"Dünya Sağlık Günü'nde Türkiye'nin Sağlığı" başlığıyla hazırladığı raporda, Türkiye’nin sağlık harcamalarının uluslararası standartların altında kaldığını ve vatandaşların üzerindeki mali yükün arttığını belirtti.

SAĞLIK BÜTÇESİ OECD ORTALAMASININ GERİSİNDE KALDI

Raporda sunulan verilere göre, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyesi ülkeler gayrisafi yurtiçi hasılasının ortalama yüzde 9,3'ünü sağlık hizmetlerine tahsis ederken, Türkiye'de bu oranın yüzde 4,7 seviyesinde kaldığı kaydedildi. OECD bünyesindeki ülkelerde kişi başına düşen yıllık ortalama sağlık harcaması 5 bin 967 ABD doları olarak hesaplanırken, Türkiye’de bu miktarın 2 bin 309 dolar düzeyinde gerçekleştiği ifade edildi. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) ülkelerin sağlığa ayırdığı kaynak ile hizmet kalitesi arasındaki doğrudan ilişkiye yönelik uyarılarının anımsatıldığı raporda, Türkiye’de sağlık harcamalarının sadece yüzde 30’unun merkezi bütçeden karşılandığı, bu oranın OECD genelinde yüzde 36 olduğu vurgulandı.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan güncel raporlara atıfta bulunulan metinde, 2025 yılı itibarıyla doktor muayene ve tedavi harcamalarının hanelerin yüzde 56,3'ü için ekonomik bir yük haline geldiği bildirildi. En düşük gelir grubundaki hanelerde bu yükün hissedilme oranının muayene ve tedavi harcamalarında yüzde 62,9'a, ilaç harcamalarında ise yüzde 65,5'e ulaştığı aktarıldı. Sağlık hizmetlerinin koruyucu yaklaşımdan uzaklaşarak sadece reçete yazımına indirgenmesinin niteliksiz ve pahalı sonuçlara yol açtığı değerlendirmesi yapıldı.

BEBEK ÖLÜM ORANLARINDAKİ BÖLGESEL EŞİTSİZLİKLER

Raporda, 2024 yılında Türkiye genelinde her bin canlı doğan bebekten 9’unun bir yaşını doldurmadan hayatını kaybettiği bilgisi paylaşıldı. Bu oranın Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde her bin canlı doğumda 14’e yükseldiğine dikkat çekilerek, bölgeler arası sağlık eşitsizliğinin can kayıplarına neden olduğu savunuldu. Koruyucu sağlık hizmetlerindeki aksamalar nedeniyle aşıyla önlenebilen hastalıklarda artış yaşandığı öne sürülürken, 2023 yılında toplam 5 bin 88 kızamık olgusunun bildirildiği ve boğmaca nedeniyle çocuk ölümlerinin gerçekleştiği kaydedildi.

Vatandaşların hekime başvuru sıklığına rağmen sağlığa ulaşmakta zorluk yaşadığı belirtilen raporda, Türkiye’de yıllık kişi başı hekim başvuru sayısının 12,2 olduğu, bu rakamın OECD ortalaması olan 6,5’in oldukça üzerinde bulunduğu ifade edildi. Raporda, İsveç gibi hekime başvuru sayısının yıllık 2,4 olduğu ülkelerde doğumda beklenen yaşam süresinin 83,1 yıl iken, Türkiye’de bu sürenin 77,3 yıl düzeyinde kaldığı karşılaştırmalı olarak sunuldu. Ayrıca Türkiye’de her bin kişiye düşen hastane yatak sayısının 3,1 olduğu, bu verinin OECD ortalaması olan 4,2’nin altında kaldığı vurgulandı.

Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve TTB Uzmanlık Dernekleri Eşgüdüm Kurulu, mevcut sağlık sistemine yönelik eleştirilerini dile getirerek hazırlanan raporun sonuç kısmında şu ifadeleri kaydetti: “Sağlık hizmetlerine yeterince bütçe ayırmadığı için yurttaşın cebine elini uzatan, koruyucu hekimlik müdahaleleri ile önlenebilir ölümleri önlemeyen, birinci basamak sağlık hizmetlerini güçlendirmeyen, yeterli kamu yatağı olmaması nedeniyle hastaneye yatan hastaları iyileşmeden eve gönderen, sağlıkta ve hastalıkta ülke genelindeki eşitsizlikleri gidermeyen bu sağlık sisteminden vatandaşlar gibi bizler de memnun değiliz. Dünya Sağlık Günü'nde bir kez daha ifade ediyoruz ki, başka bir sağlık sistemi ve başka bir hekimlik ortamı mümkün ve zorunludur.”

HaberGlobal'in aktardığı verilere göre, bazı deneylerde tek bir porsiyonda 326 bin ile 534 bin arasında mikroplastik parçacık tespit edildiği ve mikrodalga ile ısıtmanın riski artırdığı kaydedildi. Raporda, plastik kap içinde ısıtılan hazır yemeklerin ve paket servis ürünlerinin gıdaya mikroplastik ve kimyasal geçişini artırabildiği ifade edildi. Mikrodalga fırında birkaç dakikalık ısıtmanın dahi plastik kapların parçalanmasına yol açabildiği, bazı deneylerde bir porsiyona yüz binlerce parçacığın karıştığı belirtildi.

MİKRODALGA RİSKİ ARTIRIYOR

Mikrodalga ile ısıtmanın plastik içerisindeki parçacıkların gıdaya karışmasını fırına kıyasla daha fazla artırabildiği kaydedildi. Riskin yalnızca mikroplastiklerle sınırlı olmadığı, plastik üretiminde kullanılan çok sayıda kimyasalın da ısıtma sırasında gıdaya sızabileceği vurgulandı. Rapora göre yağlı, tuzlu veya asidik yiyeceklerin plastik kapta ısıtılması kimyasal geçişini hızlandırabiliyor.

Çizilmiş ya da eski kapların yeni kaplara göre neredeyse iki kat fazla mikroplastik saldığı, dondurulup ardından mikrodalgada çözdürülen ürünlerde riskin büyüdüğü ifade edildi. Bilimsel verilerin mikroplastiklerin kan, akciğer, karaciğer, plasenta ve kalp dokusunda tespit edildiğini gösterdiği aktarıldı.

VÜCUTTA TESPİT EDİLİYOR VURGUSU

Raporda, plastik kaynaklı kimyasalların bazı sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilebileceğine dair bulguların arttığına dikkat çekildi. Derlemede yalnızca hazır yemeklerin değil, paket servis içecek kapakları, tek kullanımlık çatal-bıçaklar ve gıda saklama poşetlerinin de benzer riskler taşıyabileceği kaydedildi. Sıcak içeceklerin plastik kapakla temasında geçişin arttığı ve poşet çaylara dair riskli bulgular bulunduğu belirtildi.

Hürriyet yazarı Fulya Soybaş'ın aktardığı detaylara göre kanser vakaları; genetik miras ve mutasyonlar gibi kontrol dışı etkenlerin yanı sıra hareketsizlik, obezite, beslenme alışkanlıkları, tütün ve alkol kullanımı, hava kirliliği, radyasyon ile Hepatit B veya HPV gibi enfeksiyonlar içeren çevresel faktörlerden doğabiliyor. Bugüne kadar değiştirilebilir nitelikteki bu çevresel faktörlere dair net verilerin eksikliği vurgulanırken, yayımlanan son raporla birlikte kansere yakalanma olasılığının yaşam tarzı, mesleki koşullar ve coğrafi konum ile doğrudan bağlantılı olduğu kanıtlandı.

RAHİM AĞZI KANSERİ VE HPV AŞISI

DSÖ raporunda kadınlar özelinde yapılan incelemelerde, önlenebilir kanser nedenlerinin ilk sırasında enfeksiyonların yer aldığı kaydedildi. Bu gruptaki en yüksek oranın, rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamından sorumlu tutulan İnsan Papilloma Virüsü (HPV) enfeksiyonuna ait olduğu belirtildi.

Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Cumhurbaşkanlığı Sağlık Politikaları Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder şunları söyledi:

“2022’de dünya genelinde yaklaşık 660 bin rahim ağzı kanseri vakası görülmüş, her yıl gerçekleşen 350 bin ölümün yüzde 94’ü düşük ve orta gelirli ülkelerde meydana gelmiş. Oysa HPV aşıları, rahim ağzı kanserine yol açan virüs tiplerine karşı yüksek düzeyde koruma sağlamakta; HPV temelli tarama programları, kanser öncülü lezyonların erken yakalanmasına imkân vermekte.”

ASYA ÜLKELERİNDE TARAMA ÖNLEMLERİ ARTIRILDI

DSÖ, Cuma günü gerçekleştirdiği açıklamada, Hindistan kaynaklı Nipah virüsünün yayılma riskinin düşük olduğunu belirtti. Güney Asya ülkesinde bildirilen iki enfeksiyonun ardından seyahat veya ticarete yönelik herhangi bir kısıtlama önerilmediği kaydedildi. Hindistan’daki vakaların doğrulanmasıyla birlikte; Hong Kong, Malezya, Singapur, Tayland ve Vietnam gibi ülkeler bu hafta havalimanlarındaki kontrollerini sıkılaştırma kararı almıştı.

DSÖ tarafından Reuters’a gönderilen açıklamada, "Bu iki vakadan enfeksiyonun daha fazla yayılma riskinin düşük olduğu değerlendirilmektedir" ifadeleri kullanıldı. Kurum, Hindistan’ın bu tür salgınları kontrol altına alabilecek teknik kapasiteye sahip olduğunu vurguladı. İnsandan insana bulaşma hızının arttığına dair henüz bir kanıt bulunmadığını belirten kuruluş, Hindistan’daki sağlık otoriteleriyle koordineli çalışıldığını ifade etti. Bununla birlikte DSÖ, Hindistan’ın belirli bölgeleri ile komşu Bangladeş’teki yarasa popülasyonunda dolaşan virüse maruz kalma ihtimalinin tamamen dışlanmadığını da açıklamasına ekledi.

YENİ FİYATLAR 17 OCAK İTİBARIYLA YÜRÜRLÜĞE GİRDİ

Hazırlanan güncel listede özellikle kalp ritim bozuklukları, solunum yolu rahatsızlıkları, romatizmal ve bağışıklık sistemi hastalıkları ile kronik sağlık sorunlarının tedavisinde kullanılan ilaçlar öne çıktı. Belirlenen yeni tarifeye göre, kalp ritim bozukluklarının tedavisinde tercih edilen Flecainide acetate 100 mg ilacının fiyatı yaklaşık 11,30 Euro seviyesinde sabitlendi. Solunum yolu hastalıklarında kullanılan Glycopyrrolate 1 mg ilacının bedeli ise 59 Euro olarak açıklandı.

Romatizmal rahatsızlıklar ile bağışıklık sistemi problemlerinde sıklıkla reçete edilen Hydroxychloroquine sulfate 200 mg ilacının fiyatı 17,55 Euro olarak güncellenirken, kronik cilt hastalıklarının tedavisinde kullanılan Jamp Tretinoin 10 mg kapsüllerin birim fiyatı 185 Euro olarak listeye yansıdı. Mide ve sindirim sistemi şikayetlerinde kullanılan Sucraid oral solüsyon için 1.715 Euro, bağışıklık sistemi destekleyici tedavilerinde yer alan Immukin enjeksiyonluk çözelti için ise 838 Euro tutarında bir fiyatlandırma yapıldığı bildirildi.

Kas ve sinir sistemi hastalıklarında kullanılan Melp Spal-P 50 mg infüzyon tozu için 29,50 Euro, bazı epilepsi ve nörolojik vakalarda kullanılan Rufinamide etken maddeli ilaçların fiyatlarının ise 52 Euro ile 88 Euro bandında değiştiği belirtildi. SGK tarafından hayata geçirilen bu düzenleme ile Türkiye içerisinde temin edilemeyen veya tedarik sürecinde zorluk yaşanan kritik ilaçların bedelleri, ilan edilen yeni fiyatlar üzerinden sağlık güvencesi kapsamında karşılanmaya devam edecek. Söz konusu güncel fiyat listesinin 17 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli olacağı vurgulandı.

HPV AŞISI ERGENLİK DÖNEMİNDE EN YÜKSEK KORUYUCULUĞA SAHİPTİR

Dünya genelinde her yıl yaklaşık 660 bin kadına rahim ağzı kanseri tanısı konulduğu ve 350 bin kadının bu hastalık sebebiyle yaşamını yitirdiği kamuoyuyla paylaşıldı. Türkiye genelinde ise yılda bin 500 ile 3 bin arasında yeni vakanın teşhis edildiği kaydedildi. Bu kanser türünün en önemli nedeninin HPV virüsü olduğu belirtilirken; enfeksiyonun serviks kanserinin yanı sıra anal, penis ve orofaringeal kanserlerle de doğrudan ilişkili olduğu vurgulandı. HPV aşısının, rahim ağzı kanseri dışında kadın ve erkekleri virüsün yol açtığı vajen, baş-boyun, penis ve anal kanserlerden de koruduğuna dikkat çekildi. Çok sayıda ülkenin ergenlik çağındaki hem kız hem de erkek çocuklarını aşılama programlarına dahil ederek bu hastalıklara karşı önlem aldığı ifade edildi.

DÜNYA GENELİNDE 137 ÜLKE AŞIYI ULUSAL PROGRAMINA DAHİL ETTİ

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından HPV aşısının kanserden korunmada en etkili halk sağlığı müdahalelerinden biri olarak tanımlandığı kaydedildi. Aşının ergenlik döneminde uygulanmaya başlandığında en yüksek koruyuculuk oranına ulaştığı, düzenli smear testleri ve taramalarla birlikte uygulandığında ise rahim ağzı kanserinin neredeyse tamamen önlenebilir hale geldiği belirtildi. 2024 yılı verileri itibarıyla dünya genelinde 137 ülkenin bu aşıyı ulusal programlarına entegre ettiği bildirildi. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi verilerine göre ise 30 Avrupa ülkesinden 28’inde 9-14 yaş arası çocukların bağışıklama programı kapsamında aşılandığı aktarıldı. Bilimsel kanıtlara dayalı halk sağlığı politikalarının geliştirilmesi gerektiği vurgulanan açıklamada, kamucu bir planlama eşliğinde herkes için eşit, ücretsiz ve erişilebilir HPV aşısı hizmetinin sağlanması gerektiği belirtildi.

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, tütün bağımlılığı ve sağlıksız beslenmeyle mücadelede yeni bir yol haritası belirlediklerini ifade etti. Mevzuat düzenlemesinin kısa sürede Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) gündemine taşınacağını belirten Memişoğlu, bu çalışmayla tütün bağımlılığı mücadelesini çok daha etkin hale getireceklerini vurguladı. Memişoğlu, kapalı alan tanımını ve uygulamasını netleştirerek vatandaşları tütün dumanından korumakta kararlı olduklarını söyledi.

ÇOK DAHA ETKİN BİR MÜCADELE BAŞLIYOR

Yeşilay tarafından açıklanan "2025 Türkiye Tütün Raporu", Türkiye’de sigaraya başlama yaş ortalamasının 16’ya kadar gerilediğini ortaya koydu. Raporda, bu düşüşün önlenmesi ve pasif etkilenimin en aza indirilmesi amacıyla kamusal alanlardaki tütün kullanım sınırlarının daha katı kurallara bağlanmasının hedeflendiği belirtildi. Yeni mevzuatın yasalaşması halinde, üç tarafı kapalı olup üstü açılan veya sadece tenteyle korunan alanlar artık kapalı alan sayılacak. Denetimlerin daha sıkı yapılacağı ve kriterlere uymayan işletmelere ağır idari para cezalarının uygulanacağı öngörülüyor.

Düzenleme süreci işletmeciler ve tüketiciler arasında farklı değerlendirmelere yol açtı. Açık alanlarda dahi yoğun dumana maruz kalmaktan şikayet eden tüketiciler, özellikle çocuklu ailelerin bu düzenlemeyle rahat bir nefes alacağını kaydetti. Diğer yandan işletmeciler, ciddi yatırımlar yaparak kurdukları havalandırmalı kış bahçelerinin yasaklanması durumunda müşteri kaybı yaşayacaklarını ve ticari olarak olumsuz etkileneceklerini ifade etti.

Türkiye’nin tütünle mücadele kronolojisi şu verilerle paylaşıldı:

Yeni düzenleme hayata geçtiğinde, üstü açılır-kapanır sistemlere sahip olan işletmelerin mekanlarını mevzuata göre yeniden organize etmesi gerekecek.

Ankara Tabip Odası tarafından sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, Kamu-Özel İşbirliği modeliyle inşa edilen şehir hastaneleri için 2025 yılında ayrılan bütçenin belirlenen ödenek tutarını aşmasına tepki gösterildi. Açıklamada, şu ifadeler kullanıldı:

"Kamu-Özel İşbirliği modeliyle yapılan Şehir Hastaneleri, bütçedeki kara deliği büyütürken 2025 yılı bütçesinde ayrılan ödenek tutarını yıl sonunda yine aştı. Sağlık Bakanlığı'nın mali tablolarına göre; 2025 yılı ödenek tutarı 104 milyar 602 milyon lira, 2025 yılı gerçekleşmesi 111 milyar 102 milyon lira, aradaki fark ise 6 milyar 498 milyon lira.

İllerin ve ilçelerin demografisi, kentsel altyapısı ve ulaşım gibi özellikleri göz önüne alınarak 111 milyar 100 Milyon lira ile 100 yataklı en az 111 devlet hastanesi açılabilir veya kapatılan hastaneler modernleştirilerek yeniden ve yerinde halkın hizmetine sunulabilirdi. Kamu ihale ilanlarında yer alan bilgilere göre 2025 yılı fiyatlarıyla 100 yataklı standart bir devlet hastanesinin inşaat maliyeti ortalama 1 milyar liradır. Kamu zararına neden olan Şehir Hastaneleri için yapılan sözleşmeler feshedilmeli, kira ve hizmet bedeli ödemeleri sonlandırılmalıdır. Şehir Hastaneleri ödemeleri 'tiksindirici borç' kabul edilerek, şirketlere herhangi bir ödeme yapılmamalıdır."

The Guardian gazetesinde yer alan habere göre, İngiltere'deki Oxford Üniversitesinden araştırmacılar, zayıflama ilaçlarını bırakanlar ile diyet ve fiziksel aktiviteyi bırakanların kilo alımını karşılaştıran bir çalışma yaptı.

Sonuçları İngiliz tıp dergisi The British Medical Journal'da (BMJ) yayımlanan araştırmada, 9 bin 341 kişinin katıldığı 37 çalışma incelendi.

Kilo verme süresinin 39 hafta ve takip süresinin ise 32 hafta olarak incelendiği araştırmaya göre, zayıflama ilacını bırakan kişilerin ortalama ayda 0,4 kilogram geri aldığı, 1,7 yıl içinde tedavi öncesi kilolarına geri döndükleri tespit edildi.

İlaç kullanan kişilerin ise tedavi süresince ortalama 8,3 kilogram kaybettiği ancak ilk yıl içinde ortalama 4,8 kilogramı geri aldığı gözlemlendi.

Araştırmada, ilaçlar bırakıldıktan sonra kilo alma hızının, belirli bir diyet veya fiziksel aktivite planı uygulanan programlara kıyasla neredeyse dört kat daha hızlı olduğu vurgulandı.

Vücudun "Obezite Hafızası" var

Profesör Christoffer Clemmensen liderliğinde yürütülen ve saygın bilim dergisi Cell'de yayımlanan kapsamlı literatür taraması, "obezite hafızası" kavramını bilim dünyasına sundu. 2025 tarihli çalışmaya göre, vücut belirli bir kiloya ulaştığında bunu hafızasına kaydediyor. Aşırı kilo kaybı yaşayan bireylerde bu hafıza devreye girerek, kişiyi neredeyse hatasız bir şekilde başlangıçtaki kilosuna geri döndürmeye çalışıyor. Bu bulgu, diyet yapanların sıklıkla yaşadığı ve "yo-yo etkisi" olarak bilinen durumu biyolojik bir zemine oturtuyor.

Çözüm: Hafızayı silmek ve çevresel değişim

Araştırmacılar, bu kısır döngüyü kırmak için bireysel çabanın ötesinde adımlar atılması gerektiğini savunuyor. Çözüm önerileri arasında şunlar yer alıyor:

• Çevresel Değişim: Ultra işlenmiş gıdalar yerine besleyici gıdaların erişilebilirliğinin artırılması.

• İlaç Tedavisi: Kilo verme ilaçları gibi farmakolojik müdahalelerin kullanılması.

• Hafızayı Silmek: Nihai hedef olarak, bilim insanları vücudun bu "kilo hafızasını" silmenin ve vücut ağırlığını biyolojik olarak sıfırlamanın yollarını arıyor.

SOSYAL DEVLET İLKESİNİN VE ANAYASA’NIN İHLALİ

Sigortalı bir işte çalışmayan, 18 yaşını doldurup eğitim hayatına devam etmeyen, Bağ-Kur primini ödeyemeyen ve GSS prim borcu bulunan yaklaşık 10 milyon kişinin yeni bir yasal düzenleme yapılmadığı için sağlık hizmetlerinden yararlanamadığını dile getiren Bulut, bu durumun kabul edilemez olduğunu vurguladı. Milyonlarca vatandaşın sağlık hizmetlerinden mahrum bırakılmaması gerektiğini kaydeden Burhanettin Bulut, bir an önce yeni bir yasal düzenlemenin hayata geçirilmesi çağrısını yineledi. Bulut, ekonomik zorluklar içerisinde olan yurttaşların sağlık hakkının korunmasının anayasal bir zorunluluk olduğuna dikkat çekti.

Araştırma ekibi, hem mineraller açısından zengin olan sert sular hem de yumuşak sular üzerinde testler gerçekleştirdi. Elde edilen bulgular, kaynatma işleminin plastik maruziyetini azaltmak için uygulanabilir, masrafsız ve uzun vadeli bir strateji olduğunu ortaya koydu. Bilim insanları, atık su arıtma tesislerinin mikroplastikleri temizlemede yetersiz kaldığı bir dönemde, bu geleneksel yöntemin küresel bir sağlık önlemi olarak yaygınlaşmasını umuyor.

Kireçli sularda başarı oranı yüzde 90'a çıkıyor

Araştırmacılar, suyun sertlik derecesinin temizleme verimliliği üzerinde doğrudan etkisi olduğunu belirledi. Sert musluk suları kaynatıldığında, suyun içindeki mineraller doğal olarak kireç tortusu (kalsiyum karbonat) oluşturuyor. Sıcaklık değişimiyle çözeltiden ayrılan kireç, plastik parçacıklarını bir kabuk gibi sararak hapsediyor. Çaydanlıkların dibinde sıklıkla görülen bu tebeşirimsi tortu, aslında plastikleri yakalayan bir tuzağa dönüşüyor. Yapılan ölçümlerde, kalsiyum karbonat yoğunluğunun yüksek olduğu sert sularda nanoplastiklerin yüzde 90'a varan oranda temizlendiği görüldü. Daha az mineral içeren yumuşak sularda ise bu oran yaklaşık yüzde 25 seviyesinde kaldı.

Basit bir süzgeçle temizlemek mümkün

Çalışmayı yürüten biyomedikal mühendisi Zimin Yu ve ekibi, kireç tortusu içine hapsolan plastik parçacıklarının sudan uzaklaştırılmasının son derece kolay olduğunu vurguladı. Kaynatma işlemi bittikten sonra suyun, çay demlerken kullanılan paslanmaz çelik gözenekli bir süzgeçten veya basit bir kağıt filtreden geçirilmesi, tortunun ve dolayısıyla plastiklerin ayrıştırılması için yeterli oluyor. Uzmanlar, plastiğin bağırsak mikrobiyomu ve antibiyotik direnci üzerindeki olumsuz etkilerine dair kanıtların arttığı günümüzde, bu basit alışkanlığın insan sağlığını korumada kritik bir rol oynayabileceğini belirtiyor.

Kaynak: https://www.sciencealert.com/theres-a-surprisingly-easy-way-to-remove-microplastics-in-drinking-water

Bilimsel dayanağı var mı?

Çiftlerin uyku düzeni üzerine yapılan araştırmalar genellikle ortamın sessizliği, karanlığı ve sıcaklığı gibi daha genel faktörlere odaklanıyor. Doğrudan "iki yorgan tek yorgana karşı" şeklinde yapılmış kapsamlı bir bilimsel çalışma bulunmasa da, bu yöntemin sağlıklı uyku prensipleriyle örtüşen birçok yanı bulunuyor. Uyku ortamının kişiselleştirilebilmesi, uyku bozukluklarının azalmasına yardımcı olabiliyor. Dolayısıyla, partnerle aynı yorganı paylaşmanın getirdiği hareket ve sıcaklık kaynaklı rahatsızlıkların bu yöntemle azalabileceğine dair güçlü kanıtlar bulunuyor.

Sıcaklık tercihleri ve biyolojik saat

Vücudun iç saati, gece boyunca çekirdek vücut sıcaklığını düzenler ve uykuya dalındığında bu sıcaklık düşer. Ancak herkesin biyolojik saati ve vücut yapısı farklıdır. Kimi insanlar "sıcak uyuyanlar" grubuna girer ve ince, nefes alan kumaşları tercih ederken, "soğuk uyuyanlar" ısıyı hapseden kalın yorganlara ihtiyaç duyar. Yaş, vücut kompozisyonu ve hormonlar gibi faktörler bu tercihleri etkiler. İskandinav uyku yöntemi, her bireyin kendi vücut yapısına ve ihtiyacına uygun materyali seçmesine olanak tanıyarak, gece boyunca ideal vücut sıcaklığının korunmasını sağlıyor.

Kadın ve erkek arasındaki fizyolojik farklar

Kadın ve erkek partnerler arasında, gece vücut sıcaklığı düzenlemelerinde belirgin farklılıklar görülebilir. Kadınların elleri ve ayakları, vücudun iç organları sıcak tutma önceliği nedeniyle genellikle daha soğuk olur. Bu durum, kadınların yorganın altına saklanma isteğini artırırken, erkeklerin serinlemek için uzuvlarını dışarı çıkarma ihtiyacı duymasına neden olabilir. Ayrıca menopoz dönemindeki sıcak basmaları gibi hormonal değişimler de kadınların uyku konforunu etkiler. Ayrı yorgan kullanımı, bu fizyolojik farklılıkların yarattığı çatışmayı ortadan kaldırarak her iki tarafın da kendi mikro iklimini yaratmasını sağlıyor.

Hareket kaynaklı uyku bölünmeleri

Uykusuzluk sorunu yaşayanlar için partnerin yatak içindeki hareketleri ciddi bir rahatsızlık kaynağı olabilir. Partnerin dönmesi, yorganı çekmesi veya yataktan kalkması gibi durumlar hassas uykuya sahip kişileri kolayca uyandırabilir. Araştırmalar, kadınların erkek partnerlerinin hareketlerinden daha fazla rahatsız olduğunu gösteriyor. İskandinav yöntemi, yatak içindeki fiziksel bağı bir miktar azaltarak, bir kişinin hareketinin diğerini uyandırma riskini minimize ediyor. Yatağı toplamanın biraz daha zahmetli olması veya fiziksel temasın azalabileceği endişesi olsa da, bu yöntem uyku hijyeni açısından pratik ve uygulanabilir bir çözüm olarak öne çıkıyor.

Hastaneye yatanların yarısında görülüyor

Rapor, hastalığın seyri ve ciddiyetine göre uzun COVID riskinin nasıl değiştiğini de gözler önüne serdi. Toplum içinde hastalığı geçiren genel vakaların yüzde 5 ila 20'sinde uzun süreli belirtiler görülürken, hastaneye yatırılarak tedavi gören hastalarda bu oran yüzde 50'ye kadar yükseliyor. Bilim insanları, bu nörolojik tablonun arkasında viral kalıcılık (virüsün vücuttan tam atılamaması), kronik bağışıklık aktivasyonu ve vücudun kendi dokularına saldırdığı otoimmünite gibi mekanizmaların yattığını vurguluyor.

Bağışıklık sistemi 6 aydan fazla toparlanamıyor

Araştırmalar, uzun COVID hastalarında bağışıklık düzensizliğinin ve inflamatuar (iltihabi) yanıtların altı aydan uzun süre devam ettiğini kanıtlıyor. Bu kalıcı hasar, nörolojik semptomların kronikleşmesine neden olabiliyor. Ancak rapor, tedavi süreçleri için umut verici gelişmelere de işaret ediyor. Şu anda özellikle bilişsel ve nörolojik semptomları gidermeye yönelik hedefe odaklı tedavilerin test edildiği klinik deneylerin devam ettiği bildirildi.

Düzenli oyuncular zihinsel olarak daha genç kalıyor

Yapılan çalışmalarda, haftada bir ila beş saat arasında değişen ölçülü oyun süresinin bilişsel performansı iyileştirdiği tespit edildi. Araştırma verilerine göre düzenli oyuncular, bilişsel testlerde kendilerinden 13 ila 14 yaş daha genç bireyler gibi performans sergiledi. Ayrıca JAMA Network Open'da yayımlanan 2025 tarihli bir çalışma, çocukların oyun alışkanlıklarına dair önemli bulgular sundu. Günde üç saat veya daha fazla oyun oynayan çocukların, dürtü kontrolü ve çalışan bellek görevlerinde daha hızlı tepkiler verdiği gözlemlendi.

Aşırı oyun oynamak uyku düzenini bozabilir

Bilişsel faydalarına rağmen uzmanlar, oyun süresinin kontrol altında tutulması gerektiği konusunda uyarılarda bulunuyor. Aşırı oyun oynamanın dikkat dağınıklığı ve uyku bozuklukları gibi riskleri beraberinde getirdiğine işaret eden araştırmacılar, oyunların fiziksel egzersizin sağladığı ruh sağlığı faydalarını sunmadığını vurguluyor. Fiziksel aktivitenin bilişsel kazanımlardan bağımsız olarak ruh halini iyileştirdiği ve stresi azalttığı, video oyunlarının ise bu konuda egzersizin yerini tutamayacağı belirtiliyor.

TAŞERON HİZMET ALIMI KAMU HASTANELERİNDE DAHİ DEVAM EDİYOR

Olayda adı geçen özel hastanelerdeki yenidoğan ünitelerinin hizmet satın alma yoluyla çalıştırıldığının ortaya çıktığı, bu durumun özel hastanelerde yaygın bir çalışma biçimi olduğu ifade edildi. Hekimlerin özel hastanelerde şirket kurarak veya hizmet satın alma yoluyla çalışmaya zorlandığı belirtilen açıklamada, Ocak 2025 tarihinde bu düzeni değiştirmek için çıkarılan yönetmeliğin özel hastaneler tarafından tam olarak uygulanmadığı kaydedildi. Taşeron hizmet alımı yoluyla çalıştırmanın kamu hastanelerinde özellikle radyoloji alanında devam ettiği ve bu sistemin son bir yılda daha da yaygınlaştığı vurgulandı. Açıklamada, sağlık sistemindeki sorunların yenidoğan skandalıyla açığa çıkan kısımdan ibaret olmadığı ve farklı alanlarda yeni skandallar yaratma potansiyeli taşıdığı bildirildi.

Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve tabip odalarının meslek ilke ve kurallarına aykırı hareket eden hekimleri etik açıdan denetleme yetkisinin bulunduğu hatırlatılan açıklamada, Anayasa Mahkemesi (AYM) tarafından alınan iptal kararına dikkat çekildi. AYM'nin ilgili yasayı iptal ederek yeniden düzenleme yapılması için Meclis'e gönderdiği, bu süreçte tabip odalarının denetleyici rolünün ortadan kalktığı ifade edildi. Denetleyici rolün işlevsiz kalmasının suçu teşvik edeceği belirtilerek, hükümetin yasa değişikliğini ivedilikle Meclis gündemine getirmesi gerektiği kaydedildi.

Bataklığın henüz kurutulmadığını belirten İstanbul Tabip Odası, benzer skandalların tekrar yaşanmaması için Sağlıkta Dönüşüm Programı'ndan vazgeçilmesi gerektiğini ifade etti. Sağlık giderlerinin genel bütçeden karşılanması ve sistemin herkese eşit, ücretsiz ve nitelikli hizmet sunacak şekilde kamusal olarak yeniden düzenlenmesi gerektiği vurgulandı. Sağlık çalışanlarının insanca yaşayabileceği güvenceli bir çalışma ortamının yaratılmaması durumunda yaşananların sonuncu skandal olmayacağı belirtildi.

69'U YERLİ ÜRETİM 72 İLAÇ

Sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda konuya ilişkin bilgi veren Bakan Işıkhan, "Bu kapsamda, 9 romatolojik ilaç, 9 diyabet ilacı, 3 kanser ilacı, 2 MS ilacı başta olmak üzere 69'u yerli üretim 72 ilacı daha geri ödeme listesine aldık." ifadelerini kullandı.

Işıkhan, açıklamasını, "İlaçların hastalarımıza şifa olmasını temenni eder, vatandaşlarımıza sağlıklı bir ömür dilerim." diyerek tamamladı.

SGK'nin geri ödeme listesine yapılan bu eklemeyle, söz konusu hastalık gruplarındaki tedavilere erişimin daha da yaygınlaştırılması ve yerli ilaç üretiminin desteklenmesi amaçlanıyor.

"Doğrudan Firmadan Temin Edildi"

DMM'den yapılan açıklamada, aşıların tedarik sürecine ilişkin net tarihler ve yöntem paylaşıldı. Açıklamada, "Covid-19'a karşı geliştirilen BioNTech mRNA aşıları, klinik kullanım amacıyla doğrudan BioNTech SE firmasından temin edilmiştir" denildi.

Sürecin başlangıç tarihi olarak Mart 2021'i işaret eden DMM, salgının son dönemlerine kadar aşıların mevzuata uygun şekilde getirilerek vatandaşların kullanımına sunulduğunu kaydetti.

"Acil Kullanım Onayı İşletildi"

Açıklamada, aşıların hangi yasal prosedürle Türkiye'ye girdiği de detaylandırıldı. Küresel halk sağlığı acil durumlarında tüm dünyada uygulanan "Acil Kullanım Ön Onayı" mekanizmasının Türkiye'de de işletildiği belirtildi:

"BioNTech mRNA aşıları, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve uluslararası bilimsel otoritelerin acil kullanım ön onayı değerlendirmeleri esas alınarak, Sağlık Bakanlığımız Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından temin edilmiş ve uygulanmıştır."

"Teknik Bağlamından Koparılıyor"

DMM, pandemi sürecindeki tüm aşılama faaliyetlerinin insan sağlığını koruma önceliğiyle, şeffaflık ilkesi ve hukuki mevzuat çerçevesinde yürütüldüğünü belirterek, vatandaşları uyardı:

"Kamuoyunun, teknik ve hukuki bağlamından koparılarak dolaşıma sokulan, yanıltıcı ve gerçek dışı nitelik taşıyan bu tür iddialara itibar etmemesi önemle rica olunur."

Analiz sonucunda, elektronik sigara kullanan bireylerin kalp krizi geçirme olasılığının, kullanmayanlara kıyasla yüzde 53 daha yüksek olduğu tespit edildi.

RİSK DAHA ÖNCE SİGARA İÇENLERDE DAHA YÜKSEK

Araştırmada, daha önce geleneksel sigara kullanmış ve ardından elektronik sigaraya geçmiş kişilerde riskin daha da arttığı gözlemlendi. Bu grupta kalp krizi riskinin yanı sıra, inme riskinin de sigara kullanmayanlara göre yüzde 73 daha fazla olduğu belirlendi.

Araştırmacılar, elde edilen bulguların elektronik sigaranın "zararsız" bir alternatif olarak değerlendirilmemesi gerektiğine işaret ettiğini vurguladı. Çalışmanın sonuçları BMC Public Health dergisinde yayımlandı.

MİKROPLASTİKLER YEMEKLERİMİZE NASIL KARIŞIYOR?

Araştırmada, mikroplastiklerin gıdalara nasıl karıştığına dair örnekler de verildi. Örneğin, plastik bir kesme tahtası üzerinde hazırlanan veya plastik kaplarda pişirilen yiyecekler, yüksek ısıyla eriyen mikroskobik plastik parçacıklarını bünyesine alabiliyor. Bu partiküller, yiyecek soğurken yeniden katılaşarak tüketiliyor. Bu durum sadece tavuk gibi belirli gıdalarla sınırlı değil; farkında olmadan birçok gıda ile mikroplastik tüketiliyor.

Independent'ın aktardığı bilgilere göre, Sidney Teknoloji Üniversitesi’nden Doç. Dr. Kamal Dua, çalışmayla ilgili önemli açıklamalarda bulundu. Dua, mikroplastiklerin kan-beyin bariyerini zayıflatarak geçirgen hale getirebildiğini, bunun bağışıklık hücrelerini ve iltihaplı molekülleri harekete geçirerek bariyer hücrelerine daha fazla zarar verebildiğini belirtti.

Doç. Dr. Dua, tüketimi azaltmak için şu önerilerde bulundu: Plastik kaplardan ve plastik kesme tahtalarından uzak durulması, sentetik lifler yerine doğal liflerin tercih edilmesi, çamaşır kurutma makinesi kullanımının sınırlandırılması ve daha az işlenmiş ve paketlenmiş gıda tüketilmesi.

Araştırma, ‘Molecular and Cellular Biochemistry’ adlı hakemli bilimsel dergide yayımlandı.