiro ve Aynur gibi şarkıcıları ağırlıkla Kürt gençler dinliyor.

ANA DİL SORUNU

Araştırmaya göre, gençlerin yarısı ana dilini iyi bildiğini söylese de gündelik hayatta dili pek kullanmıyorlar. Kürt gençlerinin en az beşte biri Kürtçeyi artık pek bilmiyor ve neredeyse hiç kullanmıyorlar. Kürtçe bilmeyenlerin bir kısmı ebeveynler tarafından hiç öğretilmediğini söylese de önemli bir kısmı da Kürtçe kullanımının zamanla azalıp dilin unutulduğunu söylüyorlar. Dili orta ya da iyi derecede bildiğini söyleyenlerin de önemli bir kısmı çoğunlukla Türkçe konuşuyor. Bilenler, Kürtçe’yi en çok anne ve babalarıyla konuşuyorlar. Ebeveynleriyle çoğunlukla ya da tamamen Kürtçe konuşanların oranı üçte bir civarında. Kardeşler, arkadaşlar ve eş/sevgili ile iletişim dili kahir ekseriyetle Türkçe. Kürt kamuoyunun korkuyla ve devletin milliyetçi bürokrasisinin umutla beklediğinin aksine bugünün Kürt genç kuşağı, önceki kuşaklara oranla ana dilde eğitim, Kürtçenin resmi dil olarak kabul edilmesi gibi talepleri daha açık bir şekilde dile getiriyor ve talep ediyor. Gençlerin tamamına yakını Kürtçenin, okullarda yalnız başına ya da Türkçe ile birlikte eğitim dili olması gerektiğini düşünüyorlar.

GENÇLER ARASI SİYASİ PARTİ TERCİHLERİ

Kürt gençlerinin CHP’nin Kürtlerde yerleşik bir olumsuz imajı olduğu ve AK Parti’nin HDP’li Kürtlerin ikinci partisi olduğu kanaati yakın zamana kadar üzerinde ittifak edilen bir bilgi iken bugünkü gençler bu kanaati yanlışlıyorlar. HDP’li gençler için; AK Parti’nin MHP ile ittifakı ve Kürt meselesinde siyasi çözüm çabalarını gündeminden çıkararak sorunu askeri yöntemlerle çözme yöntemine dönmüş olması Kürt gençlerinde AK Parti’ye yönelik bir mesafe doğurmuş ve bu mesafe açılmaya devam ediyor.

EN BEĞENİLEN SİYASİ LİDER DEMİRTAŞ

Son olarak raporda, Kürt gençleri için beğenilen liderler, kişilerin politik pozisyonlarına göre şekillense de İmamoğlu ve Demirtaş, onların partilerine mensup olmayanların da beğendiği iki isim. Kürt Siyasetinde uzun zaman sonra öne çıkan önemli bir aktör olarak Demirtaş, açık ara en beğenilen siyasi lider. HDP’ye yakın Kürt gençlerin tamamına yakınının zikrettiği Demirtaş, diğer siyasal partilere oy veren Kürt gençlerinin de başka bir siyasi partiye mensup siyasetçiler içerisinde en yüksek oy verdiği isim. Kimin Cumhurbaşkanı olmasını istedikleri şeklindeki açık uçlu soruya gençler Demirtaş, Erdoğan ve İmamoğlu cevaplarını veriyorlar.

Buna göre, Selahattin Demirtaş 45,2% Recep Tayyip Erdoğan 21,8% Ekrem İmamoğlu 16,0% destek görüyor.

dokuz8HABER'in destekçilerinden teknolojist Onur Mat, Türkiye siyasi arenasındaki en popüler partilerin son 50 bin takipçilerine bakarak bu kişilerin başka hangi parti hesaplarını takip ettiklerini inceledi. İnceleme, AKP-MHP yakınlığı gibi ezberleri doğrulayarak bir anlamda kendinin de sağlamasını yapıyordu. Ancak bu inceleme, belki de en tanınır kamuoyu araştırmacılarının öngöremediği bazı yakınlıkları deşifre etti. Onur Mat, Genel İzleyici adlı blogunda şu sözlerle anlatıyor:

PARTİLERİN EN SON 50 BİN TAKİPÇİSİ İNCELENDİ

"Bu analizde, partilerin en son 50'şer bin Twitter takipçisinin takip ettikleri diğer partilerle kesişimlerine baktık. Çünkü birini takip etmek, doğrudan desteklemek olarak yorumlanamasa da, en azından kayıtsız kalamamak olarak düşünülebilir. Bu mukayese sonucu aşağıdaki tabloyu elde ettik:  Tablodaki rakamlar yüzde olarak ortaklığı ifade ediyor. Renk kırmızıya gittikçe yüksek ortaklık, yani yakınlık, yeşile gittikçe uzaklık gösteriyor. En yüksek ortaklık AK Parti ile MHP tabanları arasında. Yine beklenebileceği üzere, en uzak kitleler de HDP ve MHP’nin tabanları olarak görülüyor. İkinci en yüksek yakınlık, yüzde 24,6 ile siyaset sahnesinin en yeni aktörleri Gelecek ve Deva partilerinin takipçileri arasında. Bu iki partinin ikincil olarak en çok ortaklaştığı kitle ise İYİ Parti tabanı. AK Parti ve MHP seçmeninden ilgi gördüklerini söylemek zor. İYİ Parti’nin yüzde 21 ile açık ara en çok CHP tabanında teveccüh bulduğunu söyleyebiliriz. En uzak olduğu kitle ise HDP seçmeni.

HDP, TÜM PARTİLERE EN UZAK OLSA DA GELECEK VE DEVA'YA YAKIN

HDP, tabanı diğer partilerle en az ortaklığa sahip parti. Ortaklaşma oranı düşük olsa da, ortaklık oranları yakından uzağa sırasıyla Gelecek Partisi, İYİ Parti, CHP ve Deva Partisi olarak gidiyor. Yeni partiler arasında HDP tabanının en çok ilgisini çeken Gelecek Partisi, en az ilgisini çeken ise Deva Partisi olmuş." Paylaşılan diğer pasta grafiklerde de, partilerin kendi içindeki yüzdeleri verilerek, hangi partinin takipçilerinin kime en yakın olduğu paylaşılmış:        Onur Mat, verilerin toplanması ve analizini FAIR prensiplerine göre açık ve tekrarlanabilir olarak yapıyor. Ayrıntılara ve analiz dosyalarına blogdan ulaşmak mümkün.

Geçtiğimiz hafta AKP Genel Başkan Yardımcısı ve Tanıtım ve Medya Başkanı Mahir Ünal, sosyal medyada etik kurallara uyma vaadinde bulunanların, bunu profillerine yeşil nokta koyarak deklare etmelerini istedi. Takip eden günlerde, daha önceden yaptıkları pek çok saldırgan ve etik dışı paylaşımla gündeme gelen bu yeşil noktalı hesapları, teknolojist Onur Mat, blogunda inceledi. Profilinde yeşil nokta olan veya yeşil noktalı paylaşım yapan 10 bin Twitter kullanıcısının profillerine yakından inceleyen Onur Mat, hesapların açılma zamanlarını da önemli tarihlerle örtüştürerek değerlendirdi.

YEŞİL NOKTALI HESAPLAR NE ZAMAN AÇILDI?

Yeşil nokta ile ilişkili hesapların açılma zamanlarını kampanya için önemli tarihlerle örtüştürerek değerlendirince, günlük hesap açılma sayısının tarihlerle uyumlu bir artış gösterdiği, ancak 16 Mart tarihinden itibaren bir düşüş olduğu görülüyor. Bu hesaplar incelediğinde, bazılarının yüksek olasılıkla merkezi olarak açılan trol & bot hesaplar oldukları, bir kısmınınsa "takibe takip" furyasından yararlanıp takipçi edinmek için yeşilleşen kişisel hesaplar olduğunu tespit etmek mümkün.

"YEŞİL NOKTALILAR" KENDİLERİNİ NASIL TANIMLIYORLAR?

Yeşil noktalı hesapların profil tanımlarında en çok geçen ifade "AK Parti". Onu "Vatan", "Atatürk", "Allah" ve "Türk", "Türkiye" ve "Erdoğan" ifadeleri takip ediyor. Örneklemdeki profil tanımlarında AK Parti, CHP’den 15 kat, İyi Parti’den 25 kat daha fazla geçiyor. Profillerde MHP sloganları da ("ya devlet başa ya kuzgun leşe" gibi) yaygın, ancak profillerde MHP, adıyla anılmamış. En çok anılan takım Fenerbahçe'yi (80) sırasıyla Galatasaray (70) ve Beşiktaş (49) izliyor. İllerde ise sıralama Ankara (57), Trabzon (30), Bursa(26), İstanbul (24), Malatya (21) şeklinde gidiyor. Nüfusla oranlandığında, İstanbul'un yaklaşık 15 milyon nüfusuna karşılık 24 kişi profillerinde bundan bahsetmişken, Ankara'da 5.6 milyon nüfusa karşılık 57 kişinin bahsetmesi, Trabzon'da yaklaşık 810 bin nüfüsa karşılık 30 kişinin bahsetmesi dikkat çekiyor. Nüfusa oranla bulunduğu şehirden en çok bahseden Trabzonlular. Trabzon'u Malatya izliyor.

NE OLMUŞTU?

Murat Yetkin’in aktardığı şekliyle Ocak ayından beri konu ile ilgili şu gelişmeler yaşanmıştı: 30 Ocak: Erdoğan’ın sosyal medyanın "tamamen kontrolsüz" olmasından yakınması. 10 Şubat: Erdoğan’ın "sosyal medya tam bir çöplük" konuşması. 5 Mayıs: AK Parti MYK toplantısında sosyal medya kontrolü konusunun ele alınması. 7 Mayıs: Etik kurul hesabı açılışı. 12 Mayıs: Mahir Ünal’ın yeşil nokta çağrısı.

Profilinde, bu işaretleri ? ?? kullananları şahsi hesaplarımızdan takip ediyoruz. Limitim dolana kadar takipte bulunacağım.

? “etik kurallara uyacağım” ?? “milli hesap” — Mahir Ünal ??? (@mahirunal) May 12, 2020

Araştırmacı Onur Mat, görünen sonuçlarıyla ilgili, "Şimdilik görünen, yeşil noktalı hesapların çoğunluğunun AK Parti veya MHP’ye yakınlığı ölçülebilen hesaplardan oluştuğu. Sosyal medyada etik paylaşım çağrısı yapılması elbette kategorik olarak olumsuz karşılanamaz. Ancak bunun, ifade özgürlüğü ve çokseslilik açısından bir "mahalle baskısı" aracına dönüşmesi de beklenebilir" dedi.

MURAT YETKİN: İŞLERİN ZIVANADAN ÇIKTIĞI NOKTA

Yetkin Report'tan Murat Yetkin yeşil nokta konusuyla ilgili yazısında, pratikte "ahlaki ilkeleri sosyal medyada hâkim kılmak" gibi bir gerekçeyle başlatılan girişimin, daha ilk günden itibaren bambaşka yerlere savrulmaya başladığına değinen Yetkin, "daha önce de hakareti, kadın düşmanlığını, tehditkâr saldırganlığı meşrep edinmiş ahlaksızlar, aynı işi #MilliHesaplarBurada yazıp yeşil nokta ve Türk bayrağı altında sürdürmeye başladı. İş hızla, özellikle kadın gazeteci ve siyasetçilerin hedef alınması, son derece edepsiz, utanç verici bir lisanla tehdit furyasına dönüştü. Gazeteci arkadaşlarımız Nevşin Mengü, Özlem Gürses, sanatçı Berna Laçin, siyasetçi Canan Kaftancıoğlu ağza alınmayacak saldırıların hedefi haline gelenlerden sadece birkaç isim" diyerek açıkladı. --- Grafikler: Onur Metin

Ülkede yaşayan kadınların ve erkeklerin değerlerini, pratiklerini karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlayan araştırmanın raporu birçok farklı alandan veri sunuyor. Rapor için 31 Mart-1 Nisan 2018 tarihleri arasında Türkiye genelinde; 36 ilde, 291 ilçede, 951 mahallede toplam 5793 kişiyle hanelerinde yüzyüze yapılan araştırmada, (eşit dağılabilmesi için) her mahallede 6 kişiyle görüşülmüş. Aynı araştırma 2008'de 6482, 2015'de 5783 kişi ile yapılmıştı.

TEMİZLİKTEN FUTBOLA, DİNDEN SANATA KADAR

Araştırmaya göre, ev kadınlarının yüzde 93’ü, kadınların yüzde 85’i, erkeklerinse yüzde 17’si sık sık veya her zaman evde temizlik yapıyor. Her 5 kadının 3'ünün tuttuğu bir futbol takımı var. Kadınlar erkeklerden daha dindarlar ama daha az ibadet ediyorlar. Raporda, 10 ana başlıkta yapılan, onlarca anketin değerlendirmeleri yer alıyor. Başlıklar: Demografi (temel demografi ve kültürel doku), Toplumsal Cinsiyete Bakış ve Roller (toplumsal cinsiyet, hanede cinsiyet rolleri), Kamusal Alan (sosyalleşme araçları, yeme-içme tercihleri, sigara ve içki, tatil tercihleri), Tüketim (sınıf algısı ve sahiplik, ekonomi/tüketim, finansal durum ve bankacılık, alışveriş davranışları), Beden, Spor ve Sağlıklı Yaşam (dış görünüş ve giyim alışkanlıkları, sağlıklı yaşam), Medya ve Müzik (geleneksel medya, dizi tercihleri, internet kullanımı, sosyal medya, müzik tercihleri), Din (dini hassasiyetler, ibadet), Değerler (din, ahlak ve hukuk ilişkisi, algı ve beklentilerde değişim, çoğulculukta değişim, demokratlık /yenilikçilik, korkular, başkalarının görüşleri), Siyasete Katılım, Hayat Tarzları (hayat tarzı kümeleri, kümelerde cinsiyetler arası demografik farklar, algılar, korkular, geleneksel ve dindar değerler, modern değerler, laiklik, farklılıklara saygı ve hoşgörü, muhafazakar pratikler, modern pratikler) olarak sıralanıyor.

GÖRÜŞLER ARASINDAKİ FARK CİNSİYET FARKINDAN DEĞİL

Araştırmanın ortaya çıkardığı iki bulgu, birçok ezberi kıracak nitelikte.

1. Kadınlarla erkeklerin görüşleri arasındaki farklar farklı cinsiyetlere sahip olmalarından kaynaklanmıyor. Bu farkları temelde farklı eğitim seviyelerine, dindarlık seviyelerine, çalışma durumlarına sahip olmaları ve daha genel anlamda toplumsal hayata ne derece katıldıkları veya katılabildikleri yaratıyor. 2. Kadınların toplumdaki yerine ve toplumsal cinsiyet eşitliğine dair bir diğer temel bulgu, kadınlara biçilen rolün muhafazakârlıkla, yani bir yandan geleneklere bağlı kalma ve yeniliklere daha kapalı olma niyetiyle, diğer yandan dindarlık seviyesiyle iyice içiçe geçmiş olduğu.

TÜRKİYE'DE KADINLAR ERKEKLERDEN DAHA AZ EĞİTİMLİ

Araştırma raporuna göre, Türkiye genelinde kadınların eğitim seviyesi erkeklerden daha düşük görülüyor. Kadınların yüzde 10'u, erkeklerin yüzde 3'ü okuryazar değil. Kadınların yüzde 51'i ortaokul, yüzde 25'i lise seviyesinde eğitim almış. Erkeklerde ise ortaokul seviyesinde eğitim alanların oranı yüzde 45,lise seviyesinde eğitim alanların oranı ise yüzde 33. Her bir eğitim seviyesi için cinsiyet dağılımında en eğitimsizler ağırlıklı olarak kadın, en eğitimliler ise ağırlıklı olarak erkek. Okuma yazma bilmeyenlerin yüzde 78 ile büyük çoğunluğunun kadın olması yeni bir bilgi olmasa da, bu kümenin belli bir yaşın üzerindeki kadınlardan ibaret olduğu algısının çok doğru olmadığını gösteriyor. Ancak, sonuçta 10 yıllık dönemde kadınların eğitim düzeyinde bir ilerleme olduğunu söylemek mümkün.

HALA EN GÜVENİLİR KAYNAK TELEVİZYON

Araştırmaya göre, Dünyada ve Türkiye'de olan biteni takip etmek için en güvenilir kaynak hala televizyon. Kadınlarda "haber" için televizyona güvenen oran yüzde 77, erkeklerde ise yüzde 67. Ev kadınlarında ise haber için televizyona güvenme oranı yüzde 89. Yani yaklaşık 10 ev kadınından yaklaşık 9'u "güvenilir haber" için televizyon izliyor. Sosyal medya ve interneti haberleri takip etmek için kullananlarda, erkekler yüzde 24, kadınlar ise yüzde 17. Araştırmaya göre, gazeteler artık haber için önemini büyük ölçüde kaybetmiş durumda.

En çok haber seyredilen televizyon kanalı ise Fox TV. Kadınların yüzde 21'i erkeklerin ise yüzde 20'si Fox TV izlemekte. Ev kadınlarına bakıldığında en çok oranda ATV izledikleri, Fox TV'nin ise yüzde 18 ile ikinci sırada yer aldığı görülüyor.

"BİLGİ LAZIMSA ÖNCE İNTERNETE BAKARIM"

Rapora göre, kadınlarla erkeklerin internetle ilişkileri farklı düzeyde. Erkekler bir bilgiye ihtiyaç duyduğunda ilk olarak interneti tercih etmeye, internette yazılmış olan yorumlardan etkilenmeye ve internetten alışverişi güvenli bulmaya kadınlara kıyasla daha meyillidir.

SOSYAL MEDYA TERCİHLERİNDE WHATSAPP, FACEBOOK; İNSTAGRAM ÖNDE

Sosyal medya tercihlerine bakıldığında, Whatsapp, Facebook ve Instagram'ın her grubun ilk üçü içinde olduğunu görüyoruz. Erkekler, daha çok Facebook'da, kadınlar; ev kadını olanlar dahil, Whatsapp'ta. Ev kadınlarının Instagram kullanma oranları (49), erkek ve kadınlara göre çok daha düşük. dokuz8HABER'in birçok ortamda kullandığı Telegram ise Snapchat, Skype, Periscope ve hatta Tinder'ın bile gerisinde.

ÇALIŞANLAR İÇİNDE KADINLARIN ORANI YÜZDE 22

Kadınlar çalışanların yüzde 22’sini oluşturuyor. İşsizlerin ise yüzde 38’i kadın. Erkeklerde işsizlik yüzde 8,5 oranındayken, kadınlarda yüzde 14,5’e, 18-32 yaş grubu genç kadınlarda ise yüzde 20,8’e kadar yükseliyor. Hayat Tarzı araştırmasındaki 10 yıllık değişimler arasındaki en çarpıcı bulgulardan biri, birçok alandaki gözle görülür değişime, şehirleşmeye, apartmanlaşmaya, eğitimin, kadın istihdamının artmasına rağmen çalışanların oranının hiç değişmemiş olması. Ayrıca raporda, 2008 yılı Hayat Tarzları araştırması bulgularıyla yapılan karşılaştırmalar sayesinde son on yılda ne yönde değişimler yaşandığı anlaşılmaya çalışılmış.

2008'de oranlar şöyleydi:

Kadınların istihdamı artarken, erkeklerinkinin istihdam oranları da düşüyor. 2008 yılında 15 yaş üstü nüfustaki erkeklerin yüzde 67’si çalışırken, şimdi erkeklerin yüzde 62’si çalışıyor. Bunun en önemli iki nedeni emekli olan ve öğrenci olan erkeklerin artmış olması.

EVLENMEK İÇİN EN POPÜLER YÖNTEM: "GÖRÜCÜ USULÜ"

Nasıl evlendikleri konusuna bakıldığında, "görücü usulü"nün en yaygın yöntem olduğu görülüyor. Kadınların yarıdan fazlası erkeklerin ise yarıya yakını görücü usulüyle evlenmiş. Ev kadınlarında görücü usulü ile evlenme oranı ise yüzde 60’lara ulaşıyor.

Görücü usulü ile evlendiğini belirten kadın ve erkeklerdeki oranın kısmen farklı olması kadın ve erkek arasında görücü usulüne bakışta nispeten bir farklılık olabileceği izlenimini uyandırmaktadır. Burada erkek evlenmeden önce görüp beğenip evlendiği için karşılıklı karar verdiklerini düşünürken, kadın ailesinin ona uygun bulduğu kişiyle evlendiği için önceden görüşse bile görücü usulü ile evlendiğini düşünebilir.

KADINLAR KAMUSAL HAYATA GİTTİKÇE DAHA ÇOK DAHİL OLUYOR

Türkiye’de toplumsal cinsiyete dair KONDA tarafından kaleme alınan raporda, kadınlarla erkeklerin durumları, değerleri, alışkanlıkları ve gündelik pratikleri arasında kısmen demografik özelliklerden kaynaklanan farklar bulunduğunu, cinsiyet rollerine dair temel farkın çalışıp çalışmamak ve dolayısıyla kamusal hayata dahil olup olmamak üzerinden şekillendiğini ortaya koyuyor. Araştırmaya göre, "Ancak metropolleşme, sosyal medyanın yaygınlaşması gibi dinamiklerle kadınlar kamusal hayata gittikçe daha fazla dahil oluyorlar."

KADINLARIN EĞİTİM DURUMUNDAKİ İLERLEME

Raporda, en önemli bulgu olarak kadınların eğitim durumunda bir ilerleme görülüyor. 49 yaşından büyük kadınlardan hiç eğitim almamış olanların (okuma yazma bilmeyen ve okuma yazma bilen ama diploması olmayanlar) oranı, 2008’te yüzde 40 iken 2018 yılında yüzde 29’a düşmüş durumda. 15-32 yaş grubundaki kadınlardan üniversite ve lisansüstü eğitim almış olanlar 2008 yılında yüzde 10 civarındayken, 2018 yılında yüzde 22 civarına çıkmış olması bu ilerlemeyi gösteriyor. Hatta bu yaş grubundaki üniversite ve lisansüstü eğitim almış kadınların oranı erkeklerden kısmen yüksek. Son on yılda kadın istihdamında yüzde 13 gibi bir artış gözlemlenmesi, beyaz yakalı olarak çalışan kadın oranının da son 10 yılda artmış olması da eğitim alanında yaşanan kısmi gelişmenin bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Buna rağmen kadınların eğitim düzeyi genel olarak erkeklere göre daha düşük düzeyde seyretmeye devam ediyor. Örneğin 15-32 yaş grubunda yer alan kadınlardan yüzde 5’lik bir kesiminin eğitimsiz olması dikkat çekiyor.

Haber & Grafikler: Onur Metin @onurmetins| dokuz8HABER

KADINLAR İŞ YAŞAMINDA YOK

Rapora göre Türkiye, üniversite mezunu kadınların istihdamında yine sınıfta kaldı. Üniversite mezunu kadınların yalnızca yüzde 62’si bir işe yerleşebildi. Lise mezunu yetişkin kadınların istihdama katılımı ise 2017 yılına göre 2018’de beş puan artarak yüzde 66’ya ulaştı. OECD, Türkiye’deki lise mezunu yetişkinlerin yüzde 65’inin, lise mezunu olmayan yetişkinlerin ise yüzde 54’ünün istihdam edildiğini açıkladı. Türkiye, üniversite mezunlarının istihdamında yüzde 66 ile OECD ülkeleri arasında en sonda yer aldı.

YÜKSEKÖĞRENİME KATILIM AZ

Türkiye, yükseköğrenime katılım oranında da OECD ortalamasını yakalayamadı. Türkiye’deki 25-34 yaş grubu gençlerin sadece yüzde 33’ünün üniversite mezunu olduğuna dikkati çekilen raporda, OECD ortalaması ise yüzde 44 olarak paylaşıldı.

KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİ YOK

Rapora göre, Türkiye’deki kadın-erkek eşitsizliği eğitim ve işe katılım konularında da kendisini gösterdi. Lise mezunu erkeklerin istihdam oranının, lise mezunu kadınların istihdam oranından iki buçuk kat fazla olduğu kaydedildi. Erkek üniversite mezunları da kadın üniversite mezunlarına göre 1.4 kat daha fazla iş yaşamına dahil oldu.

ÜNİVERSİTE MEZUNLARI DAHA ÇOK KAZANIYOR

OECD, Türkiye’deki çalışan maaşlarının öğrenim durumlarına göre farklılıklarını da masaya yatırdı. Üniversite mezunları, OECD ortalamasına kıyasla daha az istihdam edilse de lise mezunu çalışanlara göre yüzde 64 daha fazla kazandı. Raporda, bu oranın OECD genelinde yüzde 55 olduğu aktarıldı. Raporda, Türkiye’de 25-34 yaş grubundaki kişilerin sadece yüzde 43’ünün lise mezunu olduğu anımsatılarak şu tespitlere yer verildi: • OECD genelinde lise eğitimine katılmayanların ortalama oranı yüzde 15. Bu oran, Türkiye’den üç kat daha düşük. • Türkiye’de liseden mezun olanların oranı yüzde 75 iken OECD ülkelerinin ortalaması yüzde 86. • Lise çağına gelip de liseye kayıt yaptıranların oranı Türkiye’de yüzde 73, OECD ülkelerinde ise ortalama yüzde 84.

KIDEM YOK

Türkiye, kadın öğretmen sayısında da OECD ortalamasının çok gerisinde kaldı. OECD ülkelerinde yüzde 70 olan kadın öğretmen oranı, Türkiye’de yüzde 56 olarak gerçekleşti. OECD’nin istatistiklerine göre, Türkiye’de işe başlayan ve emekli olmak üzere olan öğretmenlerin arasındaki maaş farkı yüzde 27 oldu. OECD ülkelerinde bu oranın ortalama yüzde 67’ye ulaştığı kaydedildi.

23 Haziran seçimi, AKP adayı Binali Yıldırım ve CHP adayı Ekrem İmamoğlu arasındaki oy farkı başta olmak üzere birçok açıdan da oldukça çarpıcıydı. Muhalefetin, 2017'deki Cumhurbaşkanlığı Sistemi referandumunda olduğundan da öte bir seviyede -2017'de İstanbul'un yüzde 52'si hayır oyu vermişti- tek bir blok olarak birleşip AKP'nin İstanbul'daki hegemonyasını yüzde 54 gibi yüksek bir oy oranıyla sonlandırması, yerel seçimlerin en çarpıcı olayıydı. Bu çarpıcılık, daha önce "Verilerle Belediye seçimleri ve İstanbul’un ekonomik önemi: İhracatın yarısı, ekonominin üçte biri" başlıklı haberimizde de incelediğimiz İstanbul'un Türkiye için önemiyle doğrudan bağlantılı. 

Muhalefetin İstanbul'un seçim haritasının rengini turuncudan kırmızıya boyaması birçokları için sürpriz olmadı. Zira 31 Mart'ta İmamoğlu önde olmasına rağmen YSK tarafından galip ilan edilmemesi, hangi partiye mensup olursa olsun, çok geniş kesimlerin tepkisini çekmişti. CHP'ye fikren yakın olan, geçen yılki 24 Haziran seçimleri sonrası sandığa "küsen" kesim bu yakın sonuç sonrası sandığa gitme konusunda motive olurken AKP tarafında da seçimin usülsüz bir şekilde iptal edildiğine dair oluşan kanaat, AKP'li bazı seçmenlerin 23 Haziran'da sandıktan uzak kalmasına sebep oldu. Tüm bu etkenlerin üstüne HDP'ye yakın kesim ve bilhassa Kürtler, az sonra da göreceğiniz gibi seçime tam katılım sağlayınca tarihi fark kaçınılmaz oldu. Birçok anket şirketi, saha araştırmaları sonucu İmamoğlu'nun ipi önde göğüsleyeceğini seçimden önce öngörürken sırayla KONDA, Themis Araştırma ve Avrasya Araştırma, sonuca en çok yaklaşan üç şirket oldular. 23 Haziran seçimleri öncesi en çarpıcı tahmini KONDA yaparken şirketin öngördüğü fark birçok kesimce gerçek dışı ve "abartılmış" bulundu. Ancak KONDA'nın kararsızlar dağıtılınca öngördüğü 8,94 puanlık farkın da üstüne çıkıldı ve seçim iki aday arasında 921 baz puanlık farkla tamamlandı. Themis Araştırma, 7,7 puanlık farkla en başarılı ikinci tahmini yaparken 31 Mart'ta biri hariç bütün büyükşehir belediyelerinin kazananını doğru tahmin ederek büyük sükse yapan Avrasya Araştırma bu seçim yine başarılı sayılabilecek bir çalışmayla üçüncü oldu.

KATILIM ORANLARI

23 Haziran İBB seçimi, büyük oranda AKP seçmeninin sandıktan uzak durması sonucu katılımda 31 Mart Türkiye genel katılım rakamının çok az da olsa altında kaldı. Ancak katılıma İstanbul özelinde baktığımızda, İstanbul katılımı geçen seçimin yarım puan üstündeydi. Seçime yüksek katılım gösteren CHP ve HDP seçmeni, katılımın bir miktar artmasını sağladı ve seçim bu sayede Ekrem İmamoğlu lehine tarihi farkla sonuçlandı. İmamoğlu, CHP'nin kaleleri olan iki ilçe, Beşiktaş ve Kadıköy'de yüzde 80'in üzerinde oy aldı. CHP'li yeni başkan, Şişli'nin Teşvikiye mahallesinde %90,91 oy alarak CHP adına tarihi bir başarıya imza attı.

HDP ETKİSİ

HDP'nin güçlü olduğu üç ilçeden ikisi Esenyurt ve Sancaktepe'de katılımda 1 puan civarında düşüş gözlense de bu iki ilçede HDP'lilerin katılımı sayesinde İmamoğlu'nun oylarının ciddi şekilde yükseldiğini, bu durumun da bu iki ilçede sandığa gitmeyen AKP'liler sebebiyle oluşan katılım düşüşünü sınırlı tuttuğu gözlemlenmekte. Bu etki HDP'nin güçlü olduğu ve AKP seçmenin sınırlı sayıda olduğu Adalar ilçesinde katılımın yükselmiş olmasıyla da teyit edilebilir. 

SOSYOEKONOMİK STATÜYE GÖRE ADAYLARIN İLÇE BAŞARILARI

Seçimle ilgili ilginç bulgulardan biri de, sosyoekonomik statü düştükçe Binali Yıldırım'ın oylarının artması, arttıkça Ekrem İmamoğlu oylarının artması. Sosyoekonomik statü (SES), sosyal bilimcilerin toplumla ilgili analiz yapmak için kullandıkları önemli araçlardan biri. SES'in hesaplanmasında, hane geliri dışında ayrıca eğitim seviyesi, meslek dilimi, gelirin kaynağı, yaşanılan evin tipi, yaşanılan çevrenin yapısı, sahip olunan mülk kriterleri gibi özellikler değerlendiriliyor. İstanbul ilçeleri SES'e göre düşükten yükseğe doğru sıralandığında en son sırada Çatalca, Şile, Arnavutköy ve Silivri gibi merkez ilçe olmayan dört ilçe yer alırken en üst sıralarda İstanbul'un merkezinde yer alan Üsküdar, Şişli, Bakırköy, Kadıköy ve en üst sırada yer alan Beşiktaş bulunuyor. İlçeler soldan sağa SES'e göre sıralandığında ve bu ilçelerde adaylar, aldıkları oy oranlarına göre yerleştirildiklerinde karşımıza bir eğilim ortaya çıkıyor. Eğilim, İstanbul'un merkez ilçelerinde SES arttıkça Ekrem İmamoğlu'nun oylarının yükseldiği yönünde. SES'in en yüksek olduğu dört ilçe, Şişli, Bakırköy, Kadıköy ve Beşiktaş aynı zamanda Ekrem İmamoğlu'nun en yüksek oy oranına ulaştığı dört ilçe olarak dikkat çekiyor. Buna karşılık İstanbul'un en fakir ilçelerinden ve SES bakımından en altta yer alan Çatalca'da da Ekrem İmamoğlu'nun hakimiyeti göze çarpıyor. Bunda, Çatalca'nın diğer ilçelere kıyasla daha az göç alması ve ilçenin yerel halkının Trakya kültürüne sahip olmasının etkili olduğu söylenebilir. Ayrıca İmamoğlu'nun söylemlerinin dar gelirli kesimde karşılık bulduğu da gözlenebiliyor. Şunu da vurgulamak lazım: Çatalca İlçe Belediyesi'ni 31 Mart'ta AKP'li aday kazansa da 31 Mart'taki İBB seçiminde Ekrem İmamoğlu Binali Yıldırım'a karşı üstünlük sağlamış ve ilçede birinci gelmişti.  

EN ÇOK OY ORANINA ULAŞILAN İLÇE, MAHALLE, OKUL, SANDIK

Binali Yıldırım'ın en çok oy oranına ulaştığı ilçe Sultanbeyli olurken en yüksek oy oranına ulaştığı mahalle ise bir başka ilçede yer aldı. Yıldırım, Tuzla'nın Akfırat mahallesinde yüzde 95,14 oy oranına ulaştı. Bu mahalledeki tek sandık alanı Gazi Mustafa Paşa İlkokulu idi ve Yıldırım dolayısıyla bu okulda aynı oy oranına ulaştı. Yıldırım, bu okuldaki 1003 nolu sandıkta ise neredeyse oyların tamamını, yüzde 98,42'sini topladı. Ekrem İmamoğlu'nun en yoğun oy aldığı ilçe ise Beşiktaş oldu. İmamoğlu'nun en yüksek oy oranına ulaştığı mahalle ise Şişli ilçesinde, Teşvikiye mahallesi oldu. Sandık bölgesi olarak Silivri Kapalı Ceza İnfaz Kurumu'nda İmamoğlu yüzde 91,95 oy oranına ulaşırken Silivri'deki bir başka sandık alanı olan 3 No'lu L Tipi Kapalı Cezaevi'ndeki 9905 No'lu sandıkta İmamoğlu yüzde 96,99'luk oy oranına ulaştı. 

EKREM İMAMOĞLU'NU DESTEKLEYENLER DAHA AZ GEÇERSİZ OY ATTI

İstanbul seçiminde geçersiz oyların en düşük oranda kaldığı üç ilçe Beşiktaş, Kadıköy ve Bakırköy oldu. Bu üç ilçe aynı zamanda Ekrem İmamoğlu’nun en yüksek oy aldığı ilçeler olurken, bir diğer ortak özellik de 31 Mart’a göre katılım oranlarının belirgin şekilde artmış olması. Geçersiz oy oranlarının en yüksek çıktığı üç ilçeden ikisi ise Binali Yıldırım’ın bu seçimde en yüksek oy oranına ulaştığı Arnavutköy ve Sultanbeyli olurken, geçersiz oy oranı en yüksek üçüncü ilçe ise 31 Mart’ta AKP’den CHP’ye geçen Esenyurt. 

İSTANBUL'U YANSITAN İLÇELER: EYÜPSULTAN VE ÜSKÜDAR

23 Haziran'da ve 31 Mart'ta yapılan iki seçimde de Eyüpsultan ve Üsküdar, İstanbul genelini yansıtan sonuçlar verdi. Bu iki ilçeden Eyüpsultan neredeyse İstanbul'un ufak bir fotoğrafıydı. 

dokuz8HABER'İN ALTIN SANDIK ÇALIŞMASI, GENEL SONUCU YÜZDELİK DİLİMDE TUTTURDU

Uyarı: Üstteki grafik İstanbul seçim sonuçları değil, dokuz8HABER'in belirlediği 145 sandığın 23 Haziran'da verdikleri sonuçtur. Açıklayalım: dokuz8HABER, 23 Haziran seçimlerinde özel bir 'altın sandık' çalışmasına imza attı ve çalışma çok isabetli bir sonuçla seçim sonucunu verdi. dokuz8VERİ Haber Merkezi olarak 31 Mart'ta İstanbul'da büyükşehir belediye başkanlığı seçiminin yenilenmesi sonrası İstanbul'un ortalamasını vermesini öngördüğümüz 145 adet sandık belirledik. Bu 145 sandık, İstanbul'un farklı ilçelerinde ve farklı farklı mahallelerinde, her seçmen grubunu temsil eden, içinde yoğunluklu Binali Yıldırım oyları da bulunan, semtine göre Ekrem İmamoğlu oyları da bulunan, HDP'nin güçlü olduğunu bildiğimiz sandıkları da barındıran özel seçilmiş 145 sandık idi. Bu sandıklardan gelen sonuçları sandıkların açılmasından itibaren derhal sistemimize girdik ve YSK seçim yasaklarını kaldırmadan İmamoğlu'nun 10 puana yakın farkla seçimi kazanacağını öngördük. 145 sandıktan gelen tüm verileri derlediğimizde ise manzara aynen üstteki grafikteki gibiydi: Ekrem İmamoğlu yüzde 54,13 oy almıştı. Yani gerçek sonuçtan 0,08 puan uzak bir öngörüye ulaşmıştık. Binali Yıldırım ise yüzde 45,02 oy almış gözüküyordu. Yani Yıldırım için gerçek sonuçtan yalnızca 0,03 puan yakınlıkta bir öngörümüz vardı. dokuz8VERİ Haber Merkezi olarak seçim sonucunu neredeyse yüzdelik dilimde, daha sandıkların büyük çoğunluğu sayılmamışken görebilir vaziyetteydik. Bu başarıda, bu sandıklardan bize sandık sonuç tutanaklarını gönderen 100'den fazla gönüllünün, sandıkları incelikli bir çalışma ile belirleyen Ali Taş'ın ve seçim günü veri girişini yapan arkadaşlarımızın büyük bir payı var. 

İMAMOĞLU'NUN GÜÇLÜ OLDUĞU ALTIN SANDIKLARDA DURUM

Yukarıda bahsettiğimiz 145 altın sandık içinde Ekrem İmamoğlu'nun yüksek oy oranına ulaştığı sandıklara baktığımızda elimize bazı bulgular beliriyor. Aynı sandıkların 31 Mart performansıyla 23 Haziran performansını karşılaştırdığımızda, İmamoğlu'na oy verenlerin sandıklara çok daha motive bir şekilde koşar adım gittiklerini görüyoruz. İmamoğlu'na oy verenlerin geçersiz oy basma yüzdeleri diğer gruplar arasında en düşük çıkarken İmamoğlu'nun bu sandıklarda oy oranını yüzde 75,60'dan yüzde 82,13'e çıkardığını görüyoruz. 

İMAMOĞLU'NUN GÜÇLÜ OLDUĞU ALTIN SANDIKLARDA DURUM

Yukarıda bahsettiğimiz 145 altın sandık içinde Binali Yıldırım'ın yüksek oy oranına ulaştığı sandıklara baktığımızda daha farklı sonuçlar karşımıza çıkıyor. Aynı sandıkların 31 Mart performansıyla 23 Haziran performansını karşılaştırdığımızda, Yıldırım'a oy verenlerin sandıklara çok daha düşük bir motivasyonla gittiklerini görüyoruz. Bu durum katılım oranlarına da yansıyor ve oranın yüzde 85,09'dan yüzde 83,38'e düştüğünü görüyoruz. Yıldırım'a oy verenlerin geçersiz oy basma yüzdeleri diğer gruplar arasında 31 Mart'ta en yüksekken bu eğilimin 23 Haziran'da değiştiğini ve HDP'ye geçtiğini görüyoruz (bir sonraki grafik). Binali Yıldırım'ın belirlediğimiz altın sandıklarda oy oranını yüzde 64,38'den yüzde 62,62'ye düşürdüğünü görüyoruz. 

HDP'NİN GÜÇLÜ OLDUĞU ALTIN SANDIKLARDA DURUM

Yukarıda bahsettiğimiz 145 altın sandık içinde HDP'nin etkisinin güçlü olduğunu bildiğimiz sandıklara baktığımızda daha da farklı sonuçlar karşımıza çıkıyor. Aynı sandıkların 31 Mart performansıyla 23 Haziran performansını karşılaştırdığımızda, bu bölgede Yıldırım'a oy verenlerin sandıklara Binali Yıldırım mahallelerine göre çok daha düşük bir motivasyonla gittiklerini görüyoruz bunun da toplam katılım oranını düşürdüğünü görüyoruz. Ancak İmamoğlu'na oy veren HDP'liler 31 Mart'a göre çok daha yüksek motivasyonla sandığa gitmiş durumdalar ve bu da İmamoğlu oylarının 6 puana yakın artmasına yol açmış. Bu bölgede geçersiz oy oranları İstanbul geneli gibi düşse de en yüksek geçersiz oy oranlarına ulaşıldığını görüyoruz. Özetle, HDP'li seçmen Ekrem İmamoğlu'na oy vermek için 31 Mart'tan çok daha yüksek motivasyonla sandığa gitmiş. 

İLÇELER BAZINDA GÖRÜNÜM: AKP'NİN GÜÇLÜ OLDUĞU İLÇELER

İstanbul sonuçlarına AKP'nin en yüksek oy aldığı ilçeler yönünden baktığımızda karşımıza, altın sandıklarımıza benzer sonuçlar çıkıyor. AKP'nin en yüksek oy aldığı ilçe olan Sultanbeyli'de AKP oyları yalnızca yarım puan düşerken en sıkı AKP'lilerin sandığa gitme motivasyonunun iki seçim arasındaki 2,5 aylık dönemde çok küçük bir miktar azaldığı göze çarpıyor. Bunu söyleyebilmemizin sebebi ise bu ilçedeki yaklaşık 1,5 puanlık katılım düşüşü ve İmamoğlu'nun bu ilçede oylarını 3 puan artırması. Bu rakamlar, AKP'li seçmenden İmamoğlu'na ufak bir kayma olduğuna dair bir işaret veriyor olabilir. Öte yandan Esenler'deki 5 puanlık Ekrem İmamoğlu oy artışı da oldukça dikkat çekici. Zira Esenler, AKP'nin İstanbul'da en güçlü olduğu ikinci ilçe. 

İLÇELER BAZINDA GÖRÜNÜM: CHP'NİN GÜÇLÜ OLDUĞU İLÇELER

CHP'nin İstanbul'daki kaleleri olarak değerlendirebileceğimiz üç ilçe olan Beşiktaş, Kadıköy ve Bakırköy'de katılım oranlarının ciddi şekilde artışı, dokuz8HABER'in altın sandıklarıyla da parallelik taşıyor. Özellikle Ekrem İmamoğlu'nun en yüksek oy oranına ulaştığı Beşiktaş ilçesindeki geçersiz oy oranının yüzde 1'in altında kalması da sosyoekonomik statüde en üst sırada olan bu ilçenin ne kadar bilinçli ve motive bir şekilde sandığa gittiğini göstermesi açısından da çarpıcı. 

İLÇELER BAZINDA GÖRÜNÜM: HDP'NİN GÜÇLÜ OLDUĞU İLÇELER

İstanbul'da 24 Haziran 2018 olsun, geçmiş yerel ve genel seçimler olsun, HDP'nin en yüksek oy oranına ulaştığı üç ilçe asla değişmiyor: Adalar, Esenyurt ve Sancaktepe. Bu ilçelerden Adalar'ın 'Beyaz Türk' diye tabir edilen, sosyoekonomik statüsü ve gelir seviyesi yüksek, fikren CHP'ye de bir miktar yakın kesimden oluştuğunu biliyoruz. Bu ilçede katılım diğer iki ilçenin aksine artarken Esenyurt ve Sancaktepe'de katılımın düştüğünü görüyoruz. Ancak bu, HDP'lilerin sandıktan uzaklaştığı anlamına gelmiyor. Bu iki ilçede HDP oy oranı yüzde 20'lere yakın seviyelerde. Bu ilçelerde AKP de oldukça güçlü ve katılım azalışının doğrudan AKP'li seçmenle ilgili olduğu değerlendirmesi yapıyor ve verilerin bu şekilde okunması gerektiğini vurguluyoruz. Zira bu ilçelerin sonuçlarına baktığımızda, Ekrem İmamoğlu'na destek artışının, AKP'nin en güçlü ilçelerindeki Ekrem İmamoğlu'na destek artışının da üstüne çıktığını söylemek kolaylıkla mümkün. Bu da HDP seçmeninin bu artışta belirleyici etkiye sahip kitle olduğunu anlamamızı sağlıyor. Öte yandan Adalar'daki 10 puanın üstündeki İmamoğlu oy artışının da ilçeler bazında birinci sırada olduğunu vurgulayalım. 

KARADENİZLİ SEÇMEN DAVRANIŞI: 'PONTUS' LAFINA ÇOK KIZMIŞLAR

İstanbul'da Karadenizli nüfusun yoğun olduğu üç mahallenin ortak sonuçlarını derlediğimiz üstteki tabloda, 31 Mart'ta iki aday arasında Yıldırım lehine yaklaşık 11 puanlık fark varken 23 Haziran'da CHP adayının yaklaşık 1 puan farkla öne geçtiğini görüyoruz. 2,5 ayda bu mahallelerde yaklaşık 12 puan fark oluşturan İmamoğlu'nun İstanbul genelinde 9,2 puan fark attığını düşünürsek, Karadenizlilerin seçim sürecinde özellikle 'Pontus' polemiğine tepkilerinin farkın daha da açılmasına yol açtığını söylemek mümkün. 

KÜRT SEÇMEN DAVRANIŞI: 'ÖCALAN MESAJI' KONUSUNDA HÜKÜMET MEDYASININ DOLDURUŞUNA GELMEDİLER

İstanbul'da Kürt nüfusun yoğun olduğu ve geçen yıl düzenlenen genel seçimde HDP'nin yüzde 40 üstü oy aldığı 11 mahallenin ortak sonuçlarını derlediğimiz bu tabloda, 31 Mart'ta iki aday arasında yaklaşık 20 puanlık fark varken 23 Haziran'da farkın yaklaşık 29 puana çıktığını görüyoruz. Kürt seçmenin özellikle 23 Haziran'da çok daha yüksek motivasyonla sandığa gidip İmamoğlu'nu desteklediğini söylemek mümkün. Bu mahallelerdeki sonuçlara bakıldığında, Kürtlerin 23 Haziran seçimi öncesi PKK'nın hükümlü lideri Abdullah Öcalan'ın İmralı'dan yolladığı "Aynı çizgide yola devam" mesajını "Üçüncü yolu seçin. Sandığa gitmeyin" şeklinde basına yansıtan Anadolu Ajansı ve diğer hükümet yanlısı medyanın manipulasyonuna alet olmadığı da gözüküyor. 

'BEYAZ TÜRK' DAVRANIŞI: "NASILSA BİR ŞEY DEĞİŞMEYECEK" ALGISI YOK OLDU

İstanbul'da 'Beyaz Türk' olarak tabir edilen, sosyoekonomik statüsü (SES) ve geliri en üst seviyede olan nüfusun yaşadığı 20 mahallenin ortak sonuçlarını derlediğimiz bu tabloda, iki aday arasındaki farkın 23 Haziran'da bir önceki seçime göre 9 puan daha arttığını görüyoruz. 31 Mart'ta başa baş geçen seçimin ardından 'Beyaz Türk'lerin "Nasıl olsa yeniliriz" hissiyatını aşıp 23 Haziran'da çok daha yüksek motivasyonla sandığa gidip İmamoğlu'nu desteklediğini söylemek mümkün.

[infogram id="08de25cd-1695-49cc-b5bc-e4becc813b29" prefix="anc" format="interactive" title="cezaevleri grafikler 1"]

CEZAEVLERİNDE 23 HAZİRAN: CEZAEVLERİ İMAMOĞLU DESTEKÇİLERİYLE DOLU

dokuz8VERİ Haber Merkezi, 23 Haziran ve 31 Mart cezaevleri sonuçlarını geçen yıl yapılan 24 Haziran genel seçimleriyle de kıyasladı. HDP'lilerin Ekrem İmamoğlu'na ilgisini, HDP eski Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş ve hükümlü PKK lideri Abdullah Öcalan'ın cezaevlerinden yaptıkları çağrıların cezaevlerinde nasıl algılandığını veriler üzerinden araştırdı. Çalışmada cezaevi sandıklarında katılım oranının alışılmışın dışında, yüzde 100'lerin üzerinde çıktığı gözlendi. Bu durum görevli olarak bu sandıklarda 142 belgesiyle oy kullanan cezaevi personelinden kaynaklanıyor. Katılımın yüzde 100'lük oranın üzerine ne kadar çıkarsa AKP'ye çıkan oy oranının da artmasına bakılırsa cezaevi personelinin ağırlıkla AKP'ye oy verdiği görülebilir. Cezaevi personelinin bu sandıklarda oy kullanmaması durumunda Ekrem İmamoğlu lehine olan sonucun çok daha açık bir farka işaret edeceği ifade edilebilir.

24 HAZİRAN 2018 SONUÇLARI...

24 Haziran seçimleri sonuçlarına bakıldığındaysa yerel seçimlerde cezaevlerinden Ekrem İmamoğlu'na gelen oyların ana kaynağının HDP olduğunu görüyoruz. 24 Haziran'da İstanbul'un 19 cezaevine kurulan 63 sandıkta HDP toplam 13.440 geçerli oyun 5386'sını alarak yüzde 38,79 ile açık ara birinci parti çıkmış. HDP'yi takip eden MHP ise 2993 oy ile yüzde 23,27 alırken, CHP ise 2426 oyla yüzde 18,01 oranına ulaşarak üçüncü parti olmuş. İktidar partisi ve Cumhur İttifanın büyük ortağı AKP ise 24 Haziran'da İstanbul'un cezaevlerinde sadece 1072 oy ile yüzde 8,66 oranında kalmış gözüküyor.

[infogram id="0c71ac38-cb54-4cdf-b4b0-fbd9d8ea17de" prefix="8WU" format="interactive" title="cezaevleri grafikler 2"]

SİLİVRİ'DEKİ CEZAEVLERİNDE DURUM

Silivri 5 Nolu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu'nda kurulan üç sandıktan birinde ise HDP'nin oy oranı geçen yıl yüzde 95,27'ye ulaşmış. Aynı sandık olan 9922 no'lu sandığın 23 Haziran 2019 performansına baktığımızda ise bu sandıktaki oyların yüzde 91'i Ekrem İmamoğlu'na atılmış. Yani HDP'lilerin yoğunluklu olarak bulunduğu bir sandıkta 23 Haziran'da neredeyse firesiz bir şekilde Ekrem İmamoğlu tercih edilmiş. Bu sandıkta 31 Mart 2019'da yüzde 93,07 İmamoğlu oyu olduğunu belirtmekte yarar var. Bu sandıkta Mart'tan Haziran'a AKP 2 oy, CHP 3 oy kaybetmiş. Ancak şunu vurgulamak önemli: Cezaevi seçmenleri tutuklu ve cezası onanmamış hükümlülerden oluştuğu için seçmen hareketliliği kısa sürelerde dahi yaşanıyor. AKP, geçen yılki genel seçimlerde Silivri özelinde biri hariç hiçbir cezaevi seçim bölgesinde yüzde 7'nin üzerine çıkamamıştı. Bu seçim Binali Yıldırım Silivri Kapalı Cezaevi'nde yüzde 8 oy alırken Silivri Açık Cezaevi hariç yerleşkedeki diğer cezaevlerinde oy oranı yüzde 23 ila yüzde 40 arasında değişti. Bu artışta MHP'li seçmenlerin etkili olduğu söylenebilir.

[infogram id="5cd1504b-4caa-40f4-93db-8e5a53b2c3f1" prefix="GAP" format="interactive" title="cezaevleri grafikler 3"]

HDP'NİN TÜM CEZAEVLERİNDEKİ İMAMOĞLU DESTEĞİ AÇIK VE NET

Cezaevi sandıklarının genelinde 24 Haziran'da HDP yüzde 40,07 CHP yüzde 18,05 oy alırken, 31 Mart'ta Ekrem İmamoğlu yüzde 59,36 oy aldı. Buna karşın bu oran 23 Haziran seçimlerinde yüzde 62,86'ya çıkmış durumda. HDP’nin Millet İttifakı’na yönelik desteğinin cezaevlerinde de firesiz şekilde karşılık bulduğu bu oranlardan açıkça görülebiliyor.

10 KADINDAN 7'SİNİN OYU EKREM İMAMOĞLU'NA

Bakırköy Kadın Kapalı Cezaevi'nde kurulan iki sandıktan da CHP güçlü çıkmış durumda. 23 Haziran seçiminde Ekrem İmamoğlu'nun kadın cezaevinden aldığı oy oranı yüzde 68,96'ya ulaşıyor. Bu oran 31 Mart 2019 seçimlerindeki yüzde 61,06 oranından bu seviyeye yükselmiş. 24 Haziran 2018'de aynı cezaevinde Millet İttifakı oyları yüzde 25,88; HDP oyları ise yüzde 36,5 seviyesindeymiş. Bu iki grubun oyları bir araya gelince yüzde 62,38 ediyor.

[infogram id="808f39c4-017b-44c1-b00f-3a1d87a0499d" prefix="n0l" format="interactive" title="cezaevleri grafikler 4"]

(dokuz8VERİ)

Ekrem İmamoğlu'nun aldığı oy oranı Silivri Cezaevi Kampüsü'nde ise daha da yükselerek yüzde 68'e yaklaştı. dokuz8VERİ Haber Merkezi, 23 Haziran ve 31 Mart cezaevleri sonuçlarını geçen yıl yapılan 24 Haziran genel seçimleriyle kıyasladı. HDP'lilerin Ekrem İmamoğlu'na ilgisini, HDP eski Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş ve hükümlü PKK lideri Abdullah Öcalan'ın cezaevlerinden yaptıkları çağrıların cezaevlerinde nasıl algılandığını veriler üzerinden araştırdı. Çalışmada cezaevi sandıklarında katılım oranının alışılmışın dışında, yüzde 100'lerin üzerinde çıktığı gözlendi. Bu durum görevli olarak bu sandıklarda 142 belgesiyle oy kullanan cezaevi personelinden kaynaklanıyor. Katılımın yüzde 100'lük oranın üzerine ne kadar çıkarsa AKP'ye çıkan oy oranının da artmasına bakılırsa cezaevi personelinin ağırlıkla AKP'ye oy verdiği görülebilir. Cezaevi personelinin bu sandıklarda oy kullanmaması durumunda Ekrem İmamoğlu lehine olan sonucun çok daha açık bir farka işaret edeceği ifade edilebilir.

[infogram id="08de25cd-1695-49cc-b5bc-e4becc813b29" prefix="anc" format="interactive" title="cezaevleri grafikler 1"]

24 HAZİRAN 2018 SONUÇLARI...

24 Haziran seçimleri sonuçlarına bakıldığındaysa yerel seçimlerde cezaevlerinden Ekrem İmamoğlu'na gelen oyların ana kaynağının HDP olduğunu görüyoruz. 24 Haziran'da İstanbul'un 19 cezaevine kurulan 63 sandıkta HDP toplam 13.440 geçerli oyun 5386'sını alarak yüzde 38,79 ile açık ara birinci parti çıkmış. HDP'yi takip eden MHP ise 2993 oy ile yüzde 23,27 alırken, CHP ise 2426 oyla yüzde 18,01 oranına ulaşarak üçüncü parti olmuş. İktidar partisi ve Cumhur İttifanın büyük ortağı AKP ise 24 Haziran'da İstanbul'un cezaevlerinde sadece 1072 oy ile yüzde 8,66 oranında kalmış gözüküyor.

[infogram id="0c71ac38-cb54-4cdf-b4b0-fbd9d8ea17de" prefix="8WU" format="interactive" title="cezaevleri grafikler 2"]

SİLİVRİ'DEKİ CEZAEVLERİNDE DURUM

Silivri 5 Nolu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu'nda kurulan üç sandıktan birinde ise HDP'nin oy oranı geçen yıl yüzde 95,27'ye ulaşmış. Aynı sandık olan 9922 no'lu sandığın 23 Haziran 2019 performansına baktığımızda ise bu sandıktaki oyların yüzde 91'i Ekrem İmamoğlu'na atılmış. Yani HDP'lilerin yoğunluklu olarak bulunduğu bir sandıkta 23 Haziran'da neredeyse firesiz bir şekilde Ekrem İmamoğlu tercih edilmiş. Bu sandıkta 31 Mart 2019'da yüzde 93,07 İmamoğlu oyu olduğunu belirtmekte yarar var. Bu sandıkta Mart'tan Haziran'a AKP 2 oy, CHP 3 oy kaybetmiş. Ancak şunu vurgulamak önemli: Cezaevi seçmenleri tutuklu ve cezası onanmamış hükümlülerden oluştuğu için seçmen hareketliliği kısa sürelerde dahi yaşanıyor. AKP, geçen yılki genel seçimlerde Silivri özelinde biri hariç hiçbir cezaevi seçim bölgesinde yüzde 7'nin üzerine çıkamamıştı. Bu seçim Binali Yıldırım Silivri Kapalı Cezaevi'nde yüzde 8 oy alırken Silivri Açık Cezaevi hariç yerleşkedeki diğer cezaevlerinde oy oranı yüzde 23 ila yüzde 40 arasında değişti. Bu artışta MHP'li seçmenlerin etkili olduğu söylenebilir.

[infogram id="5cd1504b-4caa-40f4-93db-8e5a53b2c3f1" prefix="GAP" format="interactive" title="cezaevleri grafikler 3"]

HDP'NİN TÜM CEZAEVLERİNDEKİ İMAMOĞLU DESTEĞİ AÇIK VE NET

Cezaevi sandıklarının genelinde 24 Haziran'da HDP yüzde 40,07 CHP yüzde 18,05 oy alırken, 31 Mart'ta Ekrem İmamoğlu yüzde 59,36 oy aldı. Buna karşın bu oran 23 Haziran seçimlerinde yüzde 62,86'ya çıkmış durumda. HDP’nin Millet İttifakı’na yönelik desteğinin cezaevlerinde de firesiz şekilde karşılık bulduğu bu oranlardan açıkça görülebiliyor.

10 KADINDAN 7'SİNİN OYU EKREM İMAMOĞLU'NA

Bakırköy Kadın Kapalı Cezaevi'nde kurulan iki sandıktan da CHP güçlü çıkmış durumda. 23 Haziran seçiminde Ekrem İmamoğlu'nun kadın cezaevinden aldığı oy oranı yüzde 68,96'ya ulaşıyor. Bu oran 31 Mart 2019 seçimlerindeki yüzde 61,06 oranından bu seviyeye yükselmiş. 24 Haziran 2018'de aynı cezaevinde Millet İttifakı oyları yüzde 25,88; HDP oyları ise yüzde 36,5 seviyesindeymiş. Bu iki grubun oyları bir araya gelince yüzde 62,38 ediyor.

[infogram id="808f39c4-017b-44c1-b00f-3a1d87a0499d" prefix="n0l" format="interactive" title="cezaevleri grafikler 4"] (dokuz8VERİ)

İstanbul seçiminde geçersiz oyların en düşük oranda kaldığı üç ilçe Beşiktaş, Kadıköy ve Bakırköy oldu. Bu üç ilçe aynı zamanda Ekrem İmamoğlu'nun en yüksek oy aldığı ilçeler olurken, bir diğer ortak özellik de 31 Mart'a göre katılım oranlarının belirgin şekilde artmış olması. Geçersiz oy oranlarının en yüksek çıktığı üç ilçeden ikisi ise Binali Yıldırım'ın bu seçimde en yüksek oy oranına ulaştığı Arnavutköy ve Sultanbeyli olurken, geçersiz oy oranı en yüksek üçüncü ilçe ise 31 Mart'ta AKP'den CHP'ye geçen Esenyurt.

[infogram id="bde8a664-ba1e-4886-9b18-ac19158edec3" prefix="QCa" format="interactive" title="geçersiz oy gözlem 23 haziran"]  

Seçimde, yedi ilçede ve bir beldede sandıklardan bir parti lider çıkarken mazbatalar birinci olan partiye değil, ikinci olan partiye verildi. Bu seçmen iradesini yok sayan antidemokratik uygulama, en çok HDP'nin kazandığı belediyeleri vurdu. HDP'nin kazandığı altı belediyede mazbatalar, kazanan adayların "KHK'lı" oldukları gerekçesiyle ikinci olan AKP'li adaylara verildi. Seçmenin HDP'li bir ismi belediye başkanlığında görme iradesi yok sayıldı. HDP'nin kazandığı; toplam 767 bin 251 yurttaşın yaşadığı, 451 bin 332 seçmenin olduğu bu beş ilçe ve bir beldede, 199 bin 532 kişinin oyuyla seçilen adayların başkanlığının reddedilmesine HDP Sözcüsü Saruhan Oluç, "Diyebilirdi ki KHK’li adayları kabul etmiyoruz, ancak YSK tuzak kurmuştur. Seçilmiş olana mazbatayı vermeyerek, ikinciye mazbata vererek kayyum atamıştır" sözleriyle tepki gösterdi.

[infogram id="06e6af99-7099-4664-8ec9-ca1fd34db647" prefix="Ew4" format="interactive" title="YSK ile el değiştiren hdp belediyeleri"]

İLHAN CİHANER: YSK BİZİ UYARDI, HDP'Yİ UYARMADI; HDP'YE TUZAK KURULDU

CHP Parti Meclisi üyesi İlhan Cihaner yaşanan sürecin tümünün organize olduğunu işaret eden bir açıklama geldi. İzmir’de CHP’li bir aday için kendilerine uyarı yapıldığını, ancak benzer bir uyarının HDP’li adaylara yapılmadığını söyledi. Cihaner şöyle konuştu: "Milletvekili seçiminde olduğu gibi yerel seçimlerde de bir aday listesi verilir, onların hukuki olarak bir engelinin olup olmadığı hem yurttaşların itirazıyla hem de YSK’nın, ilçe seçim kurullarının incelemesiyle gözden geçirilir ve denilir ki 'Hayır, senin sabıkan var, aday olamazsın.' Biz bunu İzmir’de yaşadık, Berkin Elvan protestosunda yaptığı konuşmadan dolayı 1 yılın üzerinde bir mahkumiyet verilmiş olan adayımızın bu yüzden adaylığı kesinleşemedi. Şimdi, madem ki engel, KHK’lı olmak engel, bu insanlara “Siz aday olmayın” demesi gerekiyordu. İşte burada tuzak açığa çıkıyor. Çünkü AKP’nin oraları başka türlü alma ihtimali yok. Çünkü eğer öyle olsaydı, ilgili partililer başka aday gösterecekti ve o adaylar kazanacaktı. Hukukun herkese eşit uygulanması lazım. yüzde 60’la, 70’le alınan yeri AKP’nin alması mümkün mü? Tuzak burada ortaya çıkıyor."

CHP VE MHP'NİN KAZANDIĞI BELEDİYELER DE DİĞER PARTİLERE GEÇTİ

Muş’un Rüstemgedik beldesinde de CHP adayına adli sicil kaydı nedeniyle mazbatanın verilmemesi ve YSK’nin ikinci sırada yer alan HDP adayına mazbata verilmesi yönünde karar almasına ise HDP karşı çıktı, bu durumu kabul etmediklerini söyledi. Ancak CHP’li Fikret Hamarat’tan alınarak kendisine verilen mazbatayı kabul eden HDP’nin adayı Salih İlhan, partisinin kararına karşı geldiği gerekçesiyle ihraç talebiyle disipline sevk edildi. Öte yandan Adana'nın Kozan ilçesinde de geçmişte karıştığı cinayet, kız kaçırma, alıkoyma gibi suçlar nedeniyle adli sicil kaydı seçim sırasına kadar düşürülmemiş olan MHP'li Nihat Atlı'ya mazbata verilmedi. Bu ilçede ikinci olan Saadet Partili aday mazbatayı aldı.

AKP, MHP ile ittifak kurarak girdiği 31 Mart seçimlerinde, ortaklığa rağmen birçok ilde oy kaybederek seçimi tamamladı. 81 il ve büyükşehirin 74'ünde seçime katılan AKP, 5 yıl önceki yere seçimlere göre bu illerin ancak 36'sında, yani yarısından azında oy artırabildi. Üstelik bu artış, MHP ile ittifaka rağmen bu rakamda kaldı.

İLGİLİ HABERLER:

Yerel seçimlerin ortaya çıkardığı Türkiye il ve ilçe belediyeleri haritası

Verilerle Belediye seçimleri ve İstanbul’un ekonomik önemi: İhracatın yarısı, ekonominin üçte biri

Verilerle yerel seçim: 31 Mart’ı geçmiş seçimlerden ayıran faktörler

Son 35 yılın en yüksek oy oranına ulaşan İBB adayı: Ekrem İmamoğlu

Verilerle İstanbul’da seçmen hareketliliği: Büyükçekmece’de tuhaf bir durum var mı?

İl il itirazlar: HDP’nin itirazları ret, AKP’ninkiler ekseriyetle kabul ediliyor

31 Mart seçimleri sonrası YSK kararıyla el değiştiren belediyeler

ARTIŞTA HDP'NİN ROLÜ

30 MART 2014'LE KIYASLADIĞIMIZDA... CUMHUR İTTİFAKI'NIN BÜYÜK KAYBI...

EN ÇOK OY ALINAN İLLER

31 MART, KATILIMDA BEŞİNCİ SIRADA

İLGİLİ HABERLER:

Yerel seçimlerin ortaya çıkardığı Türkiye il ve ilçe belediyeleri haritası

Verilerle Belediye seçimleri ve İstanbul’un ekonomik önemi: İhracatın yarısı, ekonominin üçte biri

AKP’nin 30 Mart 2014’e göre oy kaybettiği iller

Son 35 yılın en yüksek oy oranına ulaşan İBB adayı: Ekrem İmamoğlu

Verilerle İstanbul’da seçmen hareketliliği: Büyükçekmece’de tuhaf bir durum var mı?

İl il itirazlar: HDP’nin itirazları ret, AKP’ninkiler ekseriyetle kabul ediliyor

31 Mart seçimleri sonrası YSK kararıyla el değiştiren belediyeler

31 Mart 2019 Yerel Seçimleri sonucunda AKP'nin İstanbul ve Ankara'yı 25 yıldan sonra kaybetmesi, kayyum atanan belediyelerin ezici çoğunluğunun tekrar HDP tarafından kazanılması ve başta Adana, Mersin, Antalya olmak üzere Muğla'dan, Hatay'a tüm Akdeniz sahil şeridindeki illerin Cumhur İttifakı yönetiminden çıkması, yeni bir Türkiye haritası ortaya çıkardı. Cumhur İttifakı'nın kazananı da özellikle AKP'den pek çok belediye alan MHP oldu. AKP ise toplamda 62 belediye kaybetti. Üç ilçede ise seçim yenileniyor. Seçimler sonucunda il merkezleri ve büyükşehirler bazında karşımıza çıkan tablo şu:

[infogram id="eb0f02e3-3bf7-49a4-ae59-c35164a7c36f" prefix="v7i" format="interactive" title="KAZANILAN İLLER 31 MART"]

Fakat ayrıntıya inip ilçe bazlı sonuçlara baktığımızda karşımıza şu tablo çıkıyor: https://public.flourish.studio/visualisation/299281/ Üstteki tabloyla ilgili iki noktaya değinmekte yarar var. Birinci nokta; Denizli'nin Honaz, Kırıkkale'nin Keskin ve Artvin'in Yusufeli ilçelerinde belediye başkanlığı seçimleri farklı sebeplerle iptal edildi ve yeniden seçim tarihi 2 Haziran olarak belirlendi. Bu yüzden bu ilçeler beyaz renkle işaretli. İkinci nokta ise, haritanın düzeltmeler ve geçersiz oylar yeniden sayıldıktan sonra oluşan sandık sonuçları olduğu. Dolayısıyla bazı ilçelerde adayların KHK'dan ihraç edilmiş olmaları veya geçmişte işledikleri suçlar sebebiyle kazandıkları belediye başkanlıkları iptal edilmiş olsa da, harita, ilgili ilçenin sandığa yansımış iradesini temsil ediyor. Yani YSK'nın mazbataların seçimde ikinci gelen adaya mazbatayı verme kararıyla CHP'den HDP'ye geçen, MHP'den SP'ye geçen ve HDP'den AKP'ye geçen toplamda 8 ilçenin rengi mazbatayı alan partinin değil, sandıktan birinci çıkmış partinin rengine boyalı durumda.

CHP VE MHP ALAN GENİŞLETTİ

İki haritaya bakınca ortaya çıkan unsur, AKP'nin en fazla belediyeye sahip olduğu, CHP'nin ve MHP'nin önceki yerel seçimlere kıyasla daha çok belediye kazandığı. Orta Anadolu'daki AKP hakimiyeti, seçimdeki ittifakların da itici gücüyle azalmış gibi duruyor. Bir diğer dikkat çeken unsur da Adana ve Mersin'de MHP'li ilçe belediyesi yoğunluğuna rağmen büyükşehirleri CHP'nin kazanması. Aynı durum Ankara'da AKP aleyhine de gözlemleniyor. Özellikle ilçeler haritasında, AKP'nin bölge illerinin ortasında adeta bir gedik açtığı da gözlenen bir diğer durum. Önceki seçimlerle bu seçimin kıyaslamasına sonraki haberlerimizde ayrıntılı bir şekilde yer vereceğiz.

İLGİLİ HABERLER:

Verilerle Belediye seçimleri ve İstanbul’un ekonomik önemi: İhracatın yarısı, ekonominin üçte biri

Verilerle yerel seçim: 31 Mart’ı geçmiş seçimlerden ayıran faktörler

AKP’nin 30 Mart 2014’e göre oy kaybettiği iller

Son 35 yılın en yüksek oy oranına ulaşan İBB adayı: Ekrem İmamoğlu

Verilerle İstanbul’da seçmen hareketliliği: Büyükçekmece’de tuhaf bir durum var mı?

İl il itirazlar: HDP’nin itirazları ret, AKP’ninkiler ekseriyetle kabul ediliyor

31 Mart seçimleri sonrası YSK kararıyla el değiştiren belediyeler

AKP'liler, yüzde 48,8 oy oranıyla başa gelen Ekrem İmamoğlu'nun belediye başkanlığını "kadük" olarak nitelerken bu oran 35 yıldan bu yana İstanbul Büyükşehir Belediyesi seçimlerindeki en yüksek oran. Bir önceki rekora 1984 yılında Bedrettin Dalan imza atmıştı. Dalan o dönem yüzde 49,69 oy oranıyla başa gelmişti. Recep Tayyip Erdoğan ise 1994'te İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olduğunda aldığı oy oranı bu 35 yıllık dönemin en düşük rakamı olan yüzde 25,19 idi.

[infogram id="f3b3153f-df90-4606-a8f8-94f399251051" prefix="M56" format="interactive" title="1024-secim"]

AKP Genel Başkanı ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, halka kapanan İstanbul Atatürk Havalimanı'nda dün Moskova ziyareti öncesi konuşmuş ve bazı iddialar ortaya atmıştı. Erdoğan şunları söylemişti:

"AMERİKA'DA %1 GİBİ SIKINTILI BİR OY FARKI..."

"Bunlar bir tarafa. 'E bunun sayımını yapamayız' diyorsanız o zaman bunun ötesinde bir şey var. Yapılabilecek hukuk çerçevesinde bir şeyler var. E tabii bunları da bizim Yüksek Seçim Kurulu'ndan beklememiz en tabii, en doğal hakkımızdır. Geçmişte Yalova'da, Ağrı'da bunların örnekleri var. Yapılan seçimler var. Dünyaya bakıyorsunuz dünyada bırakın itirazları, mesela Amerika'da yüzde 1 gibi sıkıntılı bir oy miktarı olsa bakıyorsunuz erken seçime gidiyor orada veyahut erken demeyeyim seçimin yenilenmesine gidiyor. Bazı eyaletlerde yüzde 2 olsa çünkü bunu şey olarak görüyor. Bu kadar az bir farkla seçimin kazanması halkı rahatlatmaz diye düşünüyor."

"13-14 BİN OY FARKLA BİR SEÇİMİ KAZANDIM HAVASINA GİRMEYE HAKKI YOK"

"Şimdi 10 milyonu aşkın seçmenin olduğu bir İstanbul'da kalkıp da herhalde şöyle 13-14 bin oy farkla bir seçimi kazandım havasına kimsenin girmeye de hakkı ve selahiyeti yoktur. Çünkü İstanbul'da bu işin çok daha huzurlu olabilmesi için gönüllerin huzur bulabilmesi için burada hakikaten bütün yasal olarak müracaat edilmesi gerekli itiraz mercileri neresidir? İlçe seçim kuruludur. Neresidir? Bir üstü il seçim kuruludur, onun üstü Yüksek Seçim Kurulu'dur. Bu itiraz mercileri biter, bittikten sonra çıkan netice de başımız gözümüz üstünde deriz. Olay bu kadar basit." Dokuz8veri Haber Merkezi olarak, Erdoğan'ın örnek verdiği yüzde 2 fark bandına sahip Türkiye'deki seçim bölgelerine ve bilhassa AKP'nin kazandığı büyükşehir, il ve ilçe belediye başkanlığı seçimlerine göz attık. Karşımıza şöyle bir tablo çıktı:

[infogram id="cc78f0d1-098e-4882-b5c4-8ae156b5e9e9" prefix="rC3" format="interactive" title="akp %2fark ililçe sayıları"]

AKP 29 SEÇİM BÖLGESİNİ %1'İN ALTINDA FARKLA KAZANDI

AKP'nin %2 ve altında farkla kazandığı ilçe, il ve büyükşehir belediye sayısı 52. AKP bunların 29'unu yüzde 1 veya altında farkla kazandı. Söz konusu 52 seçim bölgesini ise alttaki tabloda görebilirsiniz:

[infogram id="e678e40e-07ce-447c-b7aa-e3b0e0fbd809" prefix="YlW" format="interactive" title="akp%2fark kazandığı iller"]

EN YAKIN BEŞ SEÇİM BÖLGESİNDE CHP VE HDP'NİN İTİRAZLARINA RET

Yüzdelik farkın en düşük olduğu seçim bölgesi Manisa - Yunusemre (21 oy) olarak dikkat çekerken bunu Muş - Malazgirt (3 oy fark) ve Edirne - Keşan (23 oy) takip ediyor. Artvin - Yusufeli ve Yalova - Çınarcık da İstanbul'daki oy farkı olan %0.17'nin altında oy farkı bulunan AKP'nin kazandığı seçim bölgeleri. Yunusemre ilçesinde İyi Parti'nin sandık sonuçlarına itirazı kabul edilirken Keşan ve Malazgirt'te CHP ve HDP'nin başvuruları ilçe ve il seçim kurullarınca reddedilmişti. Yusufeli'de seçimleri CHP kazansa da AKP'nin itirazı kabul edilmiş, geçersiz oyların sayımı sonrası sonuç değişmiş ve zafer AKP'ye geçmiş, yeniden sayım sırasında 4 oy pusulası ise esrarengiz bir şekilde kaybolmuştu. Çınarcık'ta da CHP'nin oyların tamamının yeniden sayılması talebi reddedilmişti.

İlk çalışmamızı 4 Nisan'da, ikincisini ise 7 Nisan'daki veriler üzerinden gerçekleştirdik. Karşımıza oldukça çarpıcı bir tablo çıktı:

[infogram id="09d27b1d-7c7e-4536-8f45-809713bdc078" prefix="yyh" format="interactive" title="vers.2 İl il itirazlar sosyal medya"]

AKP'nin itirazlarının yüzde 87,34'ü kabul edilirken HDP için bu oran yüzde 17,65'de kaldı. Saadet Partisi'nin 5 itirazından hiçbiri kabul edilmedi, biri ise 7 Nisan itibariyle henüz sonuçlanmış değil. Bu çarpıcı manzara, partilerin seçimlerdeki yarışlarının ne kadar adil gerçekleştiğinin de bir göstergesi adeta: İktidar ortakları AKP ve MHP, itirazları açık ara en çok kabul edilen iki parti...

İLGİLİ HABERLER:

Yerel seçimlerin ortaya çıkardığı Türkiye il ve ilçe belediyeleri haritası

Verilerle Belediye seçimleri ve İstanbul’un ekonomik önemi: İhracatın yarısı, ekonominin üçte biri

Verilerle yerel seçim: 31 Mart’ı geçmiş seçimlerden ayıran faktörler

AKP’nin 30 Mart 2014’e göre oy kaybettiği iller

Son 35 yılın en yüksek oy oranına ulaşan İBB adayı: Ekrem İmamoğlu

Verilerle İstanbul’da seçmen hareketliliği: Büyükçekmece’de tuhaf bir durum var mı?

31 Mart seçimleri sonrası YSK kararıyla el değiştiren belediyeler

Yerel seçimler sona erdi, partilerin sandık sonuçlarına itirazları peşi sıra geldi. Birçok seçim bölgesinde çift, hatta tek haneli oy farklarıyla kazananlar belirlenirken seçim bölgelerinde ikinci sırada gelen partiler özellikle yakın sonuçlanmış noktalarda itirazlarını ilçe ve ardından il seçim kurullarına yaptılar. Halkların Demokratik Partisi'nin adayları ve milletvekilleri, hiçbir itiraz başvurularının kabul edilmediğini ısrarla dile getirdikleri seçim sonrası atmosferde, İstanbul'da ve Ankara'da Adalet ve Kalkınma Partisi'nin seçim kurullarına itirazlarının peşi sıra kabul edildiği dikkatleri çekince dokuz8veri haber merkezi olarak biz de bu tabloya yoğunlaşma kararı aldık.

İLÇE SEÇİM KURULU VE İL SEÇİM KURULUNDA KARARLAR NASIL ALINIYOR?

Bu habere girmeden önce ilçe ve il seçim kurullarında kararların nasıl alındığına dair bir bilgilendirme yapalım. Saadet Partisi Seçim İşlerinden Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Hasan Bitmez genel işleyişi bize şu şekilde anlattı: "İlçe seçim kurullarında kararlar kuruldaki siyasi parti temsilcilerinin de iştirakiyle veriliyor. Yani her partinin her ilçe seçim kurulunda dört tane temsilcisi vardır. Yani hakim ve memur üyelere rağmen siyasi partiler bir araya gelerek farklı karar çıkarabiliyor. Kurul üyelerinden bir veya ikisi partilerden ikisine iştirak ederek karar çıkarabiliyorlar. Bunlar da genelde siyasi durumda etkin oluyor. İlçe seçim kurulları Türkiye genelinde siyasi partilerin dört temsilcisiyle birlikte oluşuyor ve onlar oylamaya katılıyorlar. Ancak il ve yüksek seçim kurulları tamamen memur üyelerden yani hakimlerden oluşuyor. Yani il seçim kurulunda daha hukuki, siyasi olmayan karar çıkma olasılığı daha yüksek."

4 NİSAN'DA TOPLADIĞIMIZ VERİLERİMİZİ GÜNCELLEDİK: HDP HALA REDDEDİLİYOR

Ufak notumuzu paylaştıktan sonra habere dönelim. Ekip arkadaşlarımızın hızlı çalışmasıyla 4 Nisan akşamı elimizde itirazlara ve dair kabaca bir resim oluşmuştu ve bunu 5 Nisan'da yaptığımız canlı yayında grafiklerle paylaşmıştık:

https://twitter.com/dokuz8haber/status/1114221254595293184

Ancak geçen sürede itirazlarda gelişmeler yaşandı ve 7 Nisan sabahı itibariyle karşımızdaki güncellenmiş tablo şu:

[infogram id="f42617bb-7379-427e-9589-c6e6b0af0d2d" prefix="Zaf" format="interactive" title="İl il itirazlar parti sayılar"]

AKP FARK ATTI, MHP İSE "KABULDE" İKİNCİ

İncelediğimiz 167 farklı itirazda HDP'nin 17 itirazının sadece 3'ünün kabul edildiğini görürken AKP'nin gerçekleştirdiği 78 itirazdan 68'inin ise kabul edildiğini gözlemledik. HDP'nin kabul edilen 3 itirazı da, seçimi kazandığı 3 seçim bölgesinde yaptığı itirazlar. Saadet Partisi'nin ise 5 itirazı arasında kabul edilen yok. Kabul rakamları, İyi Partili adaylar için 30 başvuruda 8, CHP için 16'da 7, MHP için 16'da 11, Bağımsızlar için ise 3'te 2 olarak karşımıza çıktı. Saadet Partisi'nin bir başvurusu hariç tüm başvuruları sonuçsuz kaldı. O olumlu karar da "sürenin dolduğu" gerekçesiyle iptal edilerek sayımlar durduruldu.

SAADET PARTİSİ, SEÇİM KURULU 'DUVARINA ÇARPTI'

İyi Parti'nin Balıkesir'de il seçim kuruluna 15 ilçede yaptığı itirazlardan sadece birinin kabul edilip diğerlerinin reddedilmesi, İyi Parti'nin üç gün önceye göre grafikte reddedilen parti olarak öne çıkmasına sebep oldu. Saadet Partisi de beş itirazında ilçe ve il seçim kurullarında 'duvara çarptı'. Saadet Partisi'nin Tavşanlı'da itirazı ilçe seçim kurulunca kabul edilse de oyların tekrar sayımı sonuçlanmadan "sürenin dolduğu" gerekçesiyle durduruldu. İl seçim kuruluna yapılan itirazda sadece bazı sandıkların sayımı için onay çıkarken Saadet Partisi konuyu YSK'ya taşıdı. Tavşanlı'daki durumu YSK'ya taşındığı için "reddedildi" kategorisinde değerlendirdik. Söz konusu veriler, 7 Nisan 2019 sabahı itibariyle basına yansıyan haberler ve bazı partilerin paylaştığı bilgi notları üzerinden derlenmiş rakamlardır. Altta göreceğiniz grafikte kabul ve ret yüzdelerinin %100'e tamamlanmama sebebi, o tarih itibariyle sonuçlanmamış veya sonucu hakkında bilgi alamadığımız itirazlardır. İtirazların kabul ve ret oranları ise şöyle:

[infogram id="317b42ee-39c8-4763-a7f5-02fd45ade5d2" prefix="H4i" format="interactive" title="il il itirazlar parti %leri"]

Grafiklerde partiler, toplam itiraz sayılarına göre sıralanmıştır.